Λίγο πριν συμπληρωθούν έξι εβδομάδες από την έναρξη του πολέμου, φαίνεται πως η εκεχειρία είναι γεγονός. Είναι προφανές πως όλες οι πλευρές προτιμούσαν αυτή την στιγμή την παύση των εχθροπραξιών, όσο μακριά και αν βρίσκονται από το πεδίο των μαχών. Αυτό φάνηκε ξεκάθαρα και από την καθοριστική παρέμβαση της Κίνας λίγο πριν την εκπνοή του αμερικανικού τελεσιγράφου.
Το γεγονός πως δεν γνωρίζουμε και πολλές λεπτομέρειες για την συμφωνία, όπως και το γεγονός πως οι δηλώσεις των εμπλεκομένων μερών δεν συμπίπτουν απολύτως μεταξύ τους δεν στάθηκαν αρκετά για να μετριάσουν τον ενθουσιασμό των επενδυτών. Η χθεσινή μεγάλη άνοδος σε όλες τις διεθνείς χρηματιστηριακές αγορές μπορούμε να πούμε πως αποτελεί τον ορισμό αυτό που διεθνώς ονομάζουμε «ράλι ανακούφισης».
Στην Ασία ο ιαπωνικός Nikkei 225 ανέβηκε κατά 5,39%, ο κορεατικός KOSPI Composite κατά 6,87%. Στην Ευρώπη ο γερμανικός DAX 40 έκλεισε με άνοδο 5,08 %, ο βρετανικός FTSE 100 με άνοδο 2,51 % και ο πανευρωπαϊκός STOXX 600 κέρδισε 3,68%. Θεαματική ήταν και η άνοδος της ελληνικής χρηματιστηριακής αγοράς, με τον Γενικό Δείκτη να κλείνει στο υψηλότερο σημείο της ημέρας, στις 2.285,92 μονάδες, με άνοδο 6,58%.
Από την γιορτή δεν μπορούσαν να λείψουν οι αμερικανικές αγορές, αν και η άνοδός τους δεν ήταν τόσο θεαματική όσο των αγορών που μόλις αναφέραμε, ίσως γιατί η πτώση τους από την αρχή του πολέμου ήταν σαφώς πιο ήπια από αυτή των βασικών ευρωπαϊκών και ασιατικών χρηματιστηρίων.
Πιο θεαματική ήταν η πτώση των τιμών στα ενεργειακά προϊόντα, για προφανείς βέβαια λόγους. Το συμβόλαιο Brent του αργού πετρελαίου έχασε πάνω από 15% και επέστρεψε προς τα 92 δολάρια/βαρέλι ενώ αυτό της ποικιλίας WTI είχε ακόμα μεγαλύτερη ποσοστιαία πτώση και προσγειώθηκε περίπου στο ίδιο σημείο με το Brent. Μεγάλη ήταν και η πτώση στο ευρωπαϊκό φυσικό αέριο, με το συμβόλαιο του TTF να χάνει 15.291 % και να κλείνει στα 45.105 Ευρώ/Mwh.
Ακόμα όμως και μετά το χθεσινό μεγάλο χρηματιστηριακό διεθνές ράλι και την σημαντική πτώση στην τιμή των βασικών ενεργειακών προϊόντων, τα μεν χρηματιστήρια είναι ακόμα σαφώς χαμηλότερα από τα σημείο που βρίσκονταν πριν την αρχή του πολέμου τα δε ενεργειακά προϊόντα είναι πολύ πιο ψηλά. Για να επιστρέψουμε στα προπολεμικά επίπεδα, υπάρχει ακόμα δρόμος.
Για να γίνει όμως αυτό, βασική προϋπόθεση είναι να γίνει πολύ γρήγορα πραγματικότητα η πρόβλεψη της συμφωνίας εκεχειρίας για άμεσο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ στη διεθνή ναυσιπλοΐα και να αρχίσει η σταδιακή αποκατάσταση των ροών ενεργειακών προϊόντων από τον Περσικό Κόλπο προς τον υπόλοιπο κόσμο και κυρίως την Ασία. Όπως είναι γνωστό, από την 28η Φεβρουαρίου και μετά έχει ουσιαστικά σταματήσει η ροή των πλοίων μέσα από το Στενά και η επανέναρξή της είναι ζωτικής σημασίας για την παγκόσμια οικονομία.
Μέχρι αυτή τη στιγμή, και σύμφωνα με τις πληροφορίες του διεθνούς Τύπου, έχει αυξηθεί κάπως η ροή των πλοίων που περνούν τα Στενά αλλά εξακολουθεί να είναι δραματικά μικρότερη από την προπολεμική. Τις επόμενες ημέρες θα δούμε πόσο γρήγορα θα μπορέσουν να φύγουν τα 717 πλοία που, σύμφωνα με το Bloomberg, ήταν γεμάτα με φορτίο και ακινητοποιημένα μέσα στον Περσικό Κόλπο την 7η Απριλίου και πόσο γρήγορα θα αρχίσουν να έρχονται τα επόμενα.
Από τα 717 πλοία, τα 238 μετέφεραν ξηρό φορτίο και όλα τα υπόλοιπα είχαν φορτία που με κάποιο τρόπο συνδέονται με πετρέλαιο, προϊόντα διύλισης, πετροχημικά προϊόντα και LNG.
Μπορεί τα Στενά να έκλεισαν πολύ εύκολα κάτω από τον φόβο πιθανών ιρανικών επιθέσεων αλλά θα ήταν μάλλον αφελές να πιστέψουμε πως θα ανοίξουν το ίδιο εύκολα.
Οι πληροφορίες του διεθνούς Τύπου, σε συνδυασμό με δηλώσεις και αναρτήσεις διαφόρων Ιρανών αξιωματούχων, μας κάνουν ιδιαίτερα επιφυλακτικούς. Είναι σαφές πως η ιρανική ηγεσία προσπαθεί να μετατρέψει τα Στενά από μία θαλάσσια δίοδο που ήταν ελεύθερη για τα εμπορικά πλοία εδώ και δεκαετίες σε μία διαδρομή πλήρως ελεγχόμενη από το Ιράν. Δεν αναφερόμαστε μόνο στις πληροφορίες περί επιβολής διοδίων σε όλα τα πλοία (Το Ιράν απαιτεί διόδια σε crypto για τη διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ | Liberal.gr), οι οποίες μάλιστα προκάλεσαν αξιοσημείωτη άνοδο στην τιμή των διάφορων κρυπτονομισμάτων.
Παρόμοιες πληροφορίες είχαν ήδη κάνει την εμφάνισή τους στον διεθνή Τύπο και τα κοινωνικά δίκτυα από τις προηγούμενες ημέρες αλλά φαίνεται πως η επίτευξη της συμφωνίας εκεχειρίας έκανε την ιρανική ηγεσία να «ξεθαρρέψει» στον συγκεκριμένο τομέα.
Το ζήτημα εδώ δεν είναι μόνο το ενδεχόμενο επιβολής κάποιου τέλους που θα επιβαρύνει το μεταφορικό κόστος για το διεθνές εμπόριο και την αγορά ενέργειας αλλά το ενδεχόμενο επιβολής πλήρους ελέγχου των Στενών, με τους Ιρανούς να δηλώνουν πως θα έχουν δικαίωμα να επιβάλλουν όρους διέλευσης για τα πλοία και να μην επιτρέπουν τη διέλευση όσων δεν πληρούν τις προϋποθέσεις που θα θέσουν οι ίδιοι.
Στην ουσία το Ιράν επιδιώκει όχι μόνο να ελέγξει πλήρως τα Στενά αλλά να τα μετατρέψει και σε μία σημαντική πηγή εσόδων. Αν πραγματικά καταφέρει κάτι τέτοιο, θα πρόκειται για μία εξαιρετικά αρνητική εξέλιξη για το διεθνές εμπόριο και τη διεθνή ενεργειακή αγορά και από πλευράς κόστους αλλά και από πλευράς καθυστερήσεων, καθώς οι έλεγχοι στους οποίους μόλις αναφερθήκαμε δεν θα γίνονται μέσα σε 5 λεπτά και θα αφορούν σε εκατοντάδες πλοία καθημερινά.
Ακόμα πιο ανησυχητικό βέβαια είναι κάτι άλλο που έχουν αρχίσει να απαιτούν οι Ιρανοί, δηλαδή να έχουν το δικαίωμα να ανοίγουν και να κλείνουν τα Στενά όποτε το θελήσουν. Θεωρητικά όλα αυτά θα συζητηθούν κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων που θα αρχίσουν σύντομα μεταξύ ΗΠΑ – Ιράν στα πλαίσια της συμφωνίας για εκεχειρία δύο εβδομάδων και είναι πολύ πιθανόν να προκαλέσουν το βέτο της αμερικανικής πλευράς.
Ακόμα όμως και αν η αμερικανική πλευρά δεν είχε αντίρρηση, είναι απόλυτα βέβαιο πως μία τέτοια εξέλιξη θα προκαλέσει την οργή, τουλάχιστον, όλων των αραβικών κρατών του Κόλπου. Τα πράγματα γίνονται ακόμα πιο περίπλοκα από το γεγονός πως το καθεστώς των Στενών διέπεται από τις προβλέψεις της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
Όπως επισήμανε χθες στο Bloomberg ο αρθρογράφος Javier Blas, η Σύμβαση προβλέπει την ελεύθερη διέλευση των πλοίων χωρίς την επιβολή διοδίων και άλλων εξόδων και αυτό συνέβαινε μέχρι την 28η Φεβρουαρίου. Τώρα όμως τα πράγματα έχουν αλλάξει και εφόσον το Ιράν δεν έχει επικυρώσει την συγκεκριμένη σύμβαση, δεν δεσμεύεται από αυτήν και μπορεί να αλλάξει το καθεστώς των Στενών.
Το ενδιαφέρον εδώ βέβαια είναι, όπως επισημαίνει ο Blas, πως η διαπραγματευτική θέση των Αμερικανών στο συγκεκριμένο ζήτημα δεν είναι και τόσο ισχυρή, καθώς ούτε οι ΗΠΑ έχουν επικυρώσει την UNCLOS.
Η τελευταία παρατήρηση μας δίνει την ευκαιρία να επισημάνουμε το μάλλον προφανές, δηλαδή το ότι οι διαπραγματεύσεις που συμφωνήθηκαν τα χαράματα της Μεγάλης Τετάρτης δεν θα είναι καθόλου εύκολες και δεν υπάρχει καμία εγγύηση πως θα οδηγήσουν σε μία οριστική συμφωνία μετά το δεκαπενθήμερο διάστημα ή τις παρατάσεις που μπορεί αυτό να πάρει.
Πέρα από το θέμα των Στενών υπάρχουν και πολλά άλλα και πολύ δύσκολα ζητήματα που σίγουρα θα προκύψουν από τα πρώτα λεπτά των συνομιλιών. Η παρατήρηση του Αμερικανού αντιπροέδρου J.D. Vance περί μίας εύθραυστης εκεχειρίας «fragile truce» μπορεί τελικά να αποδειχθεί αρκετά εύστοχη. Μακάρι βέβαια να αποδειχθεί απαισιόδοξη αλλά θα είναι καλό για τους επενδυτές να μην την πάρουν αψήφιστα, τουλάχιστον μέχρι να φανεί πως ισχύει κάτι διαφορετικό, προς το καλύτερο.
