Τα πολλαπλά οφέλη που μπορεί να αποκομίσει η Ελλάδα από τις συμβάσεις με τη Chevron για πιθανά κοιτάσματα φυσικού αερίου νοτίως της χώρας, αναλύει σε συνέντευξή του στο Liberal o καθηγητής ενεργειακής πολιτικής και Senior Fellow στο Atlantic Council, Τσαρλς Έλληνας, εξηγώντας πώς η Ελλάδα μπαίνει δυναμικά στον ενεργειακό χάρτη.
Όπως τονίζει, η υπογραφή των συμβάσεων με τη Chevron, σε συνέχεια της παρουσίας της ExxonMobil, σηματοδοτεί μια νέα φάση για την ελληνική ενεργειακή στρατηγική. Ειδικότερα, αναφέρει ότι με τις δύο μεγαλύτερες ανεξάρτητες εταιρείες υδρογονανθράκων παγκοσμίως να επενδύουν σε έρευνες νοτίως της χώρας, η Ελλάδα αναβαθμίζει τον ενεργειακό της ρόλο, με προοπτική αυτάρκειας, εξαγωγικής δυναμικής και γεωπολιτικής αναβάθμισης.
Ειδική μνεία κάνει στις θετικές γεωλογικές ενδείξεις και τις εκτιμήσεις για αποθέματα έως και 90 τρισ. κυβικά πόδια επισημαίνοντας ότι η είσοδος της Chevron στο ελληνικό υπέδαφος αναζωπυρώνει τις προσδοκίες για μεγάλα κοιτάσματα. Ξεκαθαρίζει, ωστόσο, ότι η διαδρομή από τις σεισμικές έρευνες έως την παραγωγή είναι μακρά και απαιτεί ταχύτητα στις αδειοδοτήσεις, θεσμική σταθερότητα και διαχείριση προσδοκιών.
Επιπλέον, αναφέρεται και στον Κάθετο Διάδρομο, ο οποίος αποκτά τώρα κομβικό ρόλο στη στρατηγική απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο, με τις πιθανές ελληνικές ανακαλύψεις να μπορούν δυνητικά σε βάθος χρόνου να ενισχύσουν τον εξαγωγικό χαρακτήρα της χώρας.
Τέλος, ιδιαίτερη αναφορά κάνει στο ποιες μπορεί να είναι οι πιθανές αντιδράσεις της Άγκυρας απέναντι στις τελευταίες ελληνικές ενεργειακές εξελίξεις.
Συνέντευξη στη Μαργαρίτα Ασημακοπούλου
Κ. Έλληνα, βρισκόμαστε στον απόηχο μιας υπογραφής-ορόσημο για την ενεργειακή πολιτική της χώρας, καθώς χθες υπεγράφησαν οι συμβάσεις με τη Chevron για πιθανά κοιτάσματα φυσικού αερίου νοτίως της χώρας. Τι αλλάζει στο αφήγημα της Ελλάδας ως προς τη θέση της στον ενεργειακό χάρτη;
Με την ολοκλήρωση αδειοδοτήσεων τώρα στην Chevron και προηγουμένως στην ExxonMobil, σίγουρα η Ελλάδα μπαίνει δυναμικά στον ενεργειακό χάρτη.
Έχουμε τις δύο μεγαλύτερες ανεξάρτητες εταιρείες υδρογονανθράκων παγκόσμια με την απαιτούμενη τεχνογνωσία, δυναμική και οικονομική ισχύ για να προχωρήσουν σε έρευνες, παραγωγή και εξαγωγή φυσικού αερίου, για το οποίο η ζήτηση θα αυξάνεται συνεχώς τουλάχιστον μέχρι το 2050.
Ποια είναι τα πρακτικά οικονομικά οφέλη που μπορεί να αποκομίσει η χώρα από αυτήν την εξέλιξη, πέρα από τη γεωπολιτική ισχύ;
Αν γίνουν οι ανακαλύψεις που αναμένονται, τα οφέλη για την Ελλάδα θα είναι πολλαπλά. Οι ενδείξεις είναι θετικές για μεγάλα κοιτάσματα που όταν φτάσουν στην παραγωγή η χώρα θα γίνει αυτάρκης σε φυσικό αέριο, και θα είναι σε πολύ καλή θέση να συνδράμει θετικά στην μελλοντική ζήτηση φυσικού αερίου στην Ευρώπη.
Επίσης, θα οδηγήσει στην δημιουργία βιομηχανιών, υπηρεσιών υποστήριξης και θέσεων εργασίας για έρευνες, παραγωγή και εξαγωγή υδρογονανθράκων. Και αναλόγως με ποσότητες, ίσως σε βιομηχανίες που θα χρησιμοποιούν το φυσικό αέριο σαν πρώτη ύλη. Για παράδειγμα, για παραγωγή λιπασμάτων, όπως κάνει η Αίγυπτος.
Πρώτα, φυσικά, πρέπει να αρχίσουν εργασίες οι εταιρείες και να γίνουν ανακαλύψεις, κάτι που θα πάρει καιρό. Είναι απαραίτητο η ελληνική κυβέρνηση να επισπεύσει αδειοδοτήσεις, εγκρίσεις και τις απαιτούμενες διαδικασίες, όπως για τα περιβαλλοντικά, για να μην έχουμε τα παλιά παρατράγουδα που οδήγησαν στην αποχώριση της TotalEnergies. Χρειάζεται κεντρικός συντονισμός «one-stop shop».
Με βάση τα μέχρι τώρα γεωλογικά δεδομένα, ποιες είναι οι ρεαλιστικές προσδοκίες για τα εν δυνάμει κοιτάσματα; Και ποιο είναι το ρεαλιστικό χρονοδιάγραμμα από την έναρξη σεισμικών έως την πρώτη παραγωγή, εφόσον υπάρξει ανακάλυψη;
Υπάρχουν καλές ενδείξεις για μεγάλα κοιτάσματα σε γεωλογικούς σχηματισμούς, παρόμοιους με το τεράστιο κοίτασμα Zohr στην Αίγυπτο. Σημειώνεται, όμως, ότι είναι σε πολύ βαθιά νερά που ξεπερνούν τα 3000μ., σε μια πολύ σεισμογενή περιοχή με μια σύνθετη, πολυκατακερματισμένη τεκτονική δομή, που καθιστούν τις έρευνες δύσκολες και δαπανηρές.
Τα καλά νέα είναι ότι με την Chevron και την ExxonMobil έχουμε τις εταιρείες που έχουν τις αναγκαίες δυνατότητες και μπορούν να ξεπεράσουν αυτές τις προκλήσεις.
Η ΕΔΕΥΕΠ εκτιμά τα πιθανά αποθέματα φυσικού αερίου στην περιοχή μεταξύ 70 και 90 τρισεκατομμυρίων κυβικών ποδιών, αλλά αυτά παραμένουν εικασίες μέχρι να πραγματοποιηθούν οι ερευνητικές γεωτρήσεις.
Όσο αφορά το χρονοδιάγραμμα, χρειάζεται ακόμα αρκετός καιρός. Ενδεικτικό είναι ότι η ExxonMobil άρχισε έρευνες νοτιοδυτικά της Κρήτης το 2022, ανακοίνωσε αρχικά αποτελέσματα το 2024, συνεχίζει με τρισδιάστατες έρευνες και ανάλυση των αποτελεσμάτων αναμένεται η πρώτη γεώτρηση το 2027, κάτι που δεν έχει ακόμα επιβεβαιωθεί από την εταιρεία.
Αν γίνουν εκμεταλλεύσιμες ανακαλύψεις, τότε αναμένουμε παραγωγή στα μέσα της επόμενης δεκαετίας. Χρειάζεται υπομονή και διαχείριση προσδοκιών.
Πώς «κουμπώνει» αυτή η εξέλιξη με τον άλλο μεγάλο αμερικανικό παίκτη, την ExxonMobil που επίσης δραστηριοποιείται στη χώρα μας στον τομέα των υδρογονανθράκων;
Φαίνεται να υπάρχει μια συγκεντρωμένη και συντονισμένη αμερικανική ενεργειακή στρατηγική για την ευρύτερη περιοχή που περιλαμβάνει τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο. Η ExxonMobil δραστηριοποιείται στην Αίγυπτο, την Κύπρο, την Ελλάδα και την Τουρκία. Και πιο πρόσφατα, η Chevron επέκτεινε την εξερεύνηση υδρογονανθράκων στην Τουρκία, τη Λιβύη και τη Συρία, επιπρόσθετα από την Κύπρο, την Αίγυπτο και το Ισραήλ.
Αυτό όμως που αναμένεται να προχωρήσει ταχύτερα είναι η αξιοποίηση από την ExxonMobil πιθανών κοιτασμάτων φυσικού αερίου στο τεμάχιο 2 στο Ιόνιο, κοντά στην Κέρκυρα. Παρόλο που πιθανότατα πρόκειται για μικρότερα κοιτάσματα, τέτοια ανακάλυψη θα μπορούσε να συμβάλει σημαντικά στις ανάγκες φυσικού αερίου της Ελλάδας νωρίτερα, πιθανότατα κατά το πρώτο μισό της επόμενης δεκαετίας.
Επιδιώκεται μια στρατηγική αμερικανικής ενεργειακής κυριαρχίας στην Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη μέσω της Ελλάδας και του Κάθετου Διαδρόμου φυσικού αερίου.
Βλέπουμε πως ο Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου μπαίνει τώρα πάλι στο επίκεντρο και αποκτά νέα βαρύτητα στη στρατηγική της χώρας σε περίπτωση εμπορικών ανακαλύψεων. Στο βαθμό που θα υπάρξουν ανακαλύψεις εκμεταλλεύσιμων κοιτασμάτων στη χώρα, πώς ο Διάδρομος θα μπορέσει να χρησιμοποιηθεί ως δίαυλος για την εξαγωγή των ποσοτήτων αερίου που θα υπερβαίνουν τις ανάγκες της εγχώριας κατανάλωσης;
Ο Κάθετος Διάδρομος ήδη μπήκε σε εφαρμογή και κεντρικός σκοπός του είναι ο τερματισμός οποιασδήποτε εξάρτησης από τη ρωσική ενέργεια, ιδιαίτερα μόλις σταματήσουν όλες οι ροές ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη μέχρι το τέλος του 2027.
Στο βάθος χρόνου θα μπορούσε να μεταφέρει και ελληνικό φυσικό αέριο, αλλά αυτό θα είναι διαθέσιμο σε περίπου δέκα χρόνια. Η ζήτηση φυσικού αερίου στην περιοχή θα αρχίσει να αυξάνεται σύντομα και η κύρια πηγή, τουλάχιστον για το εγγύς μέλλον, θα είναι κυρίως αμερικάνικο LNG.
Στο πλαίσιο αυτής της συνεχούς αναβάθμισης του ρόλου της Ελλάδας μέσω των μεγάλων ενεργειακών συμφωνιών, πόσο πιθανή είναι μια αντίδραση από την Άγκυρα και με ποιες κινήσεις θα μπορούσε να επηρεάσει τις εξελίξεις;
Η Άγκυρα ήδη αντιδρά με διάφορους τρόπους. Αρχικά, βλέπουμε ότι κάνει ένα άνοιγμα υπεράκτιων ερευνών υδρογονανθράκων σε τουρκικές ζώνες στην Chevron και την ExxonMobil. Έπειτα, μέσω αυξημένων εισαγωγών αμερικανικού LNG και προσφορά για εξαγωγή περισσότερου φυσικού αερίου από την Κασπία στην Ευρώπη, παρόλο που αυτό έχει περιορισμένες δυνατότητες.
Επιπλέον, καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια για την παρεμπόδιση υπεράκτιων ερευνών στη Μεσόγειο μέσω αβάσιμων και αδικαιολόγητων θαλάσσιων αξιώσεων και κάνει χρήση αυτής της προσέγγισης για την αποτροπή της εγκατάστασης υπεράκτιων αγωγών και καλωδίων.
Όλα αυτά, τα πραγματοποιεί στο πλαίσιο μιας ενεργούς πολιτικής δράσης στις γύρω χώρες για να κερδίσει αποδοχή των δικών της αξιώσεων.
Η Ελλάδα πρέπει να διατηρήσει την επαγρύπνηση και να αντιμετωπίσει αυτές τις απόπειρες μέσω του διεθνούς δικαίου, το οποίο είναι με το μέρος της, και μέσω Ευρώπης και αρμόδιων διεθνή φορέων.
Ουσιαστικά παρατηρούμε ότι διαμορφώνεται ένα ενιαίο πλέγμα αναβάθμισης για τη χώρα μετά τα απανωτά ενεργειακά deals. Μπορεί η Ελλάδα να μετατραπεί άμεσα σε ανταγωνιστικό προμηθευτή, εκτός από διαμετακομιστή φυσικού αερίου προς την ΕΕ, ειδικά αν λάβουμε υπόψιν το τέλος του ρωσικού αερίου από το 2027. Ποια προϋποθέσεις και ποιες θεσμικές κινήσεις χρειάζονται τώρα;
Η Ελλάδα ήδη διαμορφώνεται σε αξιόπιστο προμηθευτή ενέργειας στην Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη. Για να υποστηρίξει αυτό, η Ελλάδα πρέπει να επεκτείνει τις ενεργειακές της υποδομές μέσω περισσότερων FSRU, αγωγών, διασυνδέσεων και στενότερης συνεργασίας και ευθυγράμμιση πολιτικών με τις χώρες της περιοχής.
Χρειάζεται επίσης στενή συνεργασία με διεθνείς εταιρείες, επενδυτές και προμηθευτές ενέργειας. Και πάνω από όλα χρειάζεται αξιοπιστία σε όλα τα επίπεδα.
Η Ελλάδα πρέπει επίσης να επιδιώξει αυτά τα συμφέροντα μέσω της υιοθέτησης των κατάλληλων πολιτικών και κανονισμών από την Ευρώπη. Πρέπει να ακολουθήσει ένα ηγετικό ρόλο στις Βρυξέλλες σε επιδίωξη και υποστήριξη των ενεργειακών αναγκών και συμφερόντων της και των χωρών της νοτιοανατολικής Ευρώπης.
