Για τα διλήμματα του Ντόναλντ Τραμπ ενώπιον ενός πολέμου στον οποίο δεν διαφαίνεται άμεσα τέλος μιλά ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Άγγελος Συρίγος σε συνέντευξη που παραχώρησε στο Liberal και την Ευαγγελία Μπίφη. Το πλαίσιο, η επικινδυνότητα και το πολιτικό κόστος αμερικανικών χερσαίων επιχειρήσεων, και ο αβέβαιος δρόμος της διπλωματίας. Το «σημείο μηδέν» των Στενών του Ορμούζ· οι συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία και το διακύβευμα για τις μοναρχίες του Κόλπου, οι οποίες και αποφεύγουν την άμεση εμπλοκή.
Yπό την πίεση των αγορών, του χρόνου και των ενδιάμεσων εκλογών που επίκεινται τον Νοέμβριο τελεί ο Αμερικανός πρόεδρος, επισημαίνει ο κ. Συρίγος, βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας στην Α’ Αθηνών. Οι διπλωματικές διεργασίες παραμένουν περιορισμένες, με μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ των δύο πλευρών, ενώ η στρατιωτική κινητοποίηση λειτουργεί και ως μέσο πίεσης, αναφέρει καθώς αποκωδικοποιεί την ασύμμετρη απειλή ενός καθεστώτος συνταγμένου γύρω από τη θεοκρατία που αποδείχθηκε ανθεκτικό λόγω της αυτοματοποιημένης και αποκεντρωμένης δομής του.
Εάν υπάρξουν χερσαίες επιχειρήσεις ειδικών δυνάμεων, αυτές δεν μπορεί παρά να είναι χρονικά περιορισμένες, σύμφωνα με τον κ. Συρίγο, ο οποίος επίσης διαβλέπει ότι, ανεξαρτήτως του πότε θα τελειώσει ο πόλεμος, το Ισραήλ θα επεμβαίνει κάθε φορά που θα θεωρεί ότι απειλείται η ασφάλειά του από το υφιστάμενο ιρανικό καθεστώς, γεγονός το οποίο παραπέμπει σε μία διαρκή σύγκρουση χαμηλής έντασης.
Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της συνέντευξης:
Διπλωματικές πρωτοβουλίες για αποκλιμάκωση εξελίσσονται ταυτόχρονα με την ενίσχυση των αμερικανικών δυνάμεων στον Κόλπο και ο Ντόναλντ Τραμπ κινείται εξίσου μεταξύ δηλώσεων περί συνομιλιών που «προχωρούν» με το Ιράν και προειδοποιήσεων για χερσαία επιχείρηση στη νήσο Χαργκ, κύριο πετρελαϊκό κόμβο, και πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές. Κύριε Συρίγο, ποια είναι η εικόνα που σχηματίζεται πλέον στον ένα μήνα πολέμου;
Η εικόνα που σχηματίζεται είναι ότι ο πρόεδρος Τραμπ πίστευε πως θα είχε μια εύκολη νίκη. Ότι θα «αποκεφάλιζε» την ηγεσία του Ιράν - όπως και έγινε. Ότι το καθεστώς θα κατέρρεε, θα υπήρχε εξέγερση του ιρανικού πληθυσμού και μέσα σε λίγες ημέρες θα μπορούσε να πει ότι άλλαξε το καθεστώς του Ιράν, όπως άλλαξε την κατάσταση με τον Νικολάς Μαδούρο στη Βενεζουέλα.
Στην πορεία, διαπιστώθηκε ότι δεν πρόκειται για ένα προσωποπαγές καθεστώς το ιρανικό. Δεν πρόκειται για ένα καθεστώς τύπου Άσαντ στη Συρία, Σαντάμ Χουσεΐν στο Ιράκ ή Καντάφι στη Λιβύη, που καταρρέει όταν σκοτωθεί ο επικεφαλής του. Πρόκειται για ένα δομημένο και συγκροτημένο σύστημα γύρω από τη θεοκρατία, το οποίο και λειτούργησε αυτοματοποιημένα. Δηλαδή, όταν εξοντώθηκε η ηγεσία, αυτομάτως άρχισαν οι επιθέσεις, χωρίς να υπάρχει ανάγκη εντολής από την ηγεσία διότι το σύστημα είχε σχεδιαστεί ακριβώς για να λειτουργεί αυτοματοποιημένα και αποκεντρωμένα. Φαίνεται ότι οι 32 διοικητές του Ιράν δρουν αυτόνομα, χωρίς ουσιαστικό κεντρικό συντονισμό.
Συνεπώς, αυτή τη στιγμή ο Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπος με τρία μέτωπα: Το πρώτο είναι οι αγορές. Το δεύτερο είναι οι ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, στις οποίες δεν μπορεί να «πάει» με τις τιμές του πετρελαίου σε αυτά τα ύψη. Και το τρίτο είναι παράγοντας χρόνος. Όσο παρατείνεται αυτή η κατάσταση, τόσο θα βρίσκεται σε δυσχερέστερη θέση.
Όσον αφορά το ενδεχόμενο χερσαίων επιχειρήσεων, πρόκειται για μία εξέλιξη που ο Ντόναλντ Τραμπ θα ήθελε καταρχήν να αποφύγει, διότι μπορεί να υπάρξουν θύματα μεταξύ των αμερικανικών δυνάμεων και δεν μπορεί να «σηκώσει» αυτό το κόστος για το προφίλ του.
Αυτό δεν σημαίνει, όμως, και ότι οι διπλωματικές διεργασίες προχωρούν. Εάν υπάρχουν διπλωματικές επαφές, αυτές διενεργούνται μέσω τρίτων και τα δύο μέρη απέχουν μακράν από σύγκλιση απόψεων.
Αναφερθήκατε στον παράγοντα χρόνο που λειτουργεί σε βάρος της αμερικανικής πλευράς. Σαφώς και κατά της παγκόσμιας οικονομίας. Πόσο μπορεί να παραταθεί χρονικά η παρούσα κατάσταση με τα Στενά του Ορμούζ με την ελεύθερη ναυσιπλοΐα όμηρο των Φρουρών;
Τα Στενά του Ορμούζ είναι το μεγάλο πρόβλημα του Αμερικανού προέδρου. Όσο παραμένουν κλειστά και αυξάνεται η τιμή του πετρελαίου, τόσο αυξάνεται η πίεση για να κλείσει το ζήτημα του πολέμου. Δεν θεωρώ ότι μπορούν να παραμείνουν κλειστά τα Στενά για μεγάλο χρονικό διάστημα. Είτε θα επιχειρήσει ο Ντόναλντ Τραμπ κάποια κίνηση για να τα ανοίξει για τη ναυσιπλοΐα, είτε θα υποχρεωθεί να βρει μία λύση με τους Ιρανούς.
Στο σκέλος των περιφερειακών παραγόντων, και ειδικά όσον αφορά τη Σαουδική Αραβία, που συμμετείχε στην τετραμερή των ΥΠΕΞ μαζί με Αίγυπτο, Πακιστάν και Τουρκία, φέρεται να δέχεται πίεση Τραμπ για ενεργό εμπλοκή. Παράλληλα, οι μοναρχίες του Κόλπου εμφανίζονται να πιέζουν τις ίδιες τις ΗΠΑ να κινηθούν μέχρι τέλους κατά του ιρανικού καθεστώτος. Τι σταθμίζει το Ριάντ;
Η Σαουδική Αραβία δεν θέλει η περιοχή να περιπέσει σε μακροχρόνιο χάος. Σε αντίθεση με το Ισραήλ, το οποίο επιδιώκει το χάος. Θεωρεί η Σαουδική Αραβία ότι υπάρχει ευκαιρία να αλλάξει το ιρανικό καθεστώς -αντικειμενικά, όμως, στην παρούσα φάση δεν φαίνεται ότι υπάρχει μία τέτοια προοπτική.
Κανένα από τα κράτη του Κόλπου δεν θέλει να εμπλακεί άμεσα σε εχθροπραξίες με το Ιράν. Μπορεί να συνδράμουν έμμεσα -με υποστήριξη, χρήση αεροδρομίων και βάσεων- αλλά σε καμία περίπτωση δεν θέλουν εμπλοκή με άμεση επίθεση στο Ιράν. Είναι χαρακτηριστικό ότι τόσο η Σαουδική Αραβία, όσο και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, διαθέτουν ισχυρή αεροπορική δύναμη, την οποία έχουν αποφύγει να χρησιμοποιήσουν. Ό,τι κάνουν μέχρι στιγμής είναι αμιγώς αμυντικού χαρακτήρα.
Επιστρέφοντας στο ενδεχόμενο χερσαίων επιχειρήσεων, είτε στη στρατηγικής σημασίας για την ιρανική οικονομία νήσο Χαργκ, είτε στα μικρά νησιά που θεωρείται ότι κρατούν σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό τα «κλειδιά» για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, όπως το Αμπού Μούσα, ένα ερώτημα είναι εάν όντως υπάρξει μία απόβαση και κατάληψη, τι θα συμβεί μετά
Ειδικά όσον αφορά το νησί Αμπού Μούσα, το πρωτομάθαμε τη δεκαετία του 1990 εξαιτίας της διαμάχης μεταξύ Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και Ιράν ως προς την κυριαρχία του. Σε ένα σενάριο επίθεσης, θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι θα υπάρξει κατάληψη και μεταβίβαση στα Εμιράτα, αλλά αυτό που θα ήθελα να επαναλάβω είναι ότι γενικά οι χερσαίες επιχειρήσεις ενέχουν τον κίνδυνο απωλειών. Και αυτό είναι κάτι που ο Αμερικανός πρόεδρος δεν μπορεί να «σηκώσει» πολιτικά διότι εξελέγη με διαφορετική «σημαία».
Βλέπουμε παράλληλα και τον επικεφαλής διπλωματίας Μάρκο Ρούμπιο να δηλώνει ότι οι στόχοι μπορούν να επιτευχθούν δίχως χερσαία εμπλοκή
Πολλές φορές συγκεντρώνεις ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις ακριβώς για να περάσεις μήνυμα αποφασιστικότητας και να ωθήσεις την άλλη πλευρά στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για να δεχθεί πιο εύκολα τους όρους σου. Δεν βλέπω, ωστόσο, από την άλλη και να προχωρούν ουσιαστικά οι διπλωματικές διαδικασίες αυτή τη στιγμή.
Ένα περιβάλλον τεράστιας αβεβαιότητας και οι φόβοι των πολιτών για την οικονομία και την ενέργεια εντείνονται, με ειδικούς να αναφέρουν πως ακόμη δεν έχουμε δει ούτε ένα κλάσμα των συνεπειών
Υπάρχουν ήδη δύο βασικές συνέπειες. Πρώτον, έχουν πληγεί πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και έχουν κλείσει κοιτάσματα εκμετάλλευσης. Για να επαναλειτουργήσουν θα χρειαστούν εβδομάδες ή και μήνες.
Η δεύτερη συνέπεια είναι ότι τα κράτη του Κόλπου διατηρούσαν πολύ μεγάλα επενδυτικά ταμεία στην Ευρώπη, τις ΗΠΑ και την Ασία. Αυτή τη στιγμή οι χώρες αυτές είναι υποχρεωμένες να στρέψουν τα χρήματα των επενδυτικών ταμείων στο εσωτερικό τους, για να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες της σύγκρουσης. Αυτό σημαίνει ότι θα λείψουν αυτά κεφάλαια από την παγκόσμια αγορά.
Εδώ να επισημάνουμε κάτι που έχω πει εξ αρχής, ότι το Ισραήλ θα συνεχίσει τις επιθέσεις, ανεξάρτητα από το αν τελειώσει ο πόλεμος.
Κάθε φορά που θεωρεί ότι υφίσταται απειλή για την ασφάλειά του, θα επεμβαίνει με βομβαρδισμούς. Και όσο θα βρίσκεται στην εξουσία αυτό το καθεστώς, το Ιράν θα ανταπαντά εκτοξεύοντας πυραύλους. Αυτό σημαίνει μια διαρκή διαμάχη χαμηλής εντάσεως - αλλά διαμάχη με στρατιωτικά όπλα.
Άρα, διατήρηση και των ασύμμετρων τακτικών του καθεστώτος; Θα παραμείνουν και οι χώρες του Κόλπου εγκλωβισμένες σε έναν κύκλο αστάθειας;
Ο αδύναμος, που στην προκειμένη περίπτωση είναι το Ιράν, δεν αντιμετωπίζει τον αντίπαλο κατά μέτωπο.
Εξ ου και το παράλληλο μέτωπο στην Ερυθρά Θάλασσα με το οποίο απειλεί τώρα το Ιράν μέσω των Χούθι;
Όλες αυτές οι δυνάμεις δεν έχουν την πραγματική δυνατότητα να «τινάξουν στον αέρα» το σύστημα. Όμως το πρόβλημα είναι ανάλογο με αυτό της τρομοκρατίας. Γνωρίζεις ότι υπάρχει ένας τρομοκράτης που μπορεί να χτυπήσει έναν στόχο. Εσύ, όμως, είσαι υποχρεωμένος να προστατεύσεις και τους χίλιους πιθανούς στόχους που θα μπορούσε να επιλέξει αυτός ο ένας. Δηλαδή πρόκειται για ασύμμετρες δυνάμεις, όπου τα μέσα που απαιτούνται για την αντιμετώπιση είναι δυσανάλογα σε σχέση με την απειλή.
Το ίδιο ισχύει και στην περίπτωση των κρατών του Κόλπου. Δεν χρειάζονται συνεχείς επιθέσεις κάθε μέρα με πολλούς πυραύλους. Ακόμη και ένα πλήγμα μπορεί να έχει το ίδιο αποτέλεσμα.
Πώς αξιολογείτε την ίδια στιγμή τις πληροφορίες περί ενισχυμένης συνδρομής της Μόσχας προς το ιρανικό καθεστώς, το λιγότερο σε επίπεδο πληροφοριών για στοχοποίηση, ενώ ταυτόχρονα έχουν περιοριστεί οι αμερικανικές κυρώσεις στο ρωσικό πετρέλαιο; Πώς αλληλεπιδρούν όλα αυτά μεταξύ τους; Υπάρχουν κάποιες ισορροπίες, πιθανά ανταλλάγματα ή άτυπες συνεννοήσεις;
Είναι σαφές ότι υπάρχουν δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας. Δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα αν υπάρχουν αντίστοιχοι δίαυλοι με το Ιράν -αν και πιθανότατα υπάρχουν- όμως μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας αυτοί οι δίαυλοι λειτουργούν σίγουρα. Το ένα ζήτημα είναι αυτό που ήδη περιγράψατε - ότι υπάρχει ελάφρυνση των κυρώσεων. Το δεύτερο στοιχείο, που μου έκανε εντύπωση, είναι ότι η Ρωσία έστειλε ένα τάνκερ με πετρέλαιο στην Κούβα και οι Αμερικανοί το άφησαν να περάσει χωρίς κανένα πρόβλημα.
Αυτό υποδηλώνει ότι υπάρχουν δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ Αμερικής και Ρωσίας σε διάφορα επίπεδα, χωρίς να έχουμε την πλήρη εικόνα για το τι ακριβώς συμβαίνει - αλλά, σε αυτό που μ ερωτάτε, ναι, κάτι βρίσκεται σε εξέλιξη.
Κλείνοντας, κύριε Συρίγο, μπροστά σε αυτή την αίσθηση ότι βρισκόμαστε στο «κενό», θα μπορούσαμε να συνοψίσουμε τι μπορούμε και τι δεν μπορούμε να αναμένουμε άμεσα;
Είναι εξαιρετικά δύσκολο να υπάρξουν μακροχρόνιες χερσαίες επιχειρήσεις. Μπορεί να υπάρξει ενδεχομένως μία στοχευμένη επιχείρηση με την εμπλοκή ειδικών δυνάμεων, και εν συνεχεία να υπάρξει ίσως μία μεταβίβαση, για παράδειγμα προς τους Εμιρατινούς όπως προαναφέρθηκαμε όσον αφορά το νησί Άμπου Μούσα. Δεν μπορούν οι Ηνωμένες Πολιτείες να εισέλθουν στην ενδοχώρα και να εμπλακούν σε μακράς διάρκειας επιχειρήσεις με σκοπό την ανατροπή καθεστώτος.
Αυτό που περιμένουμε να δούμε είναι πώς ο Ντόναλντ Τραμπ θα επηρεαστεί από τις αγορές, ώστε να προχωρήσει σε κάποια πιο σύντομη διαδικασία διαπραγμάτευσης. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι Ιρανοί θα την αποδεχθούν...
