Η γιορτή της πρώτης μέρας κάθε χρόνου είναι πλέον καθιερωμένη. Έχουμε συνηθίσει πια στο πέρασμα των ημερών και των μηνών, χωρίς να χρειάζεται να υπολογίζουμε πότε θα επέλθει η αλλαγή του επόμενου έτους. Για τους αρχαίους λαούς, όμως, τα πράγματα δεν ήταν τόσο απλά.
Κατά την μακρινή αρχαιότητα, σε κάθε γωνιά της Γης ο χρόνος μετρούνταν διαφορετικά. Κάθε λαός όριζε τις ώρες, τις μέρες και τελικά τον κύκλο κάθε χρονιάς με τον δικό του ιδιαίτερο τρόπο. Με βάση την εκάστοτε θρησκεία, τον ήλιο, την σελήνη, τα αστέρια και τις εναλλαγές της μητέρας Φύσης, καθοριζόταν η αρχή και το τέλος κάθε έτους.
Η πρώτη μέρα, λοιπόν, κάθε νέας χρονιάς δεν εορταζόταν από πάντα. 4.000 χρόνια πριν, στην αρχαία Μεσοποταμία, οι Βαβυλώνιοι άρχισαν να θεωρούν αυτήν την μέρα σημαντική. Ως αρχή ενός νέου χρόνου, αυτή η μέρα απέκτησε τότε έναν άλλο χαρακτήρα.
Οι Βαβυλώνιοι, δεινοί αστρονόμοι και μαθηματικοί, παρατηρώντας τις κινήσεις των ουράνιων σωμάτων, όρισαν ως πρώτη μέρα του έτους αυτή της έναρξης της εαρινής ισημερίας. Αυτή η μέρα σήμερα, είναι η δική μας 21η Μαρτίου. Με βάση, λοιπόν, το βαβυλωνιακό ημερολόγιο, το οποίο βασιζόταν στην κίνηση της Σελήνης, η 21η Μαρτίου ήταν η Πρωτοχρονιά και οι Βαβυλώνιοι ήταν οι πρώτοι που ξεκίνησαν να την γιορτάζουν.
Την γιορτή αυτή, την ονόμασαν «Ακίτου» και έγινε η σημαντικότερη όλων των εορτών τους. Η περίοδος των εορτασμών εκτεινόταν από την ισημερία και διαρκούσε δέκα μέρες.
Δυτικότερα, στην αρχαία Αίγυπτο, όπου επίσης οι άνθρωποι ήταν εξοικειωμένοι με τις αλλαγές που επέφεραν ο ήλιος, η σελήνη και οι κινήσεις των αστερισμών, γιόρταζαν το «Wepet Renpet», δηλαδή «το άνοιγμα της χρονιάς». Το άνοιγμα της χρονιάς στην Αίγυπτο, εμάς θα μας ξάφνιαζε ακόμα περισσότερο, γιατί συνέβαινε κάθε καλοκαίρι και η ημερομηνία ήταν μετακινούμενη και όχι σταθερή.
Κάθε πρωτοχρονιά, οριζόταν με βάση την εμφάνιση στον νυχτερινό ουρανό ενός από τα λαμπρότερα αστέρια, του Σείριου. Στα μέσα κάθε Ιουλίου, λοιπόν, τον μήνα του αρχαίου αιγυπτιακού θεού Θωθ (θεού της σελήνης και της σοφίας), γινόταν μεγάλο γλέντι στο «Wepet Renpet». Η ακριβής μέρα, όμως, για την γιορτή, οριζόταν από το ζωοδόχο και ιερό ποτάμι της χώρας. Όταν ο Νείλος επιτέλους πλημμύριζε, οι αρχαίοι Αιγύπτιοι γιόρταζαν το τέλος του έτους και την αρχή του νέου, ξεκινώντας τις ετοιμασίες για τις νέες σοδειές, καθώς και της καλής ζωής που θα ερχόταν, αφού ο ποταμός έθρεφε τα πολύτιμα χωράφια τους.
Την ίδια μέρα με τους Βαβυλωνίους, αιώνες αργότερα, φαίνεται να γιόρταζαν το νέο έτος και οι Πέρσες. Στην αρχαία Περσία, η πρωτοχρονιά ήταν επίσης ένα πολύ σημαντικό γεγονός. Η 21η Μαρτίου, η «νέα μέρα», στα περσικά «Νοβρούζ», εορταζόταν για 13 μέρες. Μάλιστα, σε κάποιες περιοχές της Μέσης Ανατολής και της Περσίας, η μέρα αυτή γιορτάζεται ακόμα ως η πρώτη του έτους.
Στην αρχαία Ελλάδα, υπήρξαν ημερολόγια τα οποία βασίζονταν στις κινήσεις της Σελήνης, αλλά και την κίνηση του Ήλιου. Υπολογίζοντας και πάλι με βάση κυρίως τις ισημερίες, η αλλαγή των ετών υποβλήθηκε κι αυτή σε…αλλαγές και ανακατατάξεις. Με τις κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου, το ελληνικό ημερολόγιο διαδόθηκε σε όλο τον τότε γνωστό κόσμο.
Η Πρωτοχρονιά, όμως, του παγκόσμιου σήμερα, έχει τις ρίζες της στην αρχαία Ρώμη. Ακόμα κι εκεί, ήταν σύνηθες να αλλάζει ο χρόνος της άνοιξη. Κάποια στιγμή, προστέθηκε άλλος ένας μήνας στο ρωμαϊκό ημερολόγιο. Ο μήνας το παλαιότερου βασιλιά των Ρωμαίων, του θεού των νέων αρχών, του Ιανού ή στα λατινικά «Janus». Ο θεός αυτός, είχε δύο πρόσωπα. Το ένα κοιτούσε προς τα πίσω, το παρελθόν και το άλλο μπροστά, στο μέλλον.
Ο μήνας προς τιμήν του ονομάστηκε «Ιανουάριος» και το 46 π.Χ., ο ξακουστός Ιούλιος Καίσαρας άλλαξε τα μέχρι τότε δεδομένα. Ο υπολογισμός του χρόνου θα γινόταν με βάση τον Ήλιο και το καινούργιο ημερολόγιο, το οποίο όριζε ως αρχή του χρόνου την 1η Ιανουαρίου, ονομάστηκε «ιουλιανό» και υιοθετήθηκε σιγά σιγά παντού τους επόμενους αιώνες.
Κατά τον Μεσαίωνα, η γιορτή της 1ης Ιανουαρίου χαρακτηρίσθηκε, όπως και πολλές άλλες, ειδωλολατρική. Έτσι, καταργήθηκε και ορίσθηκε ως νέα ημερομηνία η γέννηση του Χριστού (25 Δεκεμβρίου) ή ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου (25 Μαρτίου).
Τον 16ο αιώνα, όταν έγινε Πάπας ο Γρηγόριος ο ΙΓ’, επανέφερε την 1η Ιανουαρίου ως πρώτη μέρα του έτους. Έτσι, έπρεπε να οργανωθεί και πάλι απ’ την αρχή το ημερολόγιο, το οποίο ονομάστηκε από το όνομα του Πάπα «γρηγοριανό».
Από το 1582 μέχρι σήμερα, οι μέρες μας περνάνε με βάση το γρηγοριανό ημερολόγιο. Στην Ελλάδα, το ακολουθούμε για μονάχα έναν αιώνα, καθώς καθιερώθηκε το 1923. Σε κάποιες περιοχές του πλανήτη, οι αρχαίες παραδόσεις εορτασμών της νέας χρονιάς διατηρούνται ακόμα.
Χιλιάδες χρόνια έχουν περάσει από την πρώτη αλλαγή ενός έτους. Χιλιάδες γιορτές έχουν γίνει και χιλιάδες άνθρωποι έχουν περάσει και φύγει από την Γη. Κάθε χρόνο εδώ και αιώνες έχουν ειπωθεί χιλιάδες ευχές, με την ελπίδα να πραγματοποιηθούν. Ας φέρει, λοιπόν, κάθε νέο έτος, όπως γίνεται από κτίσεως κόσμου, την νέα αρχή που ποθεί ο κάθε άνθρωπος που πέρασε και περνάει από αυτόν.
Βιβλιογραφία:
