Αυτές τις μέρες που κατεβαίνουμε στο κέντρο για την αγορά των χριστουγεννιάτικων δώρων, ψάχνουμε συνήθως και κάτι για τη νέα χρονιά: ένα γούρι για το σπίτι, ένα μικρό σημάδι καλής τύχης για τους δικούς μας. Από τα παλιά χρόνια, σε όλη την Ελλάδα, τέτοια μικρά αντικείμενα – μια χάντρα, ένα κλαδί, ένα κομμάτι μέταλλο ή ύφασμα – τα κρεμούσαν στις πόρτες και στα παράθυρα για να διώχνουν το κακό και να «κρατάνε» το σπίτι. Άλλοτε είχαν μορφή φυλαχτού, άλλοτε έμοιαζαν με παιχνίδι, πάντα όμως έκρυβαν μέσα τους την αγωνία του ανθρώπου να προστατέψει ό,τι αγαπά.
Στη Citronne Gallery της Τατιάννας Σπινάρη φιλοξενείται η έκθεση του Νίκου Ποδιά (έως 3/1), όπου τα ταπεινά υλικά θυμίζουν ακριβώς αυτήν την αρχέγονη ανάγκη: να διατηρείς συμβολικές ασπίδες απέναντι στον κόσμο. Στο διαμέρισμα του τέταρτου ορόφου στην Πατριάρχου Ιωακείμ 19, η έκθεση «Safe Area» (ασφαλής περιοχή) αρθρώνεται με τρόπο σύγχρονο, όμως κρατά κάτι βαθύ και γνώριμο που αντλεί από την ανώνυμη λαϊκή τέχνη. Δεν μιλάω για κραυγαλέα «παραδοσιακά» στοιχεία. Μιλώ για το πνεύμα της δουλειάς του καλλιτέχνη με μια αξιοθαύμαστη οικονομία μέσων: το χαρτί, το χρυσόχαρτο από ένα παλιό πακέτο τσιγάρων, μια ίνα φυτική.
Όπως έχει πει και ο ίδιος, τα έργα του «ζητούν την αλληλεπίδραση με το φως». Αυτή η φράση, αν τη σκεφτεί κανείς, φέρνει στο νου τη χειροτεχνία που έστηνε λειτουργικά αντικείμενα δίπλα στο παράθυρο, στη φωτιά, στον ήλιο, γιατί το φως ήταν μέρος της κατασκευής. Κάπως έτσι δουλεύει κι αυτός: αφήνει το υλικό να δείξει τον δρόμο του, όπως ο τεχνίτης που δεν επιβάλλεται στο υλικό του, αλλά το παρατηρεί μέχρι να αποφασίσει πώς θα σταθεί.
Έργα του Νίκου Ποδιά από την έκθεση «Safe Area» @Γιώργος Μυλωνάς
Το φως και η σκιά, μέσα στον χώρο της Citronne, «σκηνογραφούνται» με τρόπο υποδειγματικό. Δεν υπάρχουν εντάσεις ούτε θεατρικότητες. Το φως πέφτει όσο χρειάζεται, αφήνοντας τα έργα να αναπνέουν και να μεταμορφώνονται. Έτσι, η σκιά δεν λειτουργεί ως αντίθεση, αλλά ως μέρος της σύνθεσης και όχι εξωτερικό εφέ. Και ο θεατής, χωρίς να το καταλάβει, γίνεται κι αυτός μέρος της σκηνογραφίας, καθώς η κίνηση του σώματός του αλλάζει διαρκώς την όψη των έργων. Είναι μια συνεργασία αθόρυβη, όπου το υλικό, ο χώρος και ο θεατής κρατούν ο καθένας τον ρόλο του – και όλοι μαζί φανερώνουν τη λεπτή ισορροπία που ο Ποδιάς πετυχαίνει χωρίς επιτήδευση.
Από την αγιογραφία δανείζεται το χρυσό. Στα έργα του αυτό το χρυσό δεν λάμπει επιδεικτικά, παρά μοιάζει με χρυσό που έχει δουλευτεί πολλές ώρες, έχει σκουρύνει κι έχει αφήσει την πατίνα του στην επιφάνεια. Μικρά χειροτεχνήματα σαν οριγκάμι που ο καλλιτέχνης διπλώνει, καίει, στεγνώνει, κολλά, με τη λιτότητα που έχουν τα λαϊκά φυλαχτά: κομμάτια φτιαγμένα από «τίποτα», που όμως κρατούσαν μέσα τους μιαν ανάγκη. Δεν είναι τυχαίο που ο Ποδιάς τα παρουσιάζει σαν σειρά από δοκιμές, σαν μια πορεία υλικών. Αυτή η πορεία θυμίζει τα παλιά εργαστήρια, όπου ο μάστορας κρατούσε δίπλα του όλα τα αποκόμματα και τα υπολείμματα, γιατί μέσα τους έκρυβαν τις λύσεις. Μια «κουζίνα» που έρχεται από πολύ πίσω και ξεδιπλώνεται στο δωμάτιο ως «μίνι-εργαστήριο» του καλλιτέχνη.
Ο Νίκος Ποδιάς δίπλα σε έργο του, στη Citronne Gallery @Γιώργος Μυλωνάς
Ο Νίκος Ποδιάς, μαζί με τον Αλέκο Κυραρίνη – και οι δύο καλλιτέχνες της Citronne – ανήκουν σε εκείνη τη μικρή ομάδα δημιουργών που εντάσσουν στην τέχνη τους στοιχεία της παράδοσης, όχι για να την αναπαραστήσουν, αλλά για να την προχωρήσουν με τρόπο προσωπικό και ουσιαστικό. Ο ένας με το χαρτί, ο άλλος με το πενάκι, δείχνουν πως η συνέχεια δεν βρίσκεται στη μίμηση, αλλά στη σοβαρότητα με την οποία την αντιμετωπίζεις.
Από τις εξαιρετικές προτάσεις στο κλείσιμο της χρονιάς, η έκθεση του Ποδιά αφήνει την αίσθηση πως ο χρόνος θα του φερθεί καλά. Η πορεία του προμηνύεται γεμάτη, με έργα που θα ωριμάζουν όπως ωριμάζουν τα υλικά του: με δουλειά, με ευαισθησία και με την ίδια καθαρότητα που τον χαρακτηρίζει από την αρχή.
CITRONNE Gallery: Πατριάρχου Ιωακείμ 19, 10675, Αθήνα | 4ος όροφος
Κεντρική φωτ.: Ο Νίκος Ποδιάς δίπλα σε έργο του, στη Citronne Gallery @Γιώργος Μυλωνάς
