Ένας πίνακας ο οποίος θα μπορούσε να αντιπροσωπεύει την κατάσταση των Ιρανών πολιτών από την Επανάσταση του 1979 και εντεύθεν, είναι η «Κραυγή» του Έντβαρντ Μουνκ. Μία εσωτερική κραυγή όμοια του αδιεξόδου λόγω των πρακτικών του θεοκρατικού καθεστώτος οι οποίες εγγράφονται καταπιεστικά στο σώμα τους. Μία κραυγή που δεν έπαψε 47 χρόνια να τους τυραννά, με αποτέλεσμα να καταπιέζουν τα «θέλω» τους υπό το άγρυπνο μάτι του Χαμενεΐ.
Είναι η ίδια κραυγή που τους κινεί να εναντιωθούν σε αυτόν, να συμμετέχουν σε διαδηλώσεις που συμπληρώνουν σήμερα Δευτέρα, την 16η μέρα τους. Η «Κραυγή» του Μουνκ γίνεται ένα με χιλιάδες Ιρανές και Ιρανούς που ζητούν πίσω το αυτονόητο: τη ζωή τους. Υπενθυμίζοντάς μας πως η ψυχή δεν υποδουλώνεται και η εξουσία του εξουσιαστή μπορεί να περιοριστεί, ακόμα και να ανατραπεί, αφ’ ης στιγμής οι εξουσιαζόμενοι διεκδικήσουν, ως μια γροθιά, την ελευθερία τους.
Πηγή φωτ.: Twitter/ History Photographed
Η ελευθερία είναι αυτό το οποίο μανιωδώς προσπάθησαν και προσπαθούν να υπερασπιστούν οι καλλιτέχνες, εν προκειμένω οι Ιρανοί σκηνοθέτες – αυτοεξόριστοι, καταδικασμένοι σε φυλάκιση και έχοντες υποστεί και άλλες ποινές. Από τον Αμπάς Κιαροστάμι, τους Τζαφάρ Παναχί και Ασγκάρ Φαραντί έως τους Μοχάμαντ Ρασούλοφ, Μαριάμ Μογκαντάμ και Μπεχτάς Σανάιχ, το ιρανικό σινεμά είναι έμπλεο ιστοριών που αντικατοπτρίζουν την αποπνικτική πατριαρχία εκ των άνω και την επιθυμία των πολιτών – ειδεμή των γυναικών – να απεκδυθούν των μηχανισμών καταπίεσης.
Οι ταινίες τους είναι ο καθρέφτης τον οποίο το καθεστώς επιθυμεί να σπάσει διότι του φανερώνει το αληθινό, αδίστακτο πρόσωπό του. Υπό αυτή την οπτική, το σινεμά είναι το όπλο ενάντια στο καθεστώς. Η αλήθεια κάθε κινηματογραφιστή είναι η κάμερά του, η υπεράσπισή του οι ιστορίες που ξετυλίγει, καταδικάζοντας με την εικόνα ένα καθεστώς του οποίου οι πρακτικές δολοφονούν τους πολίτες της χώρας.
Όπως ακριβώς δολοφόνησαν τη Μαχσά Αμινί το φθινόπωρο του 2022, πυροδοτώντας κύμα διαδηλώσεων υπό το σύνθημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία». Όπως δολοφονούν εδώ και ένα δεκαπενθήμερο όσους τολμούν να διεκδικούν τη ζωή τους. Διότι στόχος της εξουσίας είναι όσοι εναντιώνονται σε αυτή.
Ιρανοί διαμαρτύρονται για τον θάνατο της 22χρονης Μαχσά Αμινί, η οποία συνελήφθη από την αστυνομία ηθών, στην Τεχεράνη, στις 20 Σεπτεμβρίου 2022. Η φωτογραφία τραβήχτηκε από άτομο που δεν εργάζεται για το Associated Press και αποκτήθηκε από το AP εκτός Ιράν (AP Photo/ File)
Με τη σειρά τους, οι σκηνοθέτες στο Ιράν τείνουν να αποτελούν πολιτικό στόχο. Η καταδίκη τους, όπως και των ταινιών τους –όποτε αυτό συμβαίνει– είναι το μη αντιληπτό χειροκρότημα της εξουσίας πως οι άνθρωποι της τέχνης έχουν αποτυπώσει την αλήθεια που τους ενοχλεί. Μία πραγματικότητα την οποία ήδη γνωρίζουμε: ότι για τους κατοίκους κάποιων χωρών η πατρίδα είναι συνώνυμη της φυλακής και οι μηχανισμοί εξουσίας τους ισούνται με τις χειροπέδες –νοητές και πραγματικές– με τις οποίες προσπαθούν να τους φιμώσουν.
Ανακαλώ την ταινία «Ο σπόρος της ιερής συκιάς» (2024, Ιράν, Γερμανία, Γαλλία), στην οποία ο αυτοεξόριστος στη Γερμανία Ιρανός σκηνοθέτης, Μοχάμαντ Ρασούλοφ (γενν. 1972), καταδεικνύει ότι ο σπόρος της αντίστασης έχει πέσει και φυτρώνει, και η ελπίδα για την ανατροπή του θεοκρατικού καθεστώτος εναποτίθεται στις γυναίκες από τις οποίες ο Ρασούλοφ αντλεί δύναμη να κάνει ταινίες.
Σαφώς οι γυναίκες έχουν υποστεί τη μεγαλύτερη καταπίεση. Το υπογραμμίζουν περίτρανα ταινίες όπως «Το αγαπημένο μου γλυκό» (2024) των Μάριαμ Μογκαντάμ και Μπεχτάς Σαανέχα, με την πρωταγωνίστρια, την 70χρονη Μαχίν, να υπογραμμίζει ότι «κάποτε φορούσαμε τακούνια και μεγάλα ντεκολτέ, ούτε χιτζάμπ ούτε αθλητικά», αναφερόμενη στα χρόνια πριν από την Επανάσταση του 1979.
Ακόμα μία ταινία, η «Persepolis» (2007) της Μαρζάν Σατραπί και του Βανσάν Παρονό, αναφέρεται στο πώς η μαντίλα πνίγει τις γυναίκες. Η ταινία αποτελεί το προσωπικό ημερολόγιο της Μαρζάν Σατραπί (γενν. 1969), καθότι καταγράφει όσα η ίδια βίωσε στην Τεχεράνη κατά τη μοναρχία του τελευταίου Σάχη και την εγκαθίδρυση του ισλαμικού καθεστώτος.
Στιγμιότυπο από την ταινία «Persepolis»
Μόνο που, δεν είναι μόνο οι γυναίκες που διαδηλώνουν επί ένα και πλέον πενθήμερο στο Ιράν. Είναι ένας ολόκληρος λαός που αψηφά τη βαρβαρότητα την οποία είχε υποστεί επί 47 χρόνια, ζητώντας να ζήσει – διότι, επί 47 χρόνια ήταν «νεκρός». Η κάμερα είναι εκεί και καταγράφει, αυτή τη φορά στα κινητά των διαδηλωτών, παίρνοντας τη σκυτάλη από τους σκηνοθέτες και αποδεικνύοντας από που ο ιστορικός τέχνης, Γιώργος Μυλωνάς, είχε εύστοχα βάλει ως τίτλο σε σημείωμά του, ότι «η επανάσταση στο Ιράν, καιρό τώρα, ''παίζεται'' στο σινεμά».
Κεντρική φωτ.: Λεπτομέρεια του έργου «Κραυγή» (1893, 91x73 εκ.) του Ένβαρντ Μουνκ. Εθνική Πινακοθήκη Νορβηγίας. Πηγή φωτ.: Wikipedia/ Creative Commons
Περισσότερα για τις ταινίες και τους σκηνοθέτες που αφορούν στο Ιράν καθώς και την αντίδραση του καθεστώτος, στα παρακάτω δημοσιεύματα:
Η επανάσταση στο Ιράν, καιρό τώρα, «παίζεται» στο σινεμά
Μία διαφορετική γυναίκα στο Ιράν
«Πολεμώντας» για την αλήθεια στο Ιράν
