Στην γκαλερί Σιαντή συναντώνται τρεις ζωγράφοι που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν νοσταλγοί. Η ελληνική λέξη νόστος περιγράφει κάτι πιο σύνθετο από τη ρομαντική έννοια της αναπόλησης: την επιστροφή που δεν αποσκοπεί στην αναπαράσταση του παρελθόντος, αλλά στην αναζήτησή του μέσα στο παρόν. Με αυτή την έννοια η ζωγραφική των Δημοσθένη Κοκκινίδη, Σωτήρη Σόρογκα και Δημήτρη Κούκου μοιάζει να κινείται σε έναν κοινό τόπο μνήμης. Διαφορετικές διαδρομές, διαφορετικές γλώσσες κι όμως μια κοινή επιμονή: να κρατηθεί ανοιχτή η σχέση της εικόνας με την εμπειρία του κόσμου.
Ο Δ. Κοκκινίδης (1929-2020), ειδικά στο τέλος της διαδρομής του, παραμένει ένας ζωγράφος των σχέσεων. Στα έργα του τα ζευγάρια – ανδρικές και γυναικείες μορφές που στέκονται δίπλα ή αντικριστά – οργανώνουν τη σύνθεση σαν δύο σταθερά σημεία που ορίζουν τον ζωγραφικό χώρο, συνηθέστερα μια θάλασσα.
Δημοσθένης Κοκκινίδης, «Το πλοίο της γραμμής ή Άφιξη», ακρυλικό σε καμβά, 110x120 εκ., 2004-2010
Η απόσταση που τα χωρίζει λειτουργεί σχεδόν σαν αόρατη γραμμή χάραξης. Μακρυά από σκηνές οικειότητας κι αφηγηματικές στιγμές, τα ζευγάρια του ζωγράφου διατηρούν μια ιδιότυπη αυτονομία, σαν να κατοικούν τον ίδιο χώρο χωρίς να συγχωνεύονται. Η τέχνη του Κοκκινίδη καταγράφει με λιτότητα αυτή τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στη συνύπαρξη και την απόσταση, μια εμπειρία βαθιά ανθρώπινη, που μετατρέπεται σε εικαστική δομή.
Δημοσθένης Κοκκινίδης, «Κατακόρυφη σχέση», ακρυλικό σε καμβά, 110x100 εκ., 2008
Στον Σ. Σόρογκα (1936), το βλέμμα κατεβαίνει χαμηλότερα. Από τον ανοιχτό ορίζοντα της θάλασσας προς τα πράγματα που έχουν απομείνει: στις πέτρες, στη σκουριά, στα ξύλα που κουβαλούν τα σημάδια της χρήσης και του χρόνου. Η ζωγραφική του μοιάζει να παρατηρεί τα ταπεινά υλικά με μια σχεδόν στοχαστική επιμονή. Μια δέστρα, μια φθαρμένη επιφάνεια, μια βάρκα που έχει υποστεί τη διάβρωση του αέρα και του νερού αρκούν για να συγκροτήσουν έναν ολόκληρο κόσμο.
Θυμίζει τον Βασιλιά της Ασίνης στον Σεφέρη, όταν ο ποιητής ψηλαφεί τις πέτρες της ακρόπολης αναζητώντας μια μορφή που έχει χαθεί μέσα στους αιώνες. Κάπως έτσι κι ο Σόρογκας πλησιάζει την ύλη: σαν να επιχειρεί να διαβάσει πάνω της τη μνήμη που έχει απομείνει.
Σωτήρης Σόρογκας, λεπτομέρεια απο ρημαγμένο καΐκι. Ακρυλικό και κάρβουνο σε καμβά, 90x180 εκ., 2024
Η ζωγραφική του Δ. Κούκου (1948) κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση. Το βλέμμα υψώνεται πάνω από τον ορίζοντα και το γνώριμο τοπίο με την Ακρόπολη ή ο λόφος του Προφήτη Ηλία στα Κύθηρα αποκτούν τη σαφήνεια μιας οργανωμένης εικόνας. Οι απόψεις του αστικού τοπίου ή στο ύπαιθρο εντάσσονται σε μια σύνθεση όπου οι επιφάνειες απλώνονται καθαρά και τα χρώματα λειτουργούν σαν ρυθμικές ενότητες. Μέσα από αυτή τη διαδικασία ο γύρω χώρος αποκτά μια ιδιότυπη καθαρότητα, σαν να διατηρεί μέσα του την απλότητα ενός κόσμου που επιμένει να υπάρχει στη μνήμη.
Δημήτρης Κούκος, Κύθηρα. ακρυλικό σε καμβά, 77x100 εκ., 2018
Στους τρεις ζωγράφους, η νοσταλγία, η πλήρης άλγους αναζήτηση της ρίζας, γίνεται τρόπος να παρατηρεί κανείς το παρόν με μεγαλύτερη ένταση. Οι μορφές του Κοκκινίδη, τα αντικείμενα του Σόρογκα και τα τοπία του Κούκου μοιάζουν να ανήκουν σε διαφορετικούς κόσμους, ωστόσο συγκλίνουν σε μια κοινή στάση: στην προσπάθεια να συγκρατηθεί η εμπειρία μέσα στη μορφή. Εκεί βρίσκεται η βαθύτερη συγγένειά τους: στη σιωπηλή πεποίθηση ότι η ζωγραφική δεν επιστρέφει στο παρελθόν για να το αναπαραστήσει, αλλά για να του «στιλβώσει» νέα διάρκεια μέσα στον χρόνο.
Ο άνθρωπος χρησιμοποιεί το παρόν ως ένα παρακλητικό άπλωμα του χεριού προς το μέλλον. Ακόμη κι όταν στρέφεται προς το παρελθόν, το μέλλον αγωνίζεται να προκαθορίσει, συντηρώντας ή διαρρηγνύοντας το γνωστικό ή το κοινωνικό του πλαίσιο. Ο ζωγράφος, παρόμοια με τα ομηρικά ζευγάρια του Κοκκινίδη, κινείται μέσα στη δισδιάστατη επιφάνεια του τελάρου υψώνοντας για πανί το παντίτοπον, το άχρονο της τέχνης.
Την Παρασκευή (13/3) θα πραγματοποιηθεί συζήτηση στην γκαλερί Σιαντή (Νηρηίδων 18) για τη ζωγραφική των τριών δασκάλων στο πλαίσιο της έκθεσης «Πέρα απ’ τον ορίζοντα, η μνήμη» με την παρουσία των Σ. Σόρογκα, Δ. Κούκου και του Καθηγητή Ιστορίας της Τέχνης Δημήτρη Παυλόπουλου καθώς και φοιτητών στο ΕΚΠΑ, στις 18.00.
Κεντρική φωτ.: Σωτήρης Σόρογκας, «Παλιό καΐκ». Ακρυλικό και κάρβουνο σε καμβά, 40x50 εκ., 2025
