Σπάνια ιστορικά κειμήλια, έργα τέχνης και αντικείμενα καθημερινής μνήμης, που αποτυπώνουν τον ιστορικό και λαογραφικό πλούτο της Ελλάδας, συγκεντρώνονται στην προσεχή δημοπρασία «Ιστορικών και Λαογραφικών αντικειμένων 19ου & 20ού αιώνα» του Βέργου. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν σπάνια ρολόγια, λαογραφικά κοσμήματα και παραδοσιακές φορεσιές, όπλα της περιόδου της Ελληνικής Επανάστασης, έργα τέχνης εμπνευσμένα από τη νεότερη ελληνική ιστορία, καθώς και κεραμικά από το Ιζνίκ, την Κιουτάχεια και τον ελλαδικό χώρο.
Μικρές και μεγάλες μαρτυρίες της καθημερινής ζωής, της Τέχνης και της Ιστορίας, που συνθέτουν μια πυκνή και ζωντανή εικόνα του υλικού μας πολιτισμού από τις δυο μεριές του Αιγαίου. Περιηγηθήκαμε ψηφιακά τον κατάλογο της πώλησης και σας προτείνουμε μια σειρά λαχνών, με τιμές εκκίνησης γύρω στα 1.000 ευρώ, που ξεχωρίζουν για το ιστορικό τους ενδιαφέρον και τη διακριτική τους γοητεία.
Μικρό αντικείμενο με μεγάλο ιστορικό φορτίο, το φιλελληνικό αυτό κουτί καπνού φέρει λιθογραφημένη παράσταση του Ιωάννη Καποδίστρια, επιχρωματισμένη στο χέρι, αποδίδοντας με λεπτότητα τα χαρακτηριστικά του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας (λαχνός 87, εκτιμ. τιμή €600 - 800). Η εικόνα αντλείται από χαλκογραφία του Γερμανού χαράκτη Johann Friedrich Bolt (1769–1836), με τον χαρακτηριστικό τίτλο Capodistrias Praesident von Griechenland, που κυκλοφόρησε ευρέως στην Ευρώπη των πρώτων μετεπαναστατικών χρόνων.
Το αντικείμενο εντάσσεται στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού φιλελληνισμού της δεκαετίας 1820-1830, όταν η μορφή του Καποδίστρια λειτουργούσε ως σύμβολο προσδοκίας, σταθερότητας και διεθνούς αναγνώρισης του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Ένα σπάνιο δείγμα φιλελληνικής κουλτούρας, που συνοψίζει τη μετάβαση από το πολιτικό πορτρέτο στο προσωπικό κειμήλιο και φωτίζει τον τρόπο με τον οποίο η ιστορία εισχωρεί στην ιδιωτική ζωή.
Κομψή φιάλη νερού από την Κιουτάχεια, χαρακτηριστικό δείγμα της οθωμανικής κεραμικής παραγωγής των ύστερων χρόνων (τέλος 19ου - αρχές 20ού αιώνα), όπου η διακοσμητική πληθωρικότητα συνδυάζεται με την καθημερινή χρήση (λαχνός 216, τιμή εκτίμησης: € 700 - 900). Στο σώμα αναπτύσσεται γραπτός φολιδωτός διάκοσμος σε έντονο τιρκουάζ, οργανωμένος γύρω από ρομβοειδή μετάλλια με γαρύφαλλα – μοτίβο αγαπητό στην κεραμική της περιοχής, φορτισμένο με συμβολισμούς ευφορίας. Ο λαιμός κοσμείται με περιμετρικές άνθινες ταινίες και μικρές κυκλικές ροζέτες, που λειτουργούν ως ήπια μετάβαση από τον όγκο του σώματος στην επιμήκη κατακόρυφη ανάπτυξη της μορφής.
Κιουτάχεια, φιάλη νερού
Η χρωματική παλέτα, με κυρίαρχο το γαλάζιο και συμπληρωματικές κόκκινες και πράσινες πινελιές, αναδεικνύει την ευχέρεια του εργαστηρίου στον χειρισμό της επιφάνειας και της υάλωσης. Φέρει μικροφθορές παλαιότητας στο στόμιο, ενδεικτικές χρήσης και χρόνου, που δεν αναιρούν τον διακοσμητικό χαρακτήρα του αντικειμένου.
Ένα αντικείμενο που ισορροπεί ανάμεσα στη χρηστικότητα και τη διακοσμητική πρόθεση, φωτίζοντας τον κόσμο της καθημερινής ζωής και της αισθητικής στην κεραμική παράδοση της Κιουτάχειας.
Ασημένιο φυλακτό με πλούσιο χυτό, σκαλιστό και εγχάρακτο διάκοσμο, χαρακτηριστικό της λαϊκής μεταλλοτεχνίας του 19ου αιώνα. Στην κύρια όψη δεσπόζει η παράσταση του δρακοκτόνου, έφιππου Αγίου Γεωργίου, αποδοσμένη με έντονη πλαστικότητα και αφηγηματική σαφήνεια: το άλογο σε κίνηση, το υψωμένο δόρυ και ο δράκος κάτω από τα οπλά συνθέτουν μια εικόνα νίκης του καλού απέναντι στο κακό.
Ασημένιο φυλακτό
Στην πίσω όψη χαράσσεται απλός σταυρός, λιτός και αυστηρός, που συμπληρώνει τη συμβολική λειτουργία του αντικειμένου. Τα μικρά κρίκια περιμετρικά μαρτυρούν τη χρήση του ως προσωπικού φυλακτού. Πέρα από τη θρησκευτική του σημασία, το φυλακτό λειτουργεί ως αντικείμενο καθημερινής προστασίας και πίστης, όπου η εικόνα, το μέταλλο και η χειροποίητη εργασία συναντούν την ανάγκη για ασφάλεια και παρηγοριά. Ένα χαρακτηριστικό δείγμα ευσέβειας και λαϊκής τέχνης (λαχνός 108, τιμή εκτίμησης: € 800 - 1.200).
Η επιλογή της στήλης είναι ένα κεραμικό πιάτο από την Κιουτάχεια, με πυκνό γραπτό άνθινο διάκοσμο που καλύπτει ολόκληρη την επιφάνεια και αναπτύσσεται με ρυθμό και ισορροπία. Κυρίαρχα τα μοτίβα hatayi, πλαισιωμένα από τουλίπες, υάκινθους, γαρύφαλλα και παιώνιες, συνθέτουν ένα ζωηρό φυτικό σύμπαν που παραπέμπει στην οθωμανική διακοσμητική παράδοση, όπως αυτή διαμορφώνεται στα εργαστήρια της Κιουτάχειας στα τέλη του 19ου αιώνα.
Η χρωματική απόδοση είναι εξαιρετική: ανάγλυφο κόκκινο, πράσινο, βαθύ μπλε του κοβαλτίου και τιρκουάζ, οριοθετημένα με μαύρα περιγράμματα κάτω από λαμπερή, διαυγή εφυάλωση. Το αποτέλεσμα είναι μια επιφάνεια έντονης ζωγραφικότητας και υλικής λάμψης, όπου το σχέδιο και το χρώμα λειτουργούν ισότιμα.
Κιουτάχεια, κεραμικό πιάτο
Αντίστοιχο πιάτο από το Εθνογραφικό Μουσείο Άγκυρας είχε παρουσιαστεί το 1986 στο Rijksmuseum, στο Άμστερνταμ, στο πλαίσιο της έκθεσης Treasures from Turkey (βλ. κατάλογο έκθεσης, σελ. 208, αρ. 311), στοιχείο που ενισχύει τη μουσειακή αξία του τύπου. Ένα αντικείμενο που ξεπερνά τη χρηστική του διάσταση και λειτουργεί ως συμπύκνωση αισθητικής, τεχνικής δεξιότητας και διακοσμητικής φαντασίας, αποκαλύπτοντας τον πλούτο της κεραμικής στην Κιουτάχεια (λαχνός 217, τιμή εκτίμησης: € 800 - 1.200).
Ξύλινο καπάκι κασέλας με ζωγραφική διακόσμηση στο εσωτερικό, σπάνιο τεκμήριο λαϊκής ζωγραφικής από τη Μικρά Ασία του ύστερου 19ου αιώνα. Η παράσταση αναπτύσσεται ως πανοραμική όψη πυκνού οικιστικού συνόλου: κεραμοσκεπή κτίρια σε συνεχή διάταξη, με επαναλαμβανόμενα ανοίγματα και ρυθμική αρχιτεκτονική, πλαισιώνονται από πανύψηλα δέντρα που υψώνονται σαν φυσικό φράγμα πίσω από τα σπίτια.
Καπάκι κασέλας
Η ζωγραφική, επίπεδη και αφηγηματική, δίνει έμφαση στη γραμμικότητα. Στο ακριανό κτίριο δεξιά διακρίνεται ισλαμική χρονολογία 1291, που αντιστοιχεί στο έτος 1874, στοιχείο που προσφέρει ασφαλή χρονολόγηση (λαχνός 274, τιμή εκτίμησης: € 1.000 - 1.500).
Χαρακτηριστικό γλυκοδοχείο από το Τσανάκκαλε, διαμορφωμένο σε τρισδιάστατη ανθρώπινη μορφή (λαχνός 222, τιμή εκτίμησης: € 1.000 - 1.500). Η μορφή του φουστανελοφόρου, καθισμένου σε χαμηλή βάση, αποδίδεται με πλαστικότητα, μετατρέποντας το χρηστικό σκεύος σε μικρό γλυπτό.
Ο διάκοσμος είναι γραπτός, πιτσιλωτός, κάτω από άχρωμη εφυάλωση, ενώ τα επιμέρους στοιχεία – τα χαρακτηριστικά του προσώπου, το φέσι, το σελάχι με τα όπλα, τα χέρια, οι επιγονατίδες και τα τσαρούχια – έχουν αποδοθεί με άψητα χρώματα, τα οποία διατηρούνται σε άριστη κατάσταση. Η εναλλαγή των γήινων τόνων με το πράσινο και το μπλε δημιουργεί μια ζωηρή, σχεδόν θεατρική επιφάνεια.
Γλυκοδοχείο από το Τσανάκκαλε
Τα γλυκοδοχεία αυτού του τύπου ήταν ιδιαίτερα αγαπητά στον ελλαδικό χώρο και στους ελληνικής καταγωγής υπηκόους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, καθώς η φορεσιά λειτουργούσε ως άμεσο σύμβολο ελληνικότητας. Ένα αντικείμενο που συμπυκνώνει τη χαρά του γλυκού με τη δύναμη της εικόνας.
Ξεκινήσαμε με τον πρώτο Κυβερνήτη που τελευταία είναι και πάλι στην επικαιρότητα, αλλά η καρδιά μας ανήκει στη Ρόζα. Μικρογραφία εξαιρετικής λεπτότητας, ζωγραφισμένη σε ελεφαντοστό, αποδίδει την Αικατερίνη Ρόζα Μπότσαρη στον τύπο της εποχής (λαχνός 91, τιμή εκκίνησης 600 ευρώ). Η υπογραφή Stieler, έστω και δυσανάγνωστη, εντάσσει το έργο στο ευρωπαϊκό περιβάλλον της λόγιας προσωπογραφίας του 19ου αιώνα, όπου η Ελληνίδα καλλονή έδωσε πρόσωπο στο νεοσύστατο κράτος μέσα στα ευρωπαϊκά σαλόνια. Περισσότερα για το κορίτσι μπορείτε να διαβάσετε στο σημείωμα «Η καλλονή των Ελλήνων» σε δημοπρασία.
Μικρογραφία αποδίδει την Αικατερίνη Ρόζα Μπότσαρη
Η δημοπρασία θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 18 Φεβρουαρίου, στις 5.00 μ.μ., στην αίθουσα του Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός». Από τις 15 έως τις 17 Φεβρουαρίου, στον ίδιο χώρο, το κοινό θα έχει τη δυνατότητα να δει από κοντά τους 296 λαχνούς της δημοπρασίας. Ψηφιακά μπορείτε να τα δείτε εδώ.
