Χίος, 1822. Ο νεαρός Λουκής επιστρέφει με τον πατέρα του από τη Σμύρνη στη γενέτειρα τους, τη Χίο, προκειμένου να βρουν καταφύγιο από τις λεηλασίες και τις επιθέσεις των Τούρκων στη Μικρά Ασία που ολοένα και πυκνώνουν. Η Ελληνική Επανάσταση βρίσκεται στο απόγειό της και η Χίος δεν αργεί να μπει στον χάρτη των εξεγερμένων νησιών. Η απάντηση όμως των Τούρκων θα είναι αμείλικτη.
Ο Λουκής Λάρας από τη στιγμή της έκδοσής του, το 1879, κουβαλά έναν διπλό ρόλο: αφηγείται μια ιστορία και ταυτόχρονα καταγράφει έναν τρόπο να στέκεσαι απέναντι στην Ιστορία. Ο Δημήτρης Βικέλας, βασισμένος στη μαρτυρία του Χιώτη επιζώντα Λουκά Ζίφου, έγραψε μια νουβέλα που αποφεύγει συνειδητά το ηρωικό πρότυπο της εποχής της. Δεν τον ενδιέφερε ο αγωνιστής, αλλά ο άνθρωπος που προσπαθεί να σωθεί, να καταλάβει τι του συνέβη, να συνεχίσει. Γι’ αυτό και το βιβλίο διαβάστηκε και συνεχίζει να διαβάζεται ως ένα κείμενο που στέκεται κάπως λοξά απέναντι στην εθνική αφήγηση.
Η Σφαγή της Χίου όπως σώζεται στην ευρωπαϊκή αυτοσυνειδησία μέσα από τον πίνακα του Ντελακρουά, είναι από τα πιο βίαια και καθοριστικά επεισόδια της Ελληνικής Επανάστασης γιατί λειτουργεί ως κομβικό σημείο βαρβαρότητας. Αντίστοιχα, στις σελίδες του βιβλίου, λειτουργεί ως γεγονός που ανατρέπει τη ζωή των ανθρώπων και τους υποχρεώνει να επαναπροσδιορίσουν τον εαυτό τους.
Ευγένιος Ντελακρουά, «Η σφαγή της Χίου» (1824)
Ο Λουκής αναγκάζεται να φύγει, να εγκαταλείψει τον τόπο του, να επιβιώσει σε συνθήκες διαρκούς αβεβαιότητας. Ο Βικέλας επιλέγει να αφηγηθεί αυτή την εμπειρία χωρίς δραματικές κορυφώσεις. Στον δικό του καμβά, η απώλεια, ο φόβος και η μετακίνηση παρουσιάζονται ως καθημερινή πραγματικότητα. Όμως, ο Λουκής Λάρας δεν περιορίζεται στην εποχή του, αλλά προσφέρει ένα σχήμα κατανόησης της ιστορικής βίας και των συνεπειών της στον άνθρωπο, γι’ αυτό και εξακολουθεί να διαβάζεται από νέες γενιές αναγνωστών.
Σε αυτή την παράδοση εγγράφεται και η μουσική αφήγηση που παρουσιάζεται στο Θέατρο Ολύμπια «Μαρία Κάλλας». Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σκηνική διάσπαση του ήρωα σε τρεις παρουσίες. Ο ηθοποιός Κώστας Μπερικόπουλος φέρει τον αφηγηματικό άξονα: το κείμενο με ακρίβεια και έλεγχο. Ο Νίκος Ζιάζιαρης, με το τραγούδι, μεταφέρει στιγμές όπου ο λόγος δεν αρκεί για να περιγράψει την εμπειρία. Και ο Αλέξανδρος Μποτίνης, με το βιολοντσέλο, λειτουργεί ως σταθερή παρουσία που συνοδεύει την εξέλιξη της αφήγησης χωρίς να την κατευθύνει. Οι τρεις συνθέτουν ένα ενιαίο πρόσωπο σε διαφορετικά επίπεδα εμπειρίας.
Από την παράσταση «Λουκής Λάρας»
Σημαντική μοιάζει και η προσωπική σχέση του συνθέτη με το έργο. Ο Λευτέρης Βενιάδης, μεγαλωμένος στη Χίο, προσεγγίζει τον Λουκή Λάρα ως κείμενο που διασταυρώνεται με τοπικές μνήμες. «Από αφηγήσεις των προγόνων μου, των δασκάλων μου και των ''παλιών'' του νησιού και επηρεασμένος από μια σχετικά οικεία οικογενειακή ιστορία επιδιώκω με οδηγό την προσωπική οπτική νέες τομές στην μουσική δραματουργία και στην έννοια της αφήγησης. Καθαρά συνθετικά και μουσικά, ο στόχος μου είναι η δημιουργία μιας ενιαίας μουσικής γλώσσας από ήχους, ηχοχρώματα και λόγο που οδηγεί στην εξιστόρηση», εξηγεί.
Η συγκλονιστική ιστορία μετατρέπεται σε μουσική αφήγηση χάρη στην πρωτότυπη σύνθεση του Λευτέρη Βενιάδη που αγκαλιάζει, διατρέχει και δίνει νέα πνοή στον λόγο του Βικέλα.
Για μία παράσταση στο Θέατρο Ολύμπια «Μαρία Κάλλας» (Ακαδημίας 59) την Παρασκευή 27 Φεβρουαρίου, 20:30. Διάρκεια: 73’.
