Πάνω από 2.500 χρόνια πριν, στο νησί της Κρήτης, ένας Μινωίτης τεχνίτης είχε καταπιαστεί με την δημιουργία ενός πήλινου αντικειμένου. Ενός πολύ ιδιαίτερου δίσκου, τον οποίο γέμισε με σύμβολα.
Ο τεχνίτης σχημάτισε με τον πηλό έναν στρογγυλό δίσκο. Πάνω του, άρχισε να δημιουργεί μορφές και εικονιστικά σημεία, με την βοήθεια σφραγίδων. Οι σφραγίδες εντυπώθηκαν πάνω στον δίσκο σαν σπείρα και στις δύο όψεις του. Η φορά ανάγνωσής των 242 συνολικά αυτών συμβόλων, μάλλον ήταν από την περιφέρεια προς στο κέντρο του.
Ο τεχνίτης, αποτύπωσε τις σφραγίδες όταν ο πηλός ήταν ακόμα νωπός. Μοίρασε τα σύμβολα σε 61 ομάδες, τις οποίες χώριζε χαράσσοντας κάθετες ή διαγώνιες γραμμές ανάμεσά τους. Αφού τελείωσε και με τις δύο πλευρές του, τον έβαλε να ψηθεί στην φωτιά.
Κάθε σύμβολο, μάλλον αντιπροσώπευε μία συλλαβή. Έτσι, κάθε ομάδα συμβόλων, λογικά αποτελούσε μία λέξη. Τότε, λοιπόν, την Νεοανακτορική εποχή της μινωικής Κρήτης, τον 17ο αιώνα π.Χ., ο πήλινος δίσκος με τις μορφές ανθρώπων, πουλιών, φυτών και πλοίων, εξυπηρετούσε κάποιον σκοπό. Τα κείμενα, γράφονται πάντα για να διαβάζονται. Ποιος και γιατί, λοιπόν, διάβαζε ένα τέτοιο κείμενο εκείνη την περίοδο;
Μετά από καιρό, αφού είχαν δημιουργηθεί και λειτουργήσει τα νέα μεγαλοπρεπή μινωικά ανάκτορα, κάτι συνέβη. Κάτι τόσο καταστροφικό, που οδήγησε στην οριστική εγκατάλειψή τους. Αύξηση πληθυσμού και μείωση των πόρων, επιθέσεις από λαούς των θαλασσών, η έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης; Όλα αυτά μαζί;
Η σταδιακή παρακμή του Μινωικού πολιτισμού, φαίνεται ότι από ένα σημείο και μετά ήταν αναπόφευκτη. Ένας ή περισσότεροι σεισμοί έπληξαν το νησί. Τα πλούσια ανάκτορα εγκαταλείφθηκαν και ρήμαξαν. Μέσα στο ανάκτορο της Φαιστού, ο στιγματισμένος δίσκος θάφτηκε μαζί με τόσα άλλα αντικείμενα κάτω από το χώμα. Μέχρι να έρθει η στιγμή, να δει και πάλι το φως…
Πολλούς αιώνες μετά, αφού είχε περάσει κόσμος και κοσμάκης από το νησί, βρέθηκαν στην περιοχή Ιταλοί, οι οποίοι άρχισαν να ερευνούν το εγκαταλελειμμένο και ερειπωμένο από καιρό ανάκτορο. Μετά την απελευθέρωση της Κρήτης από τους Οθωμανούς το 1898, ξεκίνησαν στο σημείο ανασκαφές από την Ιταλική Αρχαιολογική Σχολή της Αθήνας. Επικεφαλής τέθηκε ο Ιταλός αρχαιολόγος Luigi Pernier (Λουίτζι Περνιέ).
Το 1908, συγκεκριμένα στις 3 Ιουλίου, έγινε μια θαυμαστή ανακάλυψη. Το ζεστό απόγευμα εκείνης της μέρας, ο αρχιτεχνίτης Ζαχαρίας Ηλιάκης, ο οποίος συμμετείχε στην ανασκαφή της Σχολής, επέβλεπε τις εργασίες στην βόρεια πτέρυγα του ανακτόρου. Σε ένα μικρό δωμάτιο, άρχισε να εμφανίζεται μέσα από τα χώματα ένα στρογγυλό πήλινο αντικείμενο. Ο Ηλιάκης το πήρε στα χέρια του και έτρεξε να το δείξει στον Pernier.
O Pernier δεν ήταν στην ανασκαφή. Είχε πάει στο σπίτι της αποστολής στους Βώρους, γιατί ήθελε να γράψει μια επιστολή στον Διευθυντή της Ιταλικής Αρχαιολογικής Σχολής. Όταν μπήκε ο Ηλιάκης στο σπίτι, ο Ιταλός αρχαιολόγος είχε μόλις τελειώσει και υπογράψει την επιστολή.
Ο Ηλιάκης του έδωσε το αντικείμενο και εκείνος το επεξεργάστηκε για λίγο. Διαπίστωσε ότι στην καθαρότερη όψη του, είχε πάνω του σημεία γραφής και σύμβολα. Ενθουσιασμένος, συμπλήρωσε στην επιστολή προς τον Διευθυντή: «Έχω την ευτυχία να σας ανακοινώσω ότι απόψε βρήκαμε στη νέα ανασκαφή ΒΑ του πλατώματος της ακρόπολης της Φαιστού ένα πήλινο δίσκο (διαμ. 0,16) που καλύπτεται από μινωικά πικτογραφικά σημεία (πάνω από εκατό) αποτυπωμένα με σφραγίδα σε ομόκεντρους κύκλους. Βρισκόμαστε μπροστά σε ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της πρώιμης κρητικής γραφής» (πηγή: ιστοσελίδα Αρχαιολογικού Μουσείου Μεσαράς). Δεν μιλούσε για άλλον, από τον διάσημο δίσκο της Φαιστού.
Από την στιγμή της ανακάλυψής του μέχρι σήμερα, έχουν πραγματοποιηθεί πολλές μελέτες, έρευνες, αναλύσεις, προσπάθειες αποκρυπτογράφησης και ερμηνείας του κειμένου του δίσκου. Έχουν διατυπωθεί υποθέσεις και θεωρίες. Κανένα συμπέρασμα μέχρι στιγμής, όμως, δεν είναι διαπιστωμένα επαρκές και οριστικό. Κοινώς αποδεκτό προς το παρόν, είναι το ότι ο αινιγματικός αυτός δίσκος πρόκειται για ύμνο ή κείμενο μαγικού χαρακτήρα.
Βιβλιογραφία:
Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου
