Ξεκίνησε στον χώρο του συλλέκτη Γιώργου Οικονόμου στο Μαρούσι (Λεωφ. Κηφισίας 80) αφιέρωμα στη Γερμανίδα ζωγράφο Σαρλίν φον Χέιλ (Charline von Heyl). Στο πλαίσιο της έκθεσης, έχουν προσκληθεί στην Αθήνα ξένοι θεωρητικοί της σύγχρονης τέχνης σε έναν κύκλο ομιλιών που εστιάζει στη ζωγραφική ως μέσο εννοιολογικό (ο Βασίλης Ντούπας, με γερή γνώση του σύγχρονου εικαστικού γίγνεσθαι, δημιουργεί γέφυρες ανάμεσα στο εγχώριο και διεθνές σύστημα τέχνης).
Με απασχόλησε ο πυρήνας της θεματικής και η ανάγκη σύνδεσης της ζωγραφικής με το «εννοιολογικό». Αυτό το ενδεχόμενο δείχνει πως οι εικαστικές τέχνες δεν μπορούν να εκφράζονται με λέξεις ή μήπως ότι ο άνθρωπος ζει μέσα στον κόσμο του ερμηνεύοντάς τον; Μήπως δηλαδή το σπουδαίο και ταυτόχρονα το βάσανο του ανθρώπου είναι ότι δίνει σε όλα και για όλα ένα νόημα, μιαν ερμηνεία;
Ποια είναι η πραγματικότητα του ζωγράφου; Πολύ απλά, πάρα πολύ απλά, είναι εικαστική. Όπως και ενός μουσικού η πραγματικότητα είναι μουσική. Ακόμη κι αν δεν ξέρουμε τίποτε απολύτως για τον ζωγράφο, πρέπει βλέποντας το έργο του να μαθαίνουμε τα πάντα, ή μάλλον όσα από τα πάντα μας αφορούν. Όπως και ενός συνθέτη το έργο πρέπει να το εκτιμούμε ακούγοντάς το, κι όχι αφού πληροφορηθούμε αν έπασχε από σύφιλη ή εάν ήταν μόλις 8 ετών όταν το έγραψε. Κι αυτό για δυό λόγους: ο ένας είναι ότι δεν ξέρουμε εάν μπόρεσε να αποδώσει στον πίνακα λόγου χάρη με θέμα τον Χριστό, αυτά που σκεπτόταν και θα ήθελε να αποδώσει. Διότι, απλούστατα, ένα έργο μπορεί να είναι υπέροχο, ακόμη και αν δεν μπόρεσε να αποδώσει τη θεωρία του καλλιτέχνη περί Χριστού.
Δεύτερος λόγος είναι ότι ο ζωγράφος δεν ζωγραφίζει για να διατυπώσει θεωρίες. Εάν ο ζωγράφος θέλησε να αποδώσει σε πίνακα κάποια θεωρία του για τον Χριστό, θα μπορούσε θαυμάσια και πιο σωστά να το κάνει γράφοντας ένα δοκίμιο. Αλλά ένα έργο τέχνης, όχι μόνο ζωγραφικό, ή είναι έργο τέχνης ή τίποτε. Δοκίμιο πάντως δεν είναι και δεν μπορεί ποτέ να γίνει.
Μίλτος Γκολέμας, «Αι αίγαι»
Θα ήθελα τώρα να στρέψω την προσοχή του αναγνώστη στην έκθεση του Μίλτου Γκολέμα που σε λίγες μέρες ολοκληρώνεται στην γκαλερί Ζουμπουλάκη (έως το ερχόμενο Σάββατο 21/2). Διαβάζω σε τίτλο από δημοφιλές μέσο ότι ο ζωγράφος γεννήθηκε στη φυλακή. Ο Γκολέμας, όπως κι ο κάθε δημιουργός, επιδέχεται πολλές αναγνώσεις. Μπορεί πολύ εύκολα να είναι αντικείμενο ψυχαλυτικής ερμηνείας, όπως μας έδειξε άλλωστε ο Φρόιντ με τον Λεονάρντο του, ιδεολογικής ή άλλης. Αυτές όμως οι ψευδοπροσεγγίσεις συνιστούν τον πιο ρηχό φιλισταϊσμό κι εύκολα θολώνουν τα νερά της τέχνης.
Ενδιαφέρον ίσως έχει να ξέρουμε ότι ο καλλιτέχνης ζωγράφισε τούτο το έργο υπό το κράτος των τάδε αντιλήψεων και των δείνα κοινωνικοψυχολογικών πιέσεων, αλλά οι πληροφορίες αυτές θα έχουν αξία μόνον εφόσον μπορούν να είναι περιττές, μόνον δηλαδή εφόσον είτε τις ξέρουμε είτε όχι, δεν αλλοιώνουν την ήδη υφιστάμενη σχέση μας με το έργο.
Πολύ σωστά θεωρώ ότι ο επιμελητής της έκθεσης, Χριστόφορος Μαρίνος, διαπραγματεύεται το «Οροπέδιο» του ζωγράφου αποκλειστικά σε σχέση με την καλλιτεχνική του πορεία και σε σχέση με τη Φιλιαδώνα, μια αγροτική περιοχή στον Δομοκό όπου ο δημιουργός έζησε και χρησιμοποιεί ως σημείο αναφοράς. Τη σαγήνη της γης καλλιεργεί στο τελάρο ο καλλιτέχνης. Αυτό προσδιορίζει το έργο τέχνης και το κάνει να μην είναι μόνο λαμπρή τεχνική, να μην είναι απλώς ωραία έμπνευση. Αν αυτή παρέχει στον θεατή μια σπάνια αίσθηση ελευθερίας, αυτό εξηγείται αποκλειστικά με όρους ζωγραφικούς.
Μίλτος Γκολέμας, «Περίπατος»
Ο Γκολέμας καταθέτει μια εικαστική ματιά με έργο γινωμένο, χωρίς αμηχανία πουθενά, χωρίς έπαρση, χωρίς την ελάχιστη υποχώρηση στις τάσεις του δρόμου. Τα έργα του είναι τόσο μακριά από ρητορείες και -ισμούς, όπου η ματιά του οδηγεί σε κατανόηση της ουσίας των πραγμάτων, σε μοίρασμα της σημασίας τους.
Σήμερα, η σύγχρονη τέχνη φτιάχνεται από λίγες ιδιοφυΐες και χιλιάδες κολπατζήδες. Αυτούς θα τους καταπιεί ο κ. Χρόνος, αλλά κι ο χρόνος – αδιάφορος όπως τον αποκαλεί σε έργο του ο ζωγράφος – θέλει τον χρόνο του. Να πάτε στη Ζουμπουλάκη. Εκεί, η αίσθηση του Γκολέμα ανοίγει ορίζοντες, χωρίς επεξηγήσεις και θεωρητικές κατασκευές.
Κεντρική φωτ.: Ο Μίλτος Γκολέμας μπροστά σε έργο του @Γιώργος Μυλωνάς
