Νέες κυκλοφορίες – ενδιαφέρουσες αναγνώσεις
Ζίγκμουντ Μινέικο — Ελλάδα, Αλβανία και Ήπειρος. Η ματιά ενός Πολωνού μηχανικού της Βορείου Ηπείρου (1914–1916) , Μεταγραφή - Μετάφραση: Αναστασία Χατζηγιαννίδη Εισαγωγή - Σημειώσεις: Νίκος Σαραντάκος, Εκδόσεις: Ρόπτρον, Σελ.: 224
Το βιβλίο αυτό φωτίζει μια από τις πιο κρίσιμες και ταυτόχρονα πιο παρεξηγημένες στιγμές της νεότερης βαλκανικής ιστορίας. Στο επίκεντρο βρίσκεται το έτος 1914, μια χρονιά που λειτουργεί ως προοίμιο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και ως ανοιχτό ιστορικό τραύμα για τη Βόρειο Ήπειρο και την ευρύτερη περιοχή.
Οι ανταποκρίσεις και οι χειρόγραφες σημειώσεις του Μινέικο καταγράφουν εκ των έσω μια συνθήκη γενικευμένης αστάθειας: σύνορα που χαράσσονται στα χαρτιά πριν σταθεροποιηθούν στο έδαφος, πληθυσμοί που μετατρέπονται σε διαπραγματευτικά μεγέθη και διεθνείς αποφάσεις που επιβάλλονται στο όνομα της «ισορροπίας» παρακάμπτοντας την κοινωνική και ιστορική πραγματικότητα. Η Βόρειος Ήπειρος ξεπερνά τα περιορισμένα όρια ενός περιφερειακού ζητήματος και εντάσσεται στην κυνική καρδιά της ευρωπαϊκής διπλωματίας.
Η ιδιαιτερότητα της μαρτυρίας του Μινέικο έγκειται στη διπλή του ιδιότητα. Ως Πολωνός που προέρχεται από έναν λαό σημαδεμένο από διαμελισμούς και αυτοκρατορικές αυθαιρεσίες, αναγνωρίζει έγκαιρα τα προειδοποιητικά σημάδια της ιστορικής αναβολής. Ως μηχανικός, προσεγγίζει την Ιστορία με δομική ακρίβεια: η γεωγραφία, οι δρόμοι, τα λιμάνια και οι υποδομές αποκτούν κεντρική σημασία, αποκαλύπτοντας πώς οι πολιτικές αποφάσεις εγγράφονται κυριολεκτικά στον χώρο.
Η παρούσα έκδοση έχει ιδιαίτερη αξία επειδή διασώζει και διακρίνει καθαρά το δημόσιο, δημοσιογραφικό βλέμμα από τις ιδιωτικές σημειώσεις αμφιβολίας και στοχασμού. Μέσα από αυτές, το 1914 εμφανίζεται ως χρονική εκκρεμότητα που μεταφέρεται στο μέλλον. Το βιβλίο λειτουργεί έτσι ως υπόμνηση ότι η Ιστορία χρειάζεται πάντα κάτι ουσιαστικότερο από τις συνθήκες και τα πρωτόκολλα, για να μην είναι ένα έργο που σχεδιάστηκε με ακρίβεια αλλά δεν ολοκληρώθηκε ποτέ.
Νικόλας Δημητριάδης, Θεωρίες συνωμοσίας και πολιτική, Εναλλακτικές Εκδόσεις, σελ.: 354
Υπάρχει μια βολική παρεξήγηση γύρω από τις θεωρίες συνωμοσίας: ότι γεννιούνται στο περιθώριο, τρέφονται από άγνοια και ακμάζουν σε σκοτεινά υπόγεια του διαδικτύου. Το βιβλίο του Νικόλα Δημητριάδη έρχεται να την ανατρέψει ριζικά. Εδώ, η συνωμοσιολογία, εκτός από μια έμφυτη παθολογία της κοινωνίας παρουσιάζεται κυρίως ως ένα εργαλείο εξουσίας.
Από την Τουρκία του Κεμάλ και τη σύγχρονη αυταρχική μηχανή του Ερντογάν, ως τη Ρωσία του ευρασιανικού οράματος και της αποκαλυπτικής ρητορικής του Πούτιν και μέχρι τις ΗΠΑ των τηλε-ευαγγελιστών και του τραμπικού παραλογισμού, το βιβλίο χαρτογραφεί το πώς οι θεωρίες συνωμοσίας παράγονται συνειδητά, διοχετεύονται μαζικά και λειτουργούν ως μηχανισμοί πειθάρχησης, πόλωσης και πολιτικής κινητοποίησης.
Ιδιαίτερα αιχμηρή είναι η ματιά του συγγραφέα στην ελληνική περίπτωση, αλλά και στο «αντίπαλο δέος»: εκεί όπου η υπερβολή της πολιτικής ορθότητας και ο μύθος της ηθικής ανωτερότητας του woke λόγου, αντί να θωρακίζουν τη δημόσια σφαίρα, τη διαβρώνουν. Πρόκειται για ένα βιβλίο που δεν καθησυχάζει, δεν χαϊδεύει βεβαιότητες και δεν προσφέρει εύκολους ενόχους. Αντίθετα, φωτίζει το πιο ανησυχητικό συμπέρασμα: ότι ο σύγχρονος πολιτικός λόγος κινείται όλο και πιο συχνά πέρα από τη λογική, την απόδειξη και την ευθύνη.
Ian Dunt & Dorian Lynskey, Φασισμός – Η ιστορία μιας ιδέας, μτφρ.: Κωστής Πανσέληνος, εκδ. Μεταίχμιο, σελ.: 272
Αυτό το βιβλίο μάς υπενθυμίζει ότι ο φασισμός που καταγράφηκε ως ένα ιστορικό επεισόδιο, είναι μια μόνιμη ανθρώπινη πιθανότητα εκτροπής. Μια ροπή προς τη βία, την ομοιομορφία, τη λατρεία της δύναμης και την κατάργηση της σκέψης.
Οι Dunt και Lynskey αφηγούνται την ιστορία του φασισμού χωρίς στόμφο και χωρίς διδακτισμό. Με καθαρή γλώσσα εξηγούν το πώς γεννήθηκε, γιατί βρήκε μαζική απήχηση και πώς μεταμορφώνεται για να επιβιώνει σε διαφορετικές εποχές. Οι συγγραφείς αναζητούν τους μηχανισμούς της δημιουργίας του τέρατος: φόβος, ανασφάλεια, ανάγκη για ταυτότητα και απλές απαντήσεις...
Το πιο ισχυρό στοιχείο του βιβλίου είναι η ηθική του κατάληξη: η αντίσταση στον φασισμό είναι σταθερή και συνεπής πολιτική πράξη αλλά και καθημερινή στάση ζωής. Ελευθερία σκέψης, λογική, απόρριψη του «Εμείς εναντίον των Άλλων», άρνηση της υποταγής σε σωτήρες και είδωλα. Πρόκειται για ένα βιβλίο που σε καλεί να σταθείς απέναντι στον κόσμο με μεγαλύτερη ευθύνη.
*Ο Ξενοφών Α. Μπρουντζάκης είναι συγγραφέας και κριτικός λογοτεχνίας
