Ολοκληρώθηκε το διήμερο (6–7/3) στο Μουσείο της Ακρόπολης το συνέδριο της ΑΙΓΕΑΣ ΑΜΚΕ, με τις ανακοινώσεις αρχαιολόγων που έχουν επωφεληθεί από την ευεργετική δράση της εταιρείας της Μαρίνας και του Θανάση Μαρτίνου. Στον χαιρετισμό που απηύθυνε ο διευθυντής του Μουσείου, Νίκος Σταμπολίδης, έθεσε ένα ερώτημα ως προσανατολισμό στους συναδέλφους του αρχαιολόγους αλλά και προς όλους όσοι θέτουν στο κέντρο της έρευνάς τους τον άνθρωπο. Ένα ερώτημα που μας γυρίζει πίσω στα ριζώματα της γνώσης: ποιος, τελικά, κρατά το νήμα του χρόνου – ο άνθρωπος ή τα εργαλεία του; Αξίζει να διαβαστεί.
Εικαστικό για το επιστημονικό συνέδριο «Πρόσφατες αρχαιολογικές έρευνες στην Ελλάδα» | 6 - 7 Μαρτίου 2026
Χαίρομαι ιδιαίτερα που σας καλωσορίζω στο φιλόξενο Μουσείο Ακρόπολης. Γνώριζα, όπως και οι περισσότεροι από τους Συνέδρους εδώ, τη συμβολή της ΑΜΚΕ Αιγέας των Θανάση και Μαρίνας Μαρίνου τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Όμως από όλα τα έργα που θα παρουσιαστούν μέσα στις δύο ημέρες αυτές του Συνεδρίου δεν θα μπορούσα να φανταστώ πώς αυτή η συμβολή, αυτή η συνέργεια θα ξεπερνούσε τις 50 θέσεις-παρουσιάσεις που θα ξεδιπλωθούν από το βόρειο άκρο της χώρας μας, από τη Μακεδονία, στην Ήπειρο, την Πελοπόννησο, την Αττική, τις Κυκλάδες, την Κρήτη, τα Δωδεκάνησα και τα νησιά του Ανατολικού και ΒΑ Αιγαίου, περικλείοντας έναν κύκλο μόχθου αρχαιολογικών ερευνών με δεκάδες επιστημόνων, αρχαιολόγων, αρχιτεκτόνων, δομοστατικών, συντηρητών, εκατοντάδων φοιτητών από την Ελλάδα και το εξωτερικό και εκατοντάδων εργατών.
Συνελόντι ειπείν, ενός ολόκληρου κόσμου που δρα και πάλλεται προσφέροντας νέα ευρήματα, νέα γνώση, νέα σοφία στην επιστήμη του ανθρώπου, την Αρχαιολογία, στο απτό και πραγματικό μέρος της Ιστορίας, σε όλα αυτά ελάχιστα, μικρά, μεσαία και μεγάλα υλικά κατάλοιπα, που συντηρούν τη μνήμη και προσωποποιούν τη Μνημοσύνη, τη μητέρα του Απόλλωνα και των Μουσών.
Όλα αυτά τα έργα, βγαλμένα από ελληνικά χέρια, με έκαναν να σκεφτώ ξανά στις 20 αρχαιολογικές Ξένες Σχολές που δραστηριοποιούνται στη χώρα μας, υπάρχει και μια μοναδική, που δεν κατονομάζεται, μια Ελληνική Αρχαιολογική Σχολή, όλοι εσείς, όλοι εμείς που με μεράκι και μέθοδο σκύβουμε και γινόμαστε χειρουργοί στο σώμα της γης, σε χώρο και χρόνο. Μια Ελληνική Αρχαιολογική Σχολή που μαζί με την Αρχαιολογική μας Υπηρεσία, τα Πανεπιστήμιά μας, τους μεμονωμένους μας ερευνητές προσθέτουμε στην πυραμίδα της γνώσης του παρελθόντος του ανθρώπου.
Η Ελένη Αρβελέρ, υιοθετώντας την ιδέα της Φρανσουάζ Σαγκάν, τονίζει ότι το παρελθόν δεν είναι στατικό αλλά διαμορφώνει το μέλλον. Υπάρχει μια αλληλεπίδραση χρόνου και μνήμης και το παρελθόν επανέρχεται συνεχώς στο παρόν, αποτελώντας εργαλείο για τη διαμόρφωση του μέλλοντος. Και οι ερμηνείες του παρελθόντος κάθε άλλο παρά στατικές μπορούν να χαρακτηριστούν αφού κάθε γενιά και εποχή αναζητά μέσα στο παρελθόν άλλες αλήθειες. Κοντολογίς, το μέλλον είναι γραμμένο στο παρελθόν.
Καλά ως εδώ για το παρελθόν, τον χρόνο και τον χώρο. Όμως, μέσα σ’ αυτά πού βρίσκεται ο άνθρωπος; Έως προσφάτως ήταν το κέντρο του κόσμου. Σήμερα κυριαρχεί σιγά σιγά και απλώνεται η AI - Artificial Intelligence. Πού οδηγεί αυτή; Θα παράγει σε λίγο τα δικά της πρότυπα; Όσον ο άνθρωπος την χρησιμοποιεί υπάρχει περιθώριο χώρου και χρόνου. Μα αν το δημιούργημα εξοβελίσει τον Δημιουργό, ποιό είναι το μέλλον για την ανθρωπότητα; Γι’ αυτό εγώ προσωπικά υιοθετώ έναν άλλο τύπο AI, την Ancestral Intelligence. Την προγονική ευφυία, που ο άνθρωπος εξακολουθεί να είναι το κέντρο του κόσμου. Όλοι εμείς που, όπως ο βασιλιάς της Ασίνης του Γιώργου Σεφέρη, ψαύουμε με τα δάχτυλά μας πάνω στις πέτρες, την τελευταία αφή που κρατήθηκε πάνω τους. Και δεν ψάχνουμε μόνοι.
Οφείλω κι από αυτήν εδώ να εκφράσω από όλους μας την ευγνωμοσύνη μας στον Θανάση και τη Μαρίνα Μαρτίνου για όλη την προσφορά τους στην Αρχαιολογία του πεδίου και όχι μόνο. Και να πώ αυτό που είχε διατυπώσει ο Μέγας Βασίλειος για τον Μέγα Αθανάσιο: Αθανάσιον επαινών, αρετήν επαινέσομαι. Και ποιά είναι η αρετή σου, αγαπητέ κύριε Μαρτίνο; Η αρετή δεν είναι άλλο από τα έργα σου. Αυτά για τα οποία έδωσες και δίνεις τις ευκαιρίες σε όλους μας να τα αποδώσουμε στην κοινωνία ως αντίδωρο.
Κεντρική φωτ.: Ο Νίκος Σταμπολίδης κατά τον χαιρετισμό του στο συνέδριο της ΑΙΓΕΑΣ ΑΜΚΕ. @Μουσείο Ακρόπολης
