Η Iστορία εγγράφεται στο σώμα των ανθρώπων της εκάστοτε εποχής στην οποία ζουν, δίχως, ωστόσο, αυτό να συνεπάγεται ότι καθορίζει απαραίτητα τις επιλογές τους. Τουναντίον, τα θέλω έχουν τη δυνατότητα να ανατρέψουν τα πρέπει, επηρεάζοντας την κοινωνία ώστε με τη σειρά της, βήμα - βήμα, να πορευτεί χάριν των ανθρώπων. Ώστε το σήμερα να είναι καλύτερο από το χθες και το αύριο καλύτερο από το σήμερα.
Η λογοτεχνία δεν μας έχει προδώσει σε αυτό, κάθε άλλο. Μας κάνει κοινωνούς σε κόσμους και εποχές που δεν ζήσαμε. Με τη σειρά του, το θέατρο, μεταξύ των άλλων, αναπαριστά αυτούς τους κόσμους, επιτυγχάνοντας – με τη «ζωντάνια» της στιγμής – να τους κάνει πιο άμεσους.
Ένα άρτιο αποτέλεσμα αυτής της μεταφοράς – από το βιβλίο στη θεατρική σκηνή – που καταδεικνύει πώς η ζωή μιας γυναίκας καθρεφτίζει την Ιστορία, είναι «Τα χρόνια» (2008) της Γαλλίδας συγγραφέως Αννί Ερνώ (γενν. 1940), τα οποία παρουσιάζονται για πρώτη φορά στην ελληνική θεατρική σκηνή, στο «Θησείον» υπό τη σκηνοθετική ματιά των Ακύλλα Καραζήση και Νίκου Χατζόπουλου οι οποίοι συνυπογράφουν επίσης τη δραματουργία.
Αντλώντας από την αποστασιοποιημένη, σχεδόν αρχαιολογική γραφή της Γαλλίδας συγγραφέως, η παράσταση αποτελεί μια ζωντανή αναμέτρηση με τον χρόνο και τη μνήμη χάριν των ερμηνειών των Αγγελικής Στελλάτου, Δέσποινας Κούρτη, Δήμητρας Βλαγκοπούλου, Κατερίνας Παπανδρέου και Διαμαντή Αδαμαντίδη, οι οποίοι μας «ταξιδεύουν» στην Ευρώπη και συγκεκριμένα στη Γαλλία, από τα μεταπολεμικά χρόνια έως τον 21ο αιώνα. Καταγράφοντας πώς η Ερνώ συνέβαλλε καθοριστικά στη διαμόρφωση ενός νέου λόγου περί ταυτότητας, φύλου και κοινωνικής τάξης.
Από πρόβα της παράστασης «Τα Χρόνια» στο Θέατρο «Θησείον» © Κάρολ Γιάρεκ
Καθεμία από τις ηθοποιούς, όπως και ο Αδαμαντίδης, ενσαρκώνουν διαφορετικές φάσεις της ζωής της Ερνώ – από την παιδική ηλικία μέχρι το σήμερα – μέσα από μία αφήγηση που έγκειται κυρίως στον συνδυασμό ερμηνείας και κινησιολογίας, καταδεικνύοντας το μέγεθος της δουλειάς που έχει προηγηθεί για το άρτιο ανέβασμα του έργου.
Όπως στο βιβλίο, έτσι και στην παράσταση, η αφήγηση δεν είναι γραμμική αλλά σπα σε θραύσματα, σαν αρχείο μνήμης. Ψήγματα του αρχείου αντικατοπτρίζονται και στο σκηνικό τόσο με το βιβλίο όσο και με φωτογραφίες οι οποίες απαθανατίζουν στιγμές της ζωής της Γαλλίδας συγγραφέως. Ομοίως, η επανάληψη του τραγουδιού «Tous les garçons et les filles» (Όλα τα αγόρια και τα κορίτσια, 1962) της Γαλλίδας Φρανσουάζ Αρντί, πέραν του ότι αποτελεί προϊόν των χρόνων στους οποίους αναφέρεται η Ερνώ, αντικατοπτρίζει το συναισθάνεσθαι της ίδιας εκείνη την εποχή.
Από πρόβα της παράστασης «Τα Χρόνια» στο Θέατρο «Θησείον» © Κάρολ Γιάρεκ
Τα στοιχεία αυτά είναι εικόνες αλλά και δημιουργούν (όπως το τραγούδι) εικόνες. «Όλες οι εικόνες θα χαθούν αλλά ο κόσμος θα συνεχίσει να μεταμορφώνει τον κόσμο με τις λέξεις» – όπως ακούμε στα τελευταία λεπτά της παράστασης. Κι αυτός είναι ένας επιπλέον λόγος για να συνεχίζουν οι συγγραφείς, μέσω της γραφής, να αποτυπώνουν τον δικό τους κόσμο ή έναν κόσμο μέσα από τη δική τους ματιά, έναν κόσμο που του πρέπει να αλλάξει. Η γραφή επαναφέρει στη μνήμη και κρατά ζωντανές στιγμές και ανθρώπους – «γράφω για τη μητέρα μου γιατί είναι η δική μου σειρά να τη φέρω στον κόσμο» αναφέρει η Ερνώ, υπογραμμίζοντας, επίσης, πόσο σημαντικό είναι «να μάθεις να ζεις».
Αναμφίβολα, η παράσταση των Καραζήση και Χατζόπουλου υμνεί το έργο της Ερνώ. Κάτι το οποίο προτείνουμε είναι να αναφερθεί στις πληροφορίες της παράστασης ότι γίνεται λεπτομερής περιγραφή παράνομης άμβλωσης, καθώς, η σκηνή αυτή, ενδέχεται να είναι ενοχλητική για μερίδα του κοινού.
Από πρόβα της παράστασης «Τα Χρόνια» στο Θέατρο «Θησείον» © Κάρολ Γιάρεκ
Υπενθυμίζω ότι τα «Χρόνια» στα οποία η Αννί Ερνώ αρθρώνει μια ιδιότυπη «αυτοβιογραφία χωρίς εγώ», τιμήθηκαν με το Νόμπελ Λογοτεχνίας (2022) «για το θάρρος και την οξυδέρκεια με την οποία αποκαλύπτει τις ρίζες, τις αποξενώσεις και τους συλλογικούς περιορισμούς της προσωπικής μνήμης», όπως είχε σημειώσει η επιτροπή.
Από το Παρίσι έως τη Νέα Υόρκη και το Τόκιο, το έργο έχει γνωρίσει μια σειρά θεατρικών αναγνώσεων και ερμηνειών, που αναδεικνύουν τη σπάνια ικανότητά του να συνομιλεί με το παρόν κάθε εποχής, επιβεβαιώνοντας την καθολικότητα του βλέμματός του και την ανθεκτικότητα μιας γραφής που μεταμορφώνει το προσωπικό βίωμα σε συλλογικό στοχασμό.
Από πρόβα της παράστασης «Τα Χρόνια» στο Θέατρο «Θησείον» © Κάρολ Γιάρεκ
Σχετικά με τους υπόλοιπους συντελεστές της παράστασης στο θέατρο «Θησείον», η διασκευή είναι του Άρμιν Κέρμπερ, η μετάφραση της Ρίτας Κολαΐτη – τα δικαιώματα της μετάφρασης παραχώρησαν οι εκδόσεις «Μεταίχμιο». Τα σκηνικά είναι της Μαρίας Πανουργιά, τα κοστούμια της Βασιλείας Ροζάνα, τα γραφιστικά του Μάριου Γαμπιεράκη (Μαύρα Γίδια). Βοηθός Σκηνοθέτη η Φαίη Κοτσιλίτη.
Η παράσταση επιχορηγείται από το υπουργείο Πολιτισμού και αποτελεί μια συμπαραγωγή της Πυρ με την Τεχνηχώρος.
Θέατρο ΘΗΣΕΙΟΝ – Ένα Θέατρο για τις Τέχνες, Τουρναβίτου 7, Θησείο. Μέρες & Ώρες παραστάσεων: Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο στις 21:00, Κυριακή στις 18:00. Εισιτήρια: 20 ευρώ κανονικό, 18 ευρώ μειωμένο (φοιτητικό, ανέργων, ΑμεΑ, άνω των 65). Προπώληση: more.com και από το ταμείο του Θεάτρου Γκλόρια (Ιπποκράτους 7). Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα – Σάββατο 11:30 – 18:30. Τηλ. επικοινωνίας: 210 3600832, 210 3642334.
Κεντρική φωτ.: Από πρόβα της παράστασης «Τα Χρόνια» στο Θέατρο «Θησείον» © Κάρολ Γιάρεκ
