Πνευματικοί νομοθέτες του κόσμου οι ποιητές και συνάμα σεισμογράφοι της εποχής μας: καταγράφουν τα πεπραγμένα και μη της ανθρωπότητας, αφυπνίζουν τη ματιά μας, μετατρέπουν το μικρό σε μέγα παραθέτοντας στη σειρά λέξεις που δημιουργούν πυκνές προτάσεις και κάνουν την καρδιά να χτυπά ίσως λίγο πιο δυνατά, παροτρύνουν την ψυχή να μην συμβιβαστεί.
Μας θέτουν στο επίκεντρο θέτοντας την ίδια στιγμή τον ίδιο τους τον εαυτό και τις ανησυχίες τους, καθώς αυτές απευθύνονται σε όλη την ανθρωπότητα. Κάπως έτσι, γεννήθηκαν στίχοι όπως οι παρακάτω του Κωνσταντίνου Π. Καβάφη από το ποίημά του «Μελαγχολία του Ιάσονος Κλεάνδρου· ποιητού εν Κομμαγηνή· 595 μ.Χ.» (1921). «Το γήρασμα του σώματος και της μορφής μου/ είναι πληγή από φρικτό μαχαίρι./ Δεν έχω εγκαρτέρησι καμιά./ Εις σε προστρέχω Τέχνη της Ποιήσεως, που κάπως ξέρεις από φάρμακα» γράφει ο Αλεξανδρινός και εμείς αναζητούμε στην Ποίηση τη δική μας ίαση.
Οι λέξεις μπορούν μονάχα να απαλύνουν και όχι να επουλώσουν, προσφέρουν χαρά και ανάγουν την ψυχή σε επίπεδο ανώτερο. Μα διαφέρει ο αποστολέας και τίθεται το εξής ερώτημα: πώς μιλάς ή πώς γράφεις για κάποιον που έχει ήδη γράψει για εσένα και για εκατοντάδες χιλιάδες άλλους δίχως να σας ονοματίσει; Πόση αγωνία συνοδεύει τις λέξεις που στέκονται η μία δίπλα στην άλλη καθώς σκέφτεσαι την προσωπικότητα για την οποία θέτεις λόγο; Και, κατ’ επέκταση, πώς ερευνάς, τι ανακαλύπτεις και πώς αντιμετωπίζεις έναν ποιητικό μύθο;
Ερωτήματα σαν αυτά τίθενται για κάθε πρόσωπο των γραμμάτων και των τεχνών, εν προκειμένω για τον Κ. Π. Καβάφη και την πρόκληση που συνιστά η συγγραφή μιας βιογραφίας του πλέον προβεβλημένου Έλληνα ποιητή, του Καβάφη, και για το πώς ο μεγάλος Αλεξανδρινός Κωνσταντίνος Καβάφης γίνεται ο παγκόσμιος ποιητής Κ. Π. Καβάφης.
Ο Κ. Π. Καβάφης φωτογραφημένος στην Αλεξάνδρεια (χ.χ.). Πηγή φωτ.: Wikipedia/ Creative Commons
Σε αυτή την πρόκληση θα επικεντρωθεί ο Ελληνοαμερικανός καθηγητής Γκρέγκορυ Τζουσντάνις κατά τη συζήτησή του με τον δημοσιογράφο Ηλία Μαγκλίνη, που θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 24 Φεβρουαρίου (19:00) στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (Αίθουσα «Δημήτρης Μητρόπουλος») σε συνεργασία με το Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού (ΕΛΙΒΙΠ).
Ο λόγος, η βιογραφία του Κ. Π. Καβάφη από τους Peter Jeffreys και Gregory Jusdanis. Όπως αναφέρεται – μεταξύ άλλων – στο εισαγωγικό σημείωμα της έκδοσής τους, με τίτλο «Κωνσταντίνος Καβάφης. Ο άνθρωπος και ο ποιητής» (μετ. Μιχάλης Μακρόπουλος) που κυκλοφορεί από το «Μεταίχμιο» (2025): «Το κύριο κίνητρό μας για να γράψουμε αυτή την ιστορία ενός μεγάλου καλλιτέχνη είναι η επιθυμία να ρίξουμε φως στο πνεύμα του Κωνσταντίνου Καβάφη, να ξεθάψουμε τους φόβους και τις ανησυχίες του, τις εσωτερικές συγκρούσεις του, τα μεγάλα σχέδια και τις απογοητεύσεις.
»Έτσι, δίνουμε ίση έμφαση στον εσωτερικό εαυτό και στα εξωτερικά συμβάντα – ιστορικές ημερομηνίες, γεννήσεις, θάνατοι, ταξίδια, μετακινήσεις, εκδόσεις, αναγνώσματα, αυτά με τα οποία ασχολούνται κατά παράδοση οι βιογραφίες. Εστιάζουμε σε καίρια ερωτήματα στη ζωή του, ώστε να τραβήξουμε την προσοχή σε κύριες αντιφάσεις με τις οποίες βρέθηκε αντιμέτωπος: Τι τον έκανε να αποκηρύξει στη μέση ηλικία ένα μεγάλο μέρος όσων είχε γράψει έως τότε; Πώς οι αισθητικές ενασχολήσεις των αδερφών του διαμόρφωσαν τη δική του ποίηση; Τι αντίκτυπο είχε στη ζωή του η ασταμάτητη ''κρούση της θύρας'' από τον θάνατο;
»Η αδυναμία να μιλήσει ανοιχτά για τη σεξουαλικότητά του ή να βρει αληθινή οικειότητα στις σχέσεις του ήταν ό,τι τον μετέτρεψε σε υπέρμαχο της ερωτικής ελευθερίας; Πότε εγκατέλειψε την αγάπη για χάρη της φήμης και της επιτυχίας; Και, τέλος, η εμμονή του με τις μέλλουσες γενεές ήταν αυτό που στα ύστερά του χρόνια τον έκανε να αποτραβηχτεί στον εαυτό του;».
Το εξώφυλλο της βιογραφίας
Η εκδήλωση σχετικά με τον Καβάφη πραγματοποιείται στο πλαίσιο του Megaron Plus και της σειράς «Συγγραφείς, βιβλία, ιδέες» που δίνει τον λόγο στους ανθρώπους της λογοτεχνίας, των επιστημών και των τεχνών, με στόχο την ανάδειξη της πρωτοτυπίας, της αυθεντικότητας, της αφήγησης, της έρευνας, της τέχνης της συζήτησης και της προφορικότητας.
Η σειρά «Συγγραφείς, βιβλία, ιδέες» είναι απόρροια συνεργασίας – για πρώτη φορά – ανάμεσα στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και το Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού, η προκειμένη εκδήλωση είναι η δεύτερη που πραγματοποιείται στο πλαίσιο της σειράς. Η πραγματοποίησή της κρίνεται αναγκαία σε μια παράδοξη και μεταβατική εποχή, που ο διάλογος συρρικνώνεται ενώ τα αιτήματα για διάλογο αυξάνονται.
Πορτραίτο του Κ. Π. Καβάφη, φιλοτεχνημένο από τον Νίκο Εγγονόπουλο. Τμήμα του έργου στην κεντρική φωτογραφία του παρόντος σημειώματος. Πηγή φωτ.: Facebook/ Ίδρυμα Ωνάση / Onassis Foundation
Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Αίθουσα «Δημήτρης Μητρόπουλος» την Τρίτη 24 Φεβρουαρίου (19:00). Είσοδος ελεύθερη. Κατ’ άτομο έως δύο δελτία εισόδου, η διανομή των οποίων αρχίζει μια εβδομάδα πριν από την εκδήλωση στο megaron.gr
