«Το διάβασμα είναι όπως η τροφή και το νερό. Το πνεύμα που δεν διαβάζει χάνει βάρος, όπως ένα σώμα που δεν τρώει» (Βίκτωρ Ουγκώ). Διαβάζοντας τα παιδιά «ψηλώνουν» καθώς διευρύνεται το πνεύμα τους ενώ τα μάτια τους γίνονται ολοένα και πιο λαμπερά όταν με προσήλωση ρουφούν λέξεις και εικόνες στεκούμενα επάνω από τις ανοιχτές σελίδες.
Αυθόρμητες και συνάμα τρυφερές οι κινήσεις τους: με σεβασμό αλλά και με ένταση προς τις σελίδες τις οποίες γυρνούν με τα μικρά τους δάχτυλα με τα οποία κρατούν σφιχτά το βιβλίο μετακινώντας το από και πίσω στη βιβλιοθήκη ενώ στον αμφιβληστροειδή τους διατηρείται ο κόσμος που τους αποκαλύπτεται κατά την ανάγνωση.
Βλέπουν εικόνες και στιγμιαία το δάχτυλό τους τοποθετείται πάνω σε αυτές και από τα χείλη τους βγαίνουν με χαρά λέξεις και φράσεις. Μεταξύ άλλων, οι εικόνες περιλαμβάνουν ανθρώπους, παιδιά στην καθημερινότητά τους, που παίζουν ή διαβάζουν. Και αυτό που παρατηρούν ενίοτε το επαναλαμβάνουν. Όχι όμως μηχανικά.
Είναι παιδιά και παρατηρούν επίσης παιδιά στις σελίδες ενός βιβλίου, κι έτσι έχουν συνδέσει το βιβλίο με τον εαυτό τους. Γι’ αυτό, «είναι σημαντικό τα παιδιά να βλέπουν τον εαυτό τους στα βιβλία» όπως επισημαίνει στο BBC η Κάρεν Σαντς Ο' Κόνορ, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Newcastle και επιμελήτρια της πρώτης έκθεσης για τη βρετανική παιδική λογοτεχνία με θέμα τους μαύρους (black British children's literature).
Υπό τον τίτλο «Listen To This Story!», η έκθεση παρουσιάζεται στην Κεντρική Βιβλιοθήκη του Κέιμπριτζ και πραγματεύεται τον τρόπο με τον οποίο οι μαύροι έχουν απεικονιστεί στη βρετανική παιδική λογοτεχνία. Εξερευνάται η ζωή και το έργο των συγγραφέων, ποιητών, εικονογράφων και εκδοτών που, σε διάφορες γενιές, αγωνίστηκαν για να εξασφαλίσουν ότι τα μαύρα παιδιά στο Ηνωμένο Βασίλειο θα μπορούσαν να ανοίξουν ένα βιβλίο της βιβλιοθήκης ή ένα σχολικό βιβλίο και να δουν τη δική τους ζωή να αντικατοπτρίζεται στις σελίδες του.
Πηγή φωτ.: Shutterstock
«Είμαστε μια πολυπολιτισμική χώρα και είναι πραγματικά σημαντικό όλα τα παιδιά να βλέπουν τον εαυτό τους, αλλά και τους γείτονές τους, τους ανθρώπους της χώρας τους και τους ανθρώπους του κόσμου τους, στα βιβλία», τόνισε η Σαντς Ο' Κόνορ, σημειώνοντας ότι σημαντικό ρόλο σε αυτό έχουν οι εκδοτικοί οίκοι στους οποίους εξακολουθεί να ασκείται πίεση. «Αν δεν ασκηθεί πίεση στους εκδότες, θα μπορούσαμε να χάσουμε ξανά έδαφος, οπότε δεν είναι τελειωμένη υπόθεση», πολλώ δε μάλλον όταν «τα περισσότερα παιδικά βιβλία εξαντλούνται έπειτα από περίπου πέντε χρόνια».
Η αναπαράσταση της ζωής των μαύρων στα βιβλία είναι ένα θέμα διόλου αμελητέο στη Βρετανία, καθώς ο τρόπος ζωής τους αποτελεί μέρος της βρετανικής λογοτεχνίας εδώ και 200 χρόνια. Αφορά δε, όλους – ακόμα και όσους δεν βρίσκονται στη Βρετανία ή δεν είναι Βρετανοί πολίτες.
Ένα βιβλίο είναι πηγή γνώσης και ισούται με τη δημοκρατία, η μη συμπερίληψη στο βιβλίο της ζωής των μαύρων, αναιρεί τον δημοκρατικό του χαρακτήρα. Σε άλλες δε, περιπτώσεις, και υπό άλλο πλαίσιο, η μη συμπερίληψή τους τρόπον τινά αναιρεί την ύπαρξη ή την καταγωγή τους. Γι’ αυτό και αξίζει οι επισκέπτες που θα βρεθούν στην έκθεση, να πράξουν αυτό που αναφέρεται στον τίτλο της: να ακούσουν τις ιστορίες των ανθρώπων. Έτσι, αυτές, θα εξακολουθούν να υπάρχουν.
Σε ευρύτερο πλαίσιο, η έκθεση καταδεικνύει ότι εκείνο που ίσως πρέπει να διδάσκεται είναι η αγάπη για το διάβασμα και όχι τα μεγάλα βιβλία. Τα βιβλία είναι καμωμένα με αγάπη, ειδεμή τα παιδικά βιβλία. Από τα ειλικρινή παιδικά βιβλία εμφιλοχωρείται στα παιδιά να μην κάνουν διακρίσεις αλλά να αγκαλιάζουν καθέναν και καθεμία και έτσι να πορεύονται και στην ενήλικη ζωή τους προς έναν κόσμο καλύτερο.
Πηγή φωτ.: Shutterstock
Πώς ξεκίνησε η έρευνα για την απεικόνιση των μαύρων στη βρετανική παιδική λογοτεχνία; Η καθηγήτρια Σαντς Ο' Κόνορ αποδίδει το κίνητρο στον σύζυγό της, γιο μεταναστών από την Τζαμάικα. «Όταν μεγάλωσε, δεν διάβαζε και μου είπε ότι δεν διάβαζε επειδή δεν έβλεπε τον εαυτό του στα βιβλία, οπότε γιατί να το κάνει; Γι' αυτό, για μένα, έχει τόσο προσωπικό όσο και επαγγελματικό ενδιαφέρον».
Ακολούθησαν χρόνια έρευνας, που αποκάλυψαν μια ιστορία της εκπροσώπησης των μαύρων στη βρετανική παιδική λογοτεχνία. Ένα πρώιμο παράδειγμα είναι μια αφίσα παντομίμας του 1808, βασισμένη στον αρχηγό μιας κοινότητας σκλάβων που δραπέτευσαν. Μερικές φορές απεικονιζόταν ως ήρωας, και άλλες φορές – όπως στην παντομίμα – ως κακός, αποτελώντας ένα παράδειγμα χαρακτήρα που μπορούσε να παρουσιαστεί από διαφορετικές, μερικές φορές προκατειλημμένες, οπτικές γωνίες.
Η έκθεση «Listen To This Story!» παρουσιάστηκε πρώτα στο Πανεπιστήμιο του Newcastle και έπειτα μεταφέρθηκε στην Κεντρική Βιβλιοθήκη του Κέιμπριτζ από ερευνητές παιδικής λογοτεχνίας του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ. Διάρκεια έως τις 16 Ιανουαρίου.
