Από την καρδιά πηγάζει η δημιουργία, η καρδιά σκιρτά σε οποιοδήποτε συναίσθημα μετουσιώνοντάς το σε τέχνη ώστε να λυτρωθεί. Ο δημιουργός βρίσκεται σε μία τρόπον τινά μανιώδη κατάσταση καθώς, ψυχή τε και σώματι έχουν επιδοθεί σε μία διαδικασία με σκοπό να «γεννήσουν» κάτι. Η τέχνη, άλλωστε, είναι αυτό που απομένει και αυτό που θα παραμείνει μα για να γίνει τέχνη απαιτείται και κόπος – μία κάθε φορά νέα προσπάθεια ότι αυτό το αποκύημα των συναισθημάτων και των ανησυχιών θα παίρνει μια ολοένα και καλύτερη μορφή.
Ο σκηνοθέτης και χορογράφος Δημήτρης Παπαϊωάννου είναι ένας καλλιτέχνης που επιδίδεται με όλο του το είναι στη δημιουργία έργων τέχνης. Στο ξεκίνημά του ασχολήθηκε με το κόμικ, από τη δεκαετία του ’80 καταπιάστηκε με τις παραστατικές τέχνες και έκτοτε «ζωγραφίζει με το ανθρώπινο σώμα», όπως αναφέρει η Εύα Στεφανή στο ντοκιμαντέρ της «Η καρδιά του ταύρου» (2025) στο οποίο καταγράφει την προετοιμασία και την περιοδεία της παράστασης «Εγκάρσιος Προσανατολισμός» (2021) του Δ. Παπαϊωάννου στις ευρωπαϊκές σκηνές και παρατηρεί τον ίδιο και τους συνεργάτες του στην προσπάθειά τους να δώσουν σχήμα και πνοή στο έργο.
Σε απόσταση αναπνοής από τους συντελεστές, η κάμερα της Στεφανή καταγράφει επί μία διετία σκηνές από τις πρόβες στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση κατά τη διάρκεια της πανδημίας του κορονοϊού, την αγωνία για τη διαρκώς αναβληθείσα πρεμιέρα και για την έκβαση του έργου, καθώς και στιγμές από παραστάσεις στο Παρίσι, στο Λονδίνο, στο Βίλνιους και σε άλλους διεθνείς προορισμούς έως και την παράσταση στο Σαν Φρανσίσκο.
Στιγμιότυπο από το ντοκιμαντέρ «Η καρδιά του ταύρου»
Εκκινώντας με τη φιγούρα του ταύρου από τη χορογραφία του «Εγκάρσιου Προσανατολισμού» και παρουσιάζοντας αρχειακό υλικό με παλαιότερες φωτογραφίες του Δ. Παπαϊωάννου, το ντοκιμαντέρ διαρθρώνεται σε κεφάλαια με τον τίτλο «Όνειρο», στα οποία «χτίζεται» το πορτραίτο του σκηνοθέτη και χορογράφου, ειδεμή μέσα από τον δικό του λόγο.
Παρά τη συνεχή αμφισβήτηση της διαδικασίας, όπως ο ίδιος υπογραμμίζει μέσα από τη φράση του «να πιστεύω στην παράλογη συνθήκη ότι κάτι μπορεί να γίνει καλύτερα», καταδεικνύεται πως η διαδικασία είναι το μόνο πράγμα το οποίο εμπιστεύεται. Όπως τονίζει στην κάμερα της Στεφανή: «Η χαρά της τέχνης είναι ότι σου δίνει την αίσθηση πως υπάρχει κάτι πέρα από τη ζωή που ζεις. Υπάρχει κάτι αιώνιο» και «προσπαθώ να θυμηθώ τη χαρά που αισθανόμασταν παιδιά γιατί αυτή η χαρά ανοίγει την ψυχή των ανθρώπων και μπορεί να φτάσει στην περιοχή που ονειρευόμασταν».
Η αλήθεια του είναι αδιαμφισβήτητη: «είναι μύθος ότι δουλεύουμε όταν έχουμε έμπνευση, δουλεύουμε διαρκώς» και «δουλειά μας είναι να φτιάχνουμε πράγματα ακόμα και όταν δεν έχουμε έμπνευση». Προτάσεις που υπογραμμίζουν ότι ο καλλιτέχνης είναι μία ύπαρξη εύθραυστη που ακροβατεί ανάμεσα στο δικό του δημιουργικό σύμπαν και το κοινό, ανάμεσα στην επιτυχία και το αντίθετό της.
Στιγμιότυπο από το ντοκιμαντέρ «Η καρδιά του ταύρου»
Άξια αναφοράς είναι η τρυφερή σκηνοθετική «γραμματική» με την οποία η Εύα Στεφανή προσεγγίζει τον δημιουργό και τις αγωνίες του, καταλήγοντας στη δική του καρδιά. Όπως και σε όλων των ανθρώπων, εκεί «κατοικεί» η αγάπη, «κατοικεί» ο έρωτας που αποτελεί μία ώθηση όλων των κυττάρων προς τη ζωή. Και δίνει το κίνητρο ώστε «τώρα που η ζωή είναι αφόρητη» καθένας «να θέλει να ζήσει» όπως είναι και η τελευταία φράση του ντοκιμαντέρ με εικόνες που υπογραμμίζουν την παντοδυναμία του «μαζί».
Το «μαζί» είναι επίσης αναγκαίο για τη δημιουργία μίας ταινίας. Εν προκειμένω, το ντοκιμαντέρ «Η καρδιά του ταύρου» της σκηνοθέτη και καθηγήτριας κινηματογράφου στο Τμήμα Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης (Πανεπιστήμιο Αθηνών), Εύας Στεφανή, αποτελεί παραγωγή του Onassis Culture.
Έκανε πρεμιέρα στο 27ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης (Μάρτιος 2025), όπου απέσπασε το Βραβείο WIFT GR και το Ειδικό Βραβείο Επιτροπής Νεότητας Φοιτητών Πανεπιστημίων Θεσσαλονίκης, παρουσιάστηκε επίσης στο Doc Lisboa ’25, αλλά και στο DOC NYC, ενώ κέρδισε το Βραβείο Καλύτερου Ντοκιμαντέρ στο InShadow – Lisbon Screendance Festival ’25.
Το ντοκιμαντέρ παρουσιάζεται αυτές τις μέρες στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ CineDoc. Για ακόμα τρεις προβολές στον κινηματογράφο «Δαναός», στις 14, 15 και 18 Φεβρουαρίου (18:00).
Παράλληλα, οι προβολές συνεχίζονται σε Λάρισα (Χατζηγιάννειο Πνευματικό Κέντρο, 13 Φεβρουαρίου στις 20:00) και Βόλο (Πολιτιστικό Κέντρο Νέας Ιωνίας Βόλου, 14 Φεβρουαρίου στις 20:00), και οι δύο προβολές παρουσία της Εύας Στεφανή. Ακόμα, προβολές έχουν προγραμματιστεί σε Άγιο Λαυρέντιο Πηλίου (15 Φεβρουαρίου στις 18:00). Θεσσαλονίκη (αίθουσα «Σταύρος Τορνές», 18 Φεβρουαρίου στις 19:00) και Ρέθυμνο (χώρος Πολιτισμού «Σημείο», 28 Φεβρουαρίου στις 20:00). Το ντοκιμαντέρ είναι υποψήφιο για το Βραβείο Κοινού σε Αθήνα, Βόλο και Ρέθυμνο.
Εύα Στεφανή
Γεννήθηκε στις ΗΠΑ, ζει στην Αθήνα και έχει σκηνοθετήσει πάνω από 30 ταινίες, που κινούνται μεταξύ εθνογραφικού και πειραματικού κινηματογράφου. Το έργο της έχει προβληθεί σε πολλά φεστιβάλ ανά τον κόσμο αποσπώντας διεθνείς διακρίσεις (Oberhausen, Cinéma du Réel, FIPRESCI κ.ά.), ενώ κινηματογραφικά φεστιβάλ όπως το Διεθνές Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους του Ομπερχάουζεν και το L’Europe autour de l’Europe και πανεπιστήμια όπως το New York University και το Columbia στη Νέα Υόρκη έχουν οργανώσει αφιερώματα στο έργο της.
Από το 2000 και μετά έχει συμμετάσχει σε διεθνείς εικαστικές εκθέσεις, με σημαντικότερες την documenta14 και την Μπιενάλε της Βενετίας. Το τελευταίο της εικαστικό έργο, με τίτλο «Το Φωτεινό Σπήλαιο», είναι μια εγκατάσταση που δημιουργήθηκε μετά από ανάθεση του ΕΜΣΤ, στο πλαίσιο του κύκλου εκθέσεων «Κι αν οι γυναίκες κυβερνούσαν τον κόσμο;».
Κεντρική φωτ.: Στιγμιότυπο από το ντοκιμαντέρ «Η καρδιά του ταύρου»
