Ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ είναι το «κλειδί» για τη συνέχιση ή το τέλος του πολέμου στη Μέση Ανατολή, επισημαίνει ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής Άγγελος Συρίγος σε συνέντευξη που παραχώρησε στο Liberal και την Ευαγγελία Μπίφη. Οι πιέσεις Τραμπ στους συμμάχους του ΝΑΤΟ· η σημασία της νήσου Χαργκ για τις πετρελαϊκές εξαγωγές και η εξαιρετική επικινδυνότητα μίας αμερικανικής επιχείρησης ανάσυρσης του ιρανικού εμπλουτισμένου ουρανίου.
«Εάν δεν μπορέσει ο Ντόναλντ Τραμπ να ελέγξει τα Στενά, θα σταματήσει ο πόλεμος» εκτιμά ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας στην Α’ Αθηνών. Εξηγώντας γιατί το επίπεδο επικινδυνότητας είναι τόσο υψηλό, ο κ. Συρίγος αναφέρει πως οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούν τη δεδομένη στιγμή να εγγυηθούν την ασφαλή διέλευση από το στενό θαλάσσιο πέρασμα του Ορμούζ, εξ ου και αναζητούν τη σύμπραξη και άλλων χωρών.
Ως προς το εσωτερικό του Ιράν, ο Άγγελος Συρίγος επισημαίνει ότι αυτή τη στιγμή το «πάνω χέρι» στο Ιράν έχουν οι Φρουροί της Επανάστασης με τον υιό Χαμενεΐ να αποτελεί υποχείριό τους, εκτιμώντας ότι η πραγματική εικόνα όσον αφορά τις ισορροπίες θα αρχίσει να διαφαίνεται μεταπολεμικά, όταν και θα «ανοίξει» μία δύσκολη εσωτερική διαδικασία που θα μπορούσε να οδηγήσει τη χώρα στα άκρα.
Παράλληλα, μιλά για τις αποκλίνουσες στοχεύσεις ΗΠΑ και Ισραήλ όσον αφορά τις πολεμικές επιχειρήσεις, τη θέση στην οποία έχουν περιέλθει οι αραβικές μοναρχίες, τον παράγοντα Κίνα, καθώς και την αμηχανία της Τουρκίας, η οποία θα ήθελε να εμφανιστεί ως καταλύτης εξελίξεων και να παρέμβει προς αποκλιμάκωση, όμως οι ΗΠΑ σε αυτή τη φάση δεν της δίνουν το περιθώριο να παίξει αυτόν τον ρόλο.
Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της συνέντευξης
Κύριε Συρίγο, στην τρίτη εβδομάδα ο πόλεμος στο Ιράν· τα Στενά του Ορμούζ ουσιαστικά κλειστά και τι διακρίνετε για τη συνέχεια; Δύο από τις σημαντικότερες αποφάσεις που καλείται να σταθμίσει ο Ντόναλντ Τραμπ αφορούν επιχειρήσεις ειδικών δυνάμεων προς ανάσυρση του εμπλουτισμένου ουρανίου στο Ισφαχάν και επιχείρηση ελέγχου της νήσου Χαργκ. Ποιες οι προκλήσεις και η επικινδυνότητα για καθένα από τα δύο ενδεχόμενα;
Ας ξεκινήσουμε από το τι μπορεί να ειπωθεί μετά βεβαιότητας. Αυτή τη στιγμή στο εσωτερικό του Ιράν, το «πάνω χέρι» έχουν πέραν πάσης αμφιβολίας οι Φρουροί της Επανάστασης, οι οποίοι και όρισαν ένα πρόσωπο-υποχείριό τους, τον γιο του Χαμενεΐ, ως ανώτατο ηγέτη, «περνώντας» κατ’ αυτό τον τρόπο και διάφορα συμβολικά μηνύματα. Δεν γνωρίζουμε ποια είναι η πραγματική τους ηγεσία αυτή τη στιγμή. Και αυτό δημιουργεί πρακτικά προβλήματα ως προς την επικοινωνία. Διότι, για να τελειώσει αυτός ο πόλεμος, πρέπει να υπάρχει και μία επικοινωνία. Ο Ιρανός πρόεδρος, Μασούντ Πεζεσκιάν και ο υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, εμφανίζονται ως πόλοι εξουσίας, όμως δεν έχουν το «πάνω χέρι».
Δεδομένο επίσης είναι ότι το Ισραήλ έχει διαφορετικούς στόχους από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το Ισραήλ ενδιαφέρεται να καταστρέψει οτιδήποτε αποτελεί υπαρξιακή απειλή για το ίδιο. Επομένως, χτυπά στόχους του καθεστώτος και κυρίως τους Φρουρούς της Επανάστασης. Η Αμερική ενδιαφέρεται πρωτίστως να ελέγξει τα Στενά του Ορμούζ, ώστε να αποφευχθούν σοβαρότερα προβλήματα στην παγκόσμια οικονομία.
Τώρα, ως προς τα όσα ακούγονται περί κατάληψης της νήσου Χαργκ, ίσως υπό τις παρούσες συνθήκες θα ήταν εύκολο αυτό να συμβεί, όμως προκύπτει ένα ερώτημα καθώς η νήσος Χαργκ έχει σημασία μόνο όταν τροφοδοτείται με πετρέλαιο. Εάν πάψει να τροφοδοτείται με πετρέλαιο, τότε το μόνο που έχεις καταλάβει είναι τις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις. Και οι πετρελαϊκές εγκαταστάσεις από μόνες τους δεν διευκολύνουν ιδιαίτερα τα πράγματα, εφόσον δεν υπάρχει ροή πετρελαίου.
Όσον αφορά το εμπλουτισμένο ουράνιο, πράγματι είναι ένα ενδεχόμενο σε σχέση με το σημείο στο οποίο βρίσκεται, ωστόσο μία επιχείρηση ανάσυρσής του είναι εξαιρετικά υψηλής διακινδύνευσης και ενέχει σημαντικά πρακτικά προβλήματα. Σκεφτείτε ότι το εμπλουτισμένο ουράνιο βρίσκεται σε κάνιστρα, τα οποία πρέπει να μεταφερθούν με πάρα πολύ μεγάλη προσοχή, ώστε να μη σπάσουν και να μη υπάρξει διάχυση ραδιενέργειας. Δεν γνωρίζω κατά κατά πόσο όλα αυτά θα ήταν εφικτά.
Ο λόγος για τον οποίο θα μπορούσε να το κάνει αυτό ο Αμερικανός πρόεδρος είναι για να μην υπάρχει πλέον ο κίνδυνος πυρηνικής απειλής εκ μέρους του Ιράν και να επικαλεστεί ότι επετεύχθη ένας πολύ συγκεκριμένος στόχος. Αλλά είναι τρομερά υψηλός ο βαθμός επικινδυνότητας.
Από τη μία πλευρά είναι εξαιρετικά επικίνδυνο, από την άλλη θα επέτρεπε στον Τραμπ να διακηρύξει νίκη με την εκπλήρωση του στόχου της εξάλειψης της πυρηνικής απειλής του Ιράν, δίχως να μπορεί να αμφισβητηθεί, εξ ου και η τόσο σύνθετη «εξίσωση»;
Εδώ έρχομαι σε ένα δεύτερο σημείο. Δεν υπάρχει αντικειμενικός στόχος μέχρι στιγμής. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν διακηρύξει κατά καιρούς τους εξής στόχους: Τη διακοπή του πυρηνικού προγράμματος, την παύση παραγωγής βαλλιστικών πυραύλων, τη διακοπή της χρηματοδότησης οργανώσεων όπως η Χαμάς, η Χεζμπολάχ και οι Χούθι, και την πτώση του καθεστώτος. Όλα αυτά έχουν τεθεί ταυτόχρονα και παράλληλα. Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε ποιο από αυτά ισχύει ως βασικός στόχος σε αυτή τη φάση.
Θα μπορούσαμε να αποτυπώσουμε τη σημασία της νήσου Χαργκ για τις πετρελαϊκές εξαγωγές του Ιράν; Τι υπέδειξε ο τρόπος δράσης που επέλεξαν οι ΗΠΑ, καθώς και ποιο είναι το μήνυμα προς την Κίνα και ποια η στάση της;
Η νήσος Χαργκ στον Περσικό Κόλπο αποτελεί το σημείο εκείνο από το οποίο εξάγεται ο κύριος όγκος του πετρελαίου του Ιράν - είναι το πλέον κρίσιμο σημείο στην ενεργειακή υποδομή του Ιράν. Οι επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ είχαν στόχο στρατιωτικές βάσεις των Φρουρών της Επανάστασης· επλήγησαν, δηλαδή, καθαρά στρατιωτικοί στόχοι, οι οποίοι, όπως είπε ο Αμερικανός πρόεδρος, καταστράφηκαν ολοσχερώς.
Λειτουργεί ουσιαστικά ως τερματικός σταθμός που συγκεντρώνει το πετρέλαιο από όλα τα πετρελαϊκά πεδία της χώρας. Είναι ένα πολύ μικρό νησί, με έκταση περίπου 20 τ. χλμ, και απέχει περίπου 25 χιλιόμετρα από τις ακτές. Δηλαδή θεωρητικά είναι ένα απομονωμένο σημείο και σχετικά εύκολο να καταληφθεί.
Σε μια τέτοια περίπτωση δεν θα μιλούσαμε για κάτι πολύ διαφορετικό συγκριτικά με ειδικές επιχειρήσεις για την ανάσυρση του ουρανίου, καθώς θα απαιτούνταν διαρκής παρουσία αμερικανικών δυνάμεων ανάλογη εκείνης που η πολιτική βάση του Τραμπ δεν επιθυμεί;
Σαφώς. Από εκεί και πέρα, στην περιοχή υπάρχουν ήδη σκάφη αμφίβιου πολέμου και 5.000 πεζοναύτες. Εάν υπάρξει μία τέτοια επιχείρηση, επειδή ακριβώς το νησί είναι απομονωμένο από την υπόλοιπη χώρα, θεωρητικά θα μπορούσε να ειπωθεί ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες κατέχουν μόνο το Χαργκ, το οποίο διαθέτει και τις υποδομές για τη μεταφορά πετρελαίου σε τάνκερ.
Σε σχέση με την Κίνα, πρέπει να σημειωθεί ότι καλύπτει περίπου το 10% έως 12% των ενεργειακών της αναγκών από το ιρανικό πετρέλαιο. Το ποσοστό αυτό είναι πολύ μεγάλο. Περίπου το 75% των εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν καταλήγει στην Κίνα. Για να το καταλάβουμε καλύτερα, το 75% της ιρανικής παραγωγής καλύπτει το 10% των αναγκών της Κίνας. Απαντώντας στο παράλληλο ερώτημά σας, η Κίνα παραδοσιακά αποφεύγει να εμπλακεί σε τέτοιου είδους καταστάσεις που θα περιλάμβαναν εμπλοκή στρατιωτικών δυνάμεων.
Εξηγείτε τη στάση της Κίνας όσον αφορά τις δηλώσεις Τραμπ για τα Στενά του Ορμούζ. Πώς «διαβάζετε» τα περί «κακού μέλλοντος του ΝΑΤΟ» εάν δεν συνδράμουν συμμαχικές χώρες στην προσπάθεια διασφάλισης των Στενών; Και ποιες είναι οι αντιδράσεις;
Ο Ντόναλντ Τραμπ αντιλαμβάνεται ότι το κρίσιμο πρόβλημα αυτή τη στιγμή είναι τα Στενά του Ορμούζ. Είναι σαφές ότι δεν τα ελέγχει. Αυτό φαίνεται από το γεγονός ότι από την περιοχή εξακολουθούν να περνούν αυτή τη στιγμή μόνο φορτία που σχετίζονται με το Ιράν. Αυτό σημαίνει ότι το Ιράν είναι σε θέση να τινάξει στον αέρα οτιδήποτε περνά από την περιοχή. Αυτό είναι το πρώτο σημείο.
Το δεύτερο σημείο είναι ότι ο στόχος των Αμερικανών, εν αντιθέσει με το στόχο των Ισραηλινών, είναι να διευκολύνουν την κίνηση στο Ορμούζ. Και αυτό δεν είναι καθόλου απλό. Μιλάμε για ένα πέρασμα μήκους 35 χλμ, το οποίο έχει απότομα βουνά από τη μία πλευρά -την πλευρά του Ιράν- και πολύ στενά περάσματα. Υπάρχουν αβαθή νερά και συνεπώς υπάρχουν πολύ συγκεκριμένα σημεία από τα οποία μπορούν να περάσουν τα πλοία. Δεν μπορούν να κινηθούν σε όλο το πλάτος των Στενών.
Ο Τραμπ έχει κάνει αναφορά για επτά χώρες από τις οποίες ζήτησε να συμβάλουν σε αυτή την προσπάθεια. Δεν γνωρίζουμε ακριβώς ποιες είναι όλες. Έχει αναφέρει μέχρι στιγμής την Κίνα, τη Γαλλία -τη μόνη χώρα που είχε θέσει η ίδια από πριν το ζήτημα των Στενών-, την Ιαπωνία, η οποία λαμβάνει πολύ μεγάλο ποσοστό των ημερήσιων ενεργειακών της αναγκών από το Ιράν αλλά έχει εκφράσει ότι δεν ενδιαφέρεται να στείλει πλοία στην περιοχή, τη Νότια Κορέα που επίσης έχει δηλώσει ότι δεν επιθυμεί να εμπλακεί, καθώς και το Ηνωμένο Βασίλειο. Μάλιστα, ο Ντόναλντ Τραμπ στράφηκε έντονα κατά του Βρετανού πρωθυπουργού, Κιρ Στάρμερ, για την άρνηση συμμετοχής σε αυτή τη διαδικασία.
Εάν δεν μπορέσει ο Τραμπ να ελέγξει τα Στενά, θα σταματήσει ο πόλεμος. Ο έλεγχος των Στενών είναι το πιο κρίσιμο σημείο αυτή τη στιγμή.
Θα ενταθούν συνεπώς οι πιέσεις των ΗΠΑ προς ΝΑΤΟϊκούς εταίρους και μη;
Πρωτίστως οι Αμερικανοί θα προσπαθήσουν να ελέγξουν τα Στενά του Ορμούζ οι ίδιοι. Επειδή όμως είναι προφανές ότι δεν μπορούν, γι’ αυτό και αναζητούν τη συμμετοχή και άλλων χωρών.
Υπήρξαν δηλώσεις και δημοσιεύματα για εξέταση του ενδεχόμενου επέκτασης της ναυτικής αποστολής «Ασπίδες» της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα Στενά του Ορμούζ. Θα το θεωρούσατε ρεαλιστικό;
Οι συνθήκες στην Ερυθρά Θάλασσα είναι εντελώς διαφορετικές από εκείνες στα Στενά του Ορμούζ. Στην Ερυθρά Θάλασσα μιλάμε για μία τεράστια περιοχή και όχι ένα στενό πέρασμα. Στην εκεί αποστολή συμμετέχουν κυρίως η Ελλάδα, η Ιταλία, η Γαλλία και η Ολλανδία, ενώ κατά περιόδους συμμετέχουν και γερμανικά πλοία. Συνήθως βρίσκονται περίπου πέντε σκάφη συνολικά στην περιοχή, η οποία παρότι είναι μεγάλη, ο κίνδυνος είναι μικρότερος συγκριτικά με το Ορμούζ.
Οι επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα διεξάγονται από τους αντάρτες Χούθι, οι οποίοι λαμβάνουν πυραύλους και drones από το Ιράν. Στην περίπτωση των Στενών του Ορμούζ, όμως, στην απέναντι πλευρά βρίσκονται οι ίδιοι οι Ιρανοί, οι οποίοι κατασκευάζουν τα όπλα και διαθέτουν πολύ μεγαλύτερη επιχειρησιακή ικανότητα. Το επίπεδο επικινδυνότητας είναι τελείως διαφορετικό. Όποιος θελήσει να εμπλακεί στα Στενά του Ορμούζ κινδυνεύει - στην περιοχή της Ερυθράς ο κίνδυνος είναι πολύ μικρότερος. Δεν υπάρχει σύγκριση.
Ένα σχόλιό σας κ. Συρίγο για τη θέση στην οποία έχουν περιέλθει οι αραβικές μοναρχίες του Κόλπου
Οι αραβικές μοναρχίες, κατά τη διάρκεια του πολέμου μεταξύ Ιράκ και Ιράν, προσπάθησαν σταδιακά να διαμορφώσουν μία συγκεκριμένη εικόνα προς τον κόσμο. Την εικόνα ότι εκείνες αποτελούν κάτι ξεχωριστό από την υπόλοιπη περιοχή. Ότι είναι χώρες ευημερίας, σταθερότητας και ασφάλειας. Τουριστικοί προορισμοί, καταναλωτικοί παράδεισοι, ασφαλείς επιλογές για επενδύσεις και τοποθέτηση κεφαλαίων σε ακίνητη περιουσία. Όλα αυτά έχουν πληγεί και προσπαθούν να καταλάβουν το εύρος της ζημίας.
Για να καταλάβουμε το μέγεθος: τρεις από τις μεγαλύτερες και πιο κερδοφόρες αεροπορικές εταιρείες στον κόσμο είναι οι Emirates, Qatar Airways και Etihad. Στα τρία μεγάλα αεροδρόμια που λειτουργούν ως κόμβοι μεταξύ Αφρικής, Ευρώπης, Ινδίας και Αυστραλίας έχουν ακυρωθεί περίπου 50.000 πτήσεις. Περίπου έξι εκατομμύρια επιβάτες δεν έχουν ταξιδέψει. Πρόκειται για τεράστιο πλήγμα γι' αυτές τις οικονομίες. Γι’ αυτό και οι χώρες αυτές σίγουρα θα πιέσουν για να σταματήσουν οι επιθέσεις και να αποκλιμακωθεί η κρίση.
Να δούμε και τη θέση της Τουρκίας
Η Τουρκία βρίσκεται σε εξαιρετικά δυσχερή θέση. Το βασικό πρόβλημα που βλέπει είναι να επανέρχεται στο προσκήνιο ο ρόλος των Κούρδων. Αυτό είναι το χειρότερο σενάριο για την Άγκυρα. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Παρά τις διαφορά των καθεστώτων, η Τουρκία διατηρούσε σχέσεις συνεργασίας με το Ιράν, το οποίο και διευκόλυνε πολλές φορές να παρακάμπτει τους περιορισμούς ή τις απαγορεύσεις των ΗΠΑ. Πρόκειται σε κάθε περίπτωση για έναν πόλεμο που διεξάγεται ακριβώς δίπλα της, με ό,τι αυτό μπορεί να σημαίνει σε σχέση με προσφυγικά ρεύματα μακροπρόθεσμα, διότι αυτή η «ιστορία» δεν τελειώνει εδώ.
Θα ήθελε αναμφισβήτητα η Τουρκία να εμφανιστεί ως καταλύτης εξελίξεων και να παρέμβει για να λυθεί η κρίση. Όμως Ηνωμένες Πολιτείες δεν της δίνουν σε αυτή τη φάση το περιθώριο να παίξει αυτόν τον ρόλο.
Συνεπώς, περιορίζεται στο να κρατά αποστάσεις από τον πόλεμο, ώστε να μπορεί να διαχειριστεί και κατάλληλα την όποια επόμενη ημέρα;
Ακριβώς
Παραμένει στο «τραπέζι» το ενδεχόμενο ενεργοποίησης των Κούρδων του Ιράκ;
Ναι, παραμένει.
Αν θα μπορούσαμε να κλείσουμε με μία αναφορά σας στην Ελλάδα και τον πιθανό οικονομικό αντίκτυπο του πολέμου
Είναι νωρίς ακόμη για να το πούμε διότι δεν γνωρίζουμε τη διάρκεια του πολέμου. Αυτή τη στιγμή η κατάσταση βρίσκεται υπό έλεγχο. Αν όμως συνεχιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, δεν γνωρίζουμε πόσο θα μπορέσουμε να συγκρατήσουμε τις επιπτώσεις. Όταν υπάρχει ένα παγκόσμιο πρόβλημα, τα περιθώρια για μια χώρα να συγκρατήσει τις επιπτώσεις είναι περιορισμένα.
Ως προς τον οικονομικό αντίκτυπο συνεπώς είμαστε σε στάση αναμονής και το «κλειδί» για την εξέλιξη και χρονική διάρκεια του πολέμου, και τη διεθνή οικονομία, είναι ο έλεγχος στα Στενά του Ορμούζ, όπως επισημαίνετε. Και όσον αφορά το εσωτερικό του Ιράν;
Το κρίσιμο σημείο είναι ναι, όπως σας προανέφερα, τα Στενά του Ορμούζ. Για το εσωτερικό του Ιράν, στη βάση όσων επίσης σας προανέφερα σχετικά με τους Φρουρούς της Επανάστασης, εκτιμώ ότι όταν τελειώσει ο πόλεμος θα ξεκινήσει μία εσωτερική διαδικασία, η οποία θα είναι επίπονη και μπορεί να οδηγήσει και τη χώρα στα άκρα με εσωτερικές συγκρούσεις. Αυτή τη στιγμή όμως είναι πόλεμος.
