Πόσες φορές στη ζωή μας πιστεύουμε ότι έχουμε αδικηθεί από κάποιον; Πολλές. Πόσες φορές την ημέρα βλαστημάμε κάποιον; Άλλες τόσες (μπορεί και περισσότερες). Εις τον αιώνα τον άπαντα, εκατομμύρια άνθρωποι εύχονται το κακό άλλων ανθρώπων (ο καθένας για τους δικούς του λόγους). Ο καλύτερος τρόπος γι’ αυτό, ήταν πάντα ένας. Οι κατάρες.
Κατά την αρχαιότητα, σε διάφορα μέρη του κόσμου πίστευαν ότι η Μοίρα είναι αυτή που κυβερνάει τις ζωές των ανθρώπων. Λίγα βρίσκονταν υπό τον έλεγχό τους. Αυτό, βέβαια, δεν τους εμπόδιζε απ’ το να πάρουν κάποια πράγματα στα χέρια τους. Υπήρχαν περιστάσεις που επέβαλλαν άμεση δράση. Όλα στους θεούς θα τα άφηναν;
Στην ελληνική επικράτεια της αρχαιότητας και γενικότερα στην Ανατολική Μεσόγειο, προέκυπταν διάφοροι λόγοι για να καταραστεί κανείς. Σήμερα οι άνθρωποι πετάνε βρισιές και άσχημα λόγια, κι αν θέλουν όντως να προκαλέσουν κακό, το κάνουν πρακτικά. Στο παρελθόν, όμως, η πρόκληση κακού εξ αποστάσεως ήθελε ολόκληρη διαδικασία.
Μια τελετουργία, η οποία ανήκε στα χωράφια της μαγείας (κυρίως της μαύρης μαγείας) και τελούνταν για να μεταφερθούν οι κακές σκέψεις ενός ατόμου σε ένα άλλο. Κάτι σαν πρώιμο πνευματικό και ενεργειακό Bluetooth. Αρκετές φορές, γινόταν και για να εμποδίσει επικείμενα γεγονότα. Για όλα αυτά, υπήρχαν οι κατάδεσμοι.
Παραδείγματος χάριν, ένας κάτοικος της αρχαίας Αθήνας έπρεπε να παραστεί για κάποιον λόγο στο δικαστήριο. Σίγουρα το να έκανε κακό στον δικαστικό του αντίπαλο δεν θα λειτουργούσε υπέρ του. Αποφάσιζε, λοιπόν, να τον καταραστεί. Κατέφευγε, σε έναν «ειδικό», δηλαδή έναν μάγο ή αλλιώς «αγύστη» ή «γόη» (στα αρχαία ελληνικά σήμαινε «αυτός που μαγεύει»/«αυτός που εξαπατά»).
Ο μάγος τότε προχωρούσε στην δημιουργία ενός κατάδεσμου. Έπαιρνε μια πινακίδα από μόλυβδο, μέταλλο που συνδεόταν με τον θεό Κρόνο, και άρχιζε να λέει ακατάληπτα λόγια, ενώ ταυτόχρονα σκάλιζε πάνω του προτάσεις, μαγικές λέξεις και σύμβολα. Για βοήθεια, καλούσε διάφορες χθόνιες θεότητες, οι οποίες χαρακτηρίζονταν από τις σκοτεινές δυνάμεις του Κάτω Κόσμου. Στα κείμενα εμφανίζονται η Εκάτη, προστάτιδα της μαγείας και μάγισσα η ίδια, ο ψυχοπομπός Ερμής και η σύζυγος του Άδη, η Περσεφόνη.
Ενίοτε επικαλούνταν και οι ψυχές ανθρώπων που είχαν έναν πρόωρο ή βίαιο θάνατο ή αυτοί που δεν είχαν θαφτεί. Οι αρχαίοι πίστευαν, ότι οι ψυχές αυτών των ανθρώπων περιπλανιούνταν ανήσυχες. Ήταν παγιδευμένες ανάμεσα στον κόσμο των ζωντανών και στον Κάτω Κόσμο και στοίχειωναν τους τάφους τους. Οι μάγοι, υποστήριζαν ότι με τη βοήθεια του θυμού αυτών των περιπλανώμενων ψυχών και των δυνάμεων των θεών, θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί η κατάρα.
Μετά από τα απαραίτητα ξόρκια, λοιπόν, ο κατάδεσμος (η μολύβδινη πινακίδα δηλαδή), έπρεπε να τοποθετηθεί σε ένα μέρος για να κάνει την δουλειά της. Αυτή η διαδικασία, ονομαζόταν «κατάθεση». Η κατάθεση γινόταν γενικά, σε μέρη με νερό, όπου οι αρχαίοι πίστευαν ότι θα μπορούσαν να μεταφερθούν τα «αιτήματα» στον Κάτω Κόσμο.
Πριν την κατάθεση, ο κατάδεσμος τυλιγόταν σε κύλινδρο και πολλές φορές σταθεροποιούνταν με καρφιά και διπλωνόταν. Έπειτα, τοποθετούνταν, σε πηγάδια, σε ιερά χθόνιων θεοτήτων, σε δεξαμενές, αγωγούς, κρήνες, πηγές, λουτρά. Αν ο κατάδεσμος, έμενε εκεί χωρίς να τον πειράξει κανείς, ήταν σίγουρο ότι θα βασάνιζε τον καταραμένο, ενίοτε μέχρι τέλους…
Κατάδεσμοι που έχουν βρεθεί μέσα σε πηγάδια της Αρχαίας Αγοράς της Αθήνας, μαρτυρούν την δημιουργία τους και για άλλα θέματα και χρονολογούνται από τον 5ο αιώνα π.Χ. μέχρι τον 5ο αιώνα μ.Χ. Οι αρχαίοι Αθηναίοι, έφτιαχναν κατάδεσμους όταν ήθελαν να αποσπάσουν την εύνοια ερωτικών συντρόφων, να σαμποτάρουν την δράση επαγγελματικών αντιπάλων, να καταραστούν για πάντα αυτούς που τους έκλεψαν ή τους συκοφάντησαν. Κατάδεσμοι δημιουργούνταν μέχρι και για να χάσουν αγωνιζόμενοι σε διάφορα αθλήματα.
Οι κατάδεσμοι, θεωρούνταν γενικά βαριές και πολύ λειτουργικές κατάρες. Για να τις λύσει κάποιος – όποιος καταλάβαινε ότι τον είχαν καταραστεί τουλάχιστον – πήγαινε ξανά σε ειδικούς, οι οποίοι και πάλι με μαγικά λόγια και ιερές τελετές, μπορούσαν να καταλύσουν την δύναμη της κατάδεσης.
Τις κατάρες τις φοβόμαστε μέχρι σήμερα, στον σύγχρονο κόσμο που ζούμε. Ειδικά αν είναι από καμιά πολύ «πνευματική» γιαγιά απ’ το χωριό. Το βλέπουμε σε σύγχρονες ταινίες και σειρές, κι ας μη πιστεύουμε πλέον όπως έκαναν οι άνθρωποι του παρελθόντος.
Ποιος ξέρει αν πράγματι έπιαναν τόπο οι κατάδεσμοι; Πλέον, πάντως, αποτελούν πολύτιμες μαρτυρίες για τον τρόπο ζωής και σκέψης των αρχαίων κατοίκων του ελλαδικού χώρου. Διαβάζοντας αυτές τις κατάρες, ερχόμαστε απίστευτα κοντά στους ανθρώπους αυτούς, καθώς μαθαίνουμε άμεσα τα θέματα που τους απασχολούσαν, τα άγχη και τις επιθυμίες τους μέσα στην καθημερινότητα.
Βιβλιογραφία:
