Μπορεί, αναφέρει ο φιλόσοφος Ζαν Ντεριντά (1930-2004), «η λέξη και η σημασία του αρχείου» να «φαίνονται σε πρώτη ματιά να δείχνουν προς το παρελθόν, να παραπέμπουν στις ενδείξεις της καταγραμμένης μνήμης», ωστόσο, «το ζήτημα του αρχείου δεν είναι ένα ζήτημα του παρελθόντος. […] Είναι ένα ζήτημα μελλοντικό, το ζήτημα του μέλλοντος, το ζήτημα μιας απάντησης, μιας υπόσχεσης ή μιας ευθύνης για το αύριο. Το αρχείο, αν θέλαμε να ξέρουμε τι θα ήθελε να πει αυτό, θα το μάθουμε στο μέλλον. Ίσως, όχι αύριο αλλά στον ερχόμενο καιρό, σε λίγο ή ίσως ποτέ».
Οι θέσεις αυτές του Ντεριντά, όπως αναγράφονται στην έκδοση «Η έννοια του αρχείου» («Εκκρεμές», 1996), ανακαλούνται με αφορμή το μεγάλο αφιέρωμα του 28ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης (5-15 Μαρτίου 2026) στα αρχεία. Διότι, τα αρχεία δεν αποτελούν απλώς κομμάτια του χθες που «γεννήθηκαν» στο εκάστοτε τότε και έμειναν εκεί. Διατηρήθηκαν σε έναν τόπο ώσπου έφτασε ο καιρός να ανασυρθούν, με όποιον τρόπο, και ο άνθρωπος να συνομιλήσει μαζί τους. Τα αρχεία αποκτούν, έτσι, μία επιπλέον «ζωή» χάριν της νέας ματιάς, είτε δική μας είτε άλλων.
Τυγχάνει δε, με την ανάσυρση των αρχείων να αλλάζει η θέση μας για τον κόσμο καθώς έρχεται στο φως μια πτυχή που ίσως αγνοούσαμε, και εκείνη η νοητή γραμμή που μας ενώνει με το παρελθόν γίνεται στέρεη βάση για να περπατήσουμε στο μέλλον.
Πηγή φωτ.: Shutterstock
Ποια η σχέση αρχείου και σινεφιλίας; Είναι πολύπλευρη όσο και οι ιστορίες στον κινηματογράφο, και το Φεστιβάλ Ντπκιμαντέρ Θεσσαλονίκης θα αναδείξει το θέμα μέσα από διαφορετικές πτυχές της φετινής διοργάνωσης, από τις ταινίες και τις συζητήσεις, έως το spot και τις εκδόσεις. Με σκοπό να δημιουργηθεί ένα νέο αρχείο το οποίο θα φωτίσει το παρόν.
Το αφιέρωμα δανείζεται τον τίτλο του από την ταινία του Αλαίν Ρενέ, «Όλη η μνήμη του κόσμου» (1956), που αποτελεί μια καταβύθιση στα ενδότερα της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας. Η ταινία περιλαμβάνεται στο αφιέρωμα, στο πλαίσιο του οποίου θα προβληθούν, επίσης, found footage ταινίες φτιαγμένες από υλικά του σινεμά: «ρετάλια» αναλογικών και ψηφιακών μέσων, θραύσματα από εικόνες που έχουν διασωθεί ή βρεθεί τυχαία σε αποθήκες, ακόμη και στα σκουπίδια, αλλά και σκηνές ή και μεμονωμένα καρέ από υπάρχοντα έργα.
Επίσης, αποσπάσματα από ξεχασμένα φιλμ, επίκαιρα, επίσημα αρχεία, home videos, ακόμα και desktop ντοκιμαντέρ, τα οποία μετατρέπουν υλικό από το διαδίκτυο σε αυτοτελή οπτικοακουστικά έργα (τα τέσσερα desktop ντοκιμαντέρ του αφιερώματος θα προβληθούν σε κοινό slot), μεταλλάσσονται σε κινηματογραφική πρώτη ύλη.
Στιγμιότυπο από το ντοκιμαντέρ «Νύχτα και Καταχνιά» του Αλαίν Ρενέ που θα προβληθεί στο πλαίσιο του αφιερώματος «Όλη η μνήμη του κόσμου». Πηγή φωτ.: ΦΝΘ
Στο πλαίσιο της συνεργασίας του με τα Γενικά Αρχεία του Κράτους, το Φεστιβάλ ανέθεσε στον σκηνοθέτη Αριστοτέλη Μαραγκό (Αργυρός Αλέξανδρος Σκηνοθεσίας, 66ο ΦΚΘ) τη δημιουργία ενός animation (10’) στο οποίο τίθεται σε κίνηση ο φαινομενικά στατικός κόσμος των αρχείων και καθείς αφουγκράζεται τις διαφορετικές – ανθρώπινες και μη ανθρώπινες – φωνές που συνυπάρχουν σε υπόγειες βιβλιοθήκες, σκονισμένα ράφια, χαρτιά που αποσυντίθενται, σφραγίδες που ξεθωριάζουν, ρωγμές σε φωτογραφίες, χειρόγραφες σημειώσεις και δακτυλογραφημένες οδηγίες.
Με το μικρού μήκους αυτό πειραματικό ντοκιμαντέρ του Μαραγκού ξεκινά συζήτηση που αφορά στον κόσμο των αρχείων και θα πραγματοποιηθεί στις 9 Μαρτίου (11:00, αίθουσα «Παύλος Ζάννας»). Το αφιέρωμα διανθίζεται, επίσης, με αντίστοιχα κείμενα μέσα από την ειδική έκδοση του Φεστιβάλ που είναι αφιερωμένη στα αρχεία, τον ΑΚατάλογο με τίτλο «Εκτός Αρχείου» και το περιοδικό «Πρώτο Πλάνο», καθώς και μέσα από την εγκατάσταση της εικαστικού Αικατερίνης Γεγησιάν, «Third Person (Plural)», που στηρίζεται σε αρχειακό υλικό και θα φιλοξενηθεί στο MOMus-Πειραματικό Κέντρο Τεχνών (Αποθήκη Β1, Προβλήτα Α, λιμάνι Θεσσαλονίκης).
Το κατώφλι του το περνούν σινεφίλ και μη που βρίσκονται στην Προβλήτα Α· σε κτίριά της όπου φιλοξενούνται δράσεις του Φεστιβάλ «απλώνεται» η αφίσα η οποία συνάδει άρρηκτα με τον χώρο διεξαγωγής του Φεστιβάλ και, φυσικά, το αρχείο. Το πρωταγωνιστικό ρόλο έχουν οι γερανοί στο Λιμάνι της συμπρωτεύουσας.
Με τα λόγια του δημιουργού των δύο φετινών αφισών, Αλέξανδρου Ψυχούλη: «Μεγάλωσα μπροστά στο λιμάνι του Βόλου, κοιτώντας απ’ το μπαλκόνι μου τους γιγάντιους γερανούς που αργότερα συνάντησα και στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης. Μεγάλωσα περιμένοντας τη στιγμή που οι δαγκάνες των γερανών έβγαιναν από τα αμπάρια των πλοίων, ανασύροντας κι αποκαλύπτοντας ένα μέρος από τα σωθικά τους, όπως τα ντοκιμαντέρ ανασύρουν απ’ τη ζωή ένα κομμάτι της, που για λίγο θα αιωρηθεί πάνω απ’ τα μάτια των θεατών».
Οι αφίσες του 28ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. Πηγές φωτ.: ΦΝΘ
Στις αφίσες, οι δαγκάνες ανασύρουν έναν κινηματογραφιστή και την κάμερά του καθώς και τμήμα γης με γυμνά κλαδιά δέντρων τα οποία παρατηρεί μία ανθρώπινη φιγούρα. Θα μπορούσε να λεχθεί ότι ο γερανός παρομοιάζεται με το Φεστιβάλ που φέρνει στην επιφάνεια ντοκιμαντέρ τα οποία αξίζει να θεαθούν. Το δε δέντρο συνάδει μεταφορικά με μία ταινία, η όλη προετοιμασία της αντιστοιχεί στις ρίζες που σαφώς δεν φαίνονται στο δέντρο που βρίσκεται επάνω από την επιφάνεια του εδάφους, αλλά αντικατοπτρίζεται στην ανάπτυξή του.
Δέντρα οι ταινίες, δέντρα και οι σκηνοθέτες και εκείνων το έργο που έχει πολλά να πει έχει πολλά κλαδιά και διακλαδώσεις. Σε δύο τέτοιους σημαντικούς σκηνοθέτες, στη Βουβούλα Σκούρα και τον πολυμεσικό Αμερικανό καλλιτέχνη Μπιλ Μόρισον, το ΦΝΘ θα απονείμει τιμητικό Χρυσό Αλέξανδρο, αναγνωρίζοντας τη βαθιά και διαχρονική συμβολή τους στον κινηματογράφο.
Η Βουβούλα Σκούρα και ο Μπιλ Μόρισον. Πηγές φωτ.: ΦΝΘ
Ειδικότερα, θα παρουσιαστούν συνολικά 20 έργα της Βουβούλας Σκούρα, η οποία, αντλώντας υλικά και μεθόδους από διαφορετικές μορφές τέχνης, συνθέτει ένα πολυεπίπεδο σύμπαν, όπου η μεγάλη Ιστορία διασταυρώνεται με τις μικρές, εύθραυστες ανθρώπινες αφηγήσεις. Το spotlight στον υποψήφιο για Όσκαρ Μικρού Μήκους Ντοκιμαντέρ (2025) Μπιλ Μόρισον, περιλαμβάνει έξι ταινίες και συνομιλεί με το μεγάλο αφιέρωμα της φετινής διοργάνωσης στα αρχεία, αναδεικνύοντας ζητήματα που αφορούν στη φθορά και την αναγέννηση
Αμφότεροι θα βρεθούν στη Θεσσαλονίκη. Αμφότεροι, μέσα από το έργο τους επαναπροσδιορίζουν τη σχέση μας με τη μνήμη, την Ιστορία και τον χρόνο. Από πλευράς του, το Φεστιβάλ, χρόνο με το χρόνο αφήνει το δικό του αποτύπωμα στη Θεσσαλονίκη και σε κάθε σινεφίλ που συρρέει στη συμπρωτεύουσα για να το παρακολουθήσει, διαμορφώνοντας, έτσι, το δικό του αρχείο.
Πηγή κεντρικής φωτ.: Facebook/ Thessaloniki International Film Festival
