Πού κατοικεί το βιβλίο; Στις βιβλιοθήκες, στις (σχολικές) τσάντες, στο κομοδίνο πλάι στο προσκεφάλι μας, στο τραπεζάκι στο σαλόνι μπροστά από το τζάκι, στον πάγκο της κουζίνας. Και εάν έχει γεμίσει ήδη αυτούς τους χώρους, δημιουργεί «πύργους» καθώς τοποθετούνται το ένα πάνω από το άλλο, έχοντας ως βάση είτε ένα καλοριφέρ που πλέον δεν λειτουργεί είτε ακόμα και το πάτωμα.
Κάπως έτσι, ζεσταίνονται και οι χώροι όπου ακουμπά κάθε βιβλίο, μαλακώνει η ματιά που το αντικρύζει, «ταξιδεύει» και ο «βιβλιοφάγος» όταν σκύβει επάνω από τις σελίδες, συνομιλεί με άλλους «βιβλιοφάγους» όταν παρευρίσκεται σε εκδηλώσεις για το βιβλίο και την ανάγνωση. Είθισται αυτές να γίνονται στο κέντρο των περιοχών καθώς το βιβλίο «μιλά» επίσης στην καρδιά του αναγνώστη. Έμπλεη η Αθήνα από τέτοιες εκδηλώσεις σε αντίστοιχους χώρους, υποδέχεται στο ιστορικό της κέντρο, τον Κεραμεικό, το Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού (ΕΛΙΒΙΠ) που αναμένεται, από τη νέα του κατοικία, να δώσει νέα πνοή στα του βιβλίου.
Ιδρυθέν το 2024 με σκοπούς την προαγωγή των ελληνικών γραμμάτων στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, την ανάδειξη του βιβλίου ως μορφωτικού, πολιτιστικού και ψυχαγωγικού μέσου και την προβολή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας διεθνώς, το ΕΛΙΒΙΠ, φορέας εποπτευόμενος από το υπουργείο Πολιτισμού, είχε βρει στέγη σε κτίριο στο Ν. Ψυχικό (Στρ. Καλλάρη 50). Ώσπου, με απόφαση της υπουργού Πολιτισμού, Λίνας Μενδώνη, του παραχωρείται το κτίριο επί της οδού Ερμού 134-136 και Ευβούλου, στον Κεραμεικό, για τη στέγαση των λειτουργιών του και την ανάπτυξη των δράσεών του.
Άποψη από το εσωτερικό του κτιρίου. Πηγή φωτ.: ΥΠΠΟ
Υπενθυμίζω ότι το κτίριο στο οποίο εγκαθίσταται το ΕΛΙΒΙΠ αποτελεί ιδιοκτησία του υπουργείου Πολιτισμού. Το 1986, με απόφαση της Μελίνας Μερκούρη, είχε παραχωρηθεί στον Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων. Λόγω μη τήρησης των όρων παραχώρησης του κτιρίου-μνημείου, η παραχώρηση ήρθη το 2023 με απόφαση της Λίνας Μενδώνη.
Το κτίριο στο οποίο εγκαθίσταται το ΕΛΙΒΙΠ εξυπηρετεί τις ανάγκες του Ιδρύματος και την πολιτική του ΥΠΠΟ, που θέλει το βιβλίο στην καρδιά των πόλεων προκειμένου οι πολίτες να μετέχουν εύκολα στις δράσεις και στις δραστηριότητες του ΕΛΙΒΙΠ. Βρίσκεται, επίσης, σε ένα σημείο έμπλεο ομορφιάς και ιστορίας: πολύ κοντά στην Αρχαία Αγορά των Αθηνών ενώ γειτονεύει με τον αρχαιολογικό χώρο του Κεραμεικού.
Όσο για τους χώρους που διαθέτει, ενδείκνυνται για τη φιλοξενία εκδηλώσεων σχετικές με το βιβλίο και τη φιλαναγνωσία, ομοίως και ο κήπος που το περιβάλει.
«Σε μια εποχή που κυριαρχεί η τεχνολογία, η εμπειρία του βιβλίου παραμένει μοναδική. Η σχέση του καθενός μας με το βιβλίο είναι σχέση βιωματική, σχέση εμπειρίας και μνήμης», όπως σημείωσε – μεταξύ άλλων – η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη.
Η έξοδος από τον κήπο του κτιρίου. Πηγή φωτ.: ΥΠΠΟ
Σχετικά με τις εργασίες που χρειάστηκαν για την εικόνα του κτιρίου, η Λίνα Μενδώνη αναφέρει ότι «το υπουργείο Πολιτισμού, δια της αρμόδιας Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Αττικής, αποκατέστησε πλήρως το κτίριο-μνημείο, που τα τελευταία χρόνια είχε περιέλθει σε απόλυτη παρακμή. Με τη νέα του χρήση αναβαθμίζεται η ευρύτερη περιοχή, σε συνδυασμό και με το νέο πρόσωπο που αποκτά ο όμορος αρχαιολογικός χώρος του Κεραμεικού, με την ολοκλήρωση των έργων, που εκτελεί η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών».
Το κτίριο «έργο τέχνης»
Για την ιστορία, το ακίνητο απαλλοτριώθηκε για αρχαιολογικούς σκοπούς από το Ελληνικό Δημόσιο-υπουργείο Πολιτισμού, με απόφαση του 1973. Το κτίριο οικοδομήθηκε στην αυγή του 20ου αιώνα (αρχές 1900) και χρησιμοποιήθηκε ως χώρος πώλησης «οικοδομικών υλών» από τον Γεώργιο Κ. Βεντούρη.
Λίγα χρόνια αργότερα, το 1916, η εταιρεία του Γ. Βεντούρη συγκαταλέγεται στο λήμμα «Εργοληπτικαί Εταιρείαι Αθηνών» του «Οδηγού της Ελλάδος» του Ν. Ιγγλέση, ενώ στον τόμο των ετών 1923-1926 ο Οδηγός περιλαμβάνει δισέλιδο αφιέρωμα στον «Εμπορικό και Βιομηχανικό Οίκο» του Γ. Κ. Βεντούρη. Το 1994, το κτίριο χαρακτηρίστηκε από το ΥΠΠΟ ως έργο τέχνης μαζί με το αύλειο κτίσμα του, οπότε υπάγεται στις προστατευτικές διατάξεις του Ν.4858/2021. Το 1993 είχε χαρακτηριστεί από το ΥΠΕΝ ως διατηρητέο.
Παλαιά άποψη του κτιρίου. Πηγή φωτ.: ΥΠΠΟ
Πρόκειται για μεγάλης κλίμακας αστικό ακίνητο που περιλαμβάνει, στη σύγχρονη μορφή του, το κυρίως νεοκλασικό κτίριο μεικτής χρήσης (κατάστημα στο ισόγειο - κατοικία στον όροφο), βοηθητικό λιθόκτιστο κτίσμα, στον αύλειο χώρο του, και κήπο. Την ίδια περίοδο, στους εμπορικούς δρόμους, στο κέντρο της Αθήνας, διαμορφώνονται κτίρια με τρόπο που να καλύπτουν τις χρηστικές ανάγκες της θέσης τους.
Σύμφωνα με τον Μάνο Μπίρη «Το ισόγειο αυτών των κτιρίων διαθέτει μεγάλους χώρους για επαγγελματική χρήση, με ελεύθερο ύψος 6μ(…). Έτσι, τουλάχιστον στους εμπορικούς δρόμους της Αθήνας, διαμορφώνεται μια ιδιαίτερη εικόνα δομημένου χώρου (…) που διαμορφώνουν βιτρίνες ή εισόδους μαγαζιών, καφενείων και ζαχαροπλαστείων (…). Αντίθετα, στους ορόφους των κτιρίων δεν παρατηρούμε καμία σημαντική διαφοροποίηση από το γνώριμο σχήμα όψης και κάτοψης των μεγάλων αστικών κατοικιών».
Παλαιά άποψη του κτιρίου. Πηγή φωτ.: ΥΠΠΟ
Το κτίριο αναπτύσσεται σε τέσσερεις στάθμες. Οι χώροι του ισογείου είναι ενιαίοι και λιτοί, χωρίς μορφοπλαστικό διάκοσμο. Ο Α΄ όροφος φιλοξενούσε την κυρίως κατοικία. Οι οροφές των κύριων, προβεβλημένων χώρων του, φέρουν γλυπτικό διάκοσμο, γεωμετρικά πιο απλοποιημένα στο χωλ της εισόδου και περίτεχνο με φυτικά στοιχεία στα, κυρίως, δωμάτια προς την οδό Ερμού. Ο Β΄ όροφος περιλαμβάνει μεγάλη βεράντα με κτιστό στηθαίο με θέα προς την Πλάκα και την Ακρόπολη.
Η μεγάλη βεράντα με κτιστό στηθαίο με θέα προς την Πλάκα και την Ακρόπολη. Πηγή φωτ.: ΥΠΠΟ
Το κτίριο, σε βάθος του χρόνου, έχει δεχτεί επεμβάσεις. Το 1994, εκτελέστηκαν εκτεταμένες εργασίες αποκατάστασης από το ΥΠΠΟ. Το 2024, το υπουργείο Πολιτισμού –δια της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Αττικής– προχώρησε σε εργασίες άρσης επικινδυνότητας και συνολικής αποκατάστασης του κτιρίου, προϋπολογισμού περίπου 750.000 ευρώ, από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του ΥΠΠΟ.
Στο πλαίσιο αυτό πραγματοποιήθηκε πέρα από την στερέωση και αποκατάσταση όλων των σωζόμενων στοιχείων του κτιρίου και η διερεύνηση των αρχικών χρωματισμών των όψεων και του εσωτερικού του. Από τα σωζόμενα στοιχεία τεκμηριώθηκε η αρχική εικόνα του κτιρίου, η οποία και αποκαταστάθηκε. Παράλληλα, υλοποιήθηκαν και εργασίες λειτουργικής αναβάθμισης και προσβασιμότητας σε εμποδιζόμενα άτομα και άτομα με αναπηρία.
Η εσωτερική σκάλα. Πηγή φωτ.: ΥΠΠΟ
Κεντρική φωτ.: Το αποκατεστημένο κτίριο-μνημείο επί της οδού Ερμού 134-136
