Ο ραγδαίος ρυθμός με τον οποίο εξελίσσεται η αλλαγή παραδείγματος στο διεθνές σύστημα, με την πλήρη αμφισβήτηση της δυτικής διατλαντικής συμμαχίας και την υιοθέτηση εκ μέρους των ΗΠΑ ενός «συναλλακτικού ιμπεριαλισμού», όπως ήδη χαρακτηρίζεται, επιβάλλει στις μικρές και μεσαίες χώρες που στήριξαν την ασφάλεια και την ευημερία τους μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο στη συμμαχία με τις ΗΠΑ να αφυπνιστούν.
Πλέον, όχι μόνο υποχωρεί η έννοια του διεθνούς δικαίου και της διεθνούς νομιμότητας, αλλά οι χώρες που αποτέλεσαν τον πυρήνα της δυτικής συμμαχίας δεν έχουν πλέον ασπίδα ασφαλείας όχι απέναντι μόνο σε επίδοξους αντιπάλους, αλλά ακόμη και από τα ίδια τα μέλη της Συμμαχίας. Αυτό το διαπίστωσε πρώτη η Δανία και όλες οι ευρωπαϊκές χώρες με την ωμή απαίτηση του Ν. Τραμπ για παράδοση της Γροιλανδίας.
Η αποφυγή μιας μεγάλης κρίσης μετά την αλλαγή στάσης του Αμερικανού προέδρου στο Νταβός κάθε άλλο παρά σημαίνει ότι οι λόγοι που υποχρεώνουν εταίρους και συμμάχους των ΗΠΑ να αναπροσαρμόσουν τη στρατηγική τους έχουν εκλείψει.
Και για την Ελλάδα τα διλήμματα είναι πολλά.
Προφανώς, η χώρα μας θα παραμείνει σταθερά προσηλωμένη, σε επίπεδο αρχής, στο Διεθνές Δίκαιο και τη Διεθνή Νομιμότητα και στη στήριξη εκείνων των οργανισμών, όπως ο ΟΗΕ, που με το Συμβούλιο Ασφαλείας αποτελούν τον θεματοφύλακα της διεθνούς ειρήνης και της διεθνούς νομιμότητας.
Όμως δεν μπορεί να εγκλωβιστεί σε μια βολονταριστική προσέγγιση των εξελίξεων, αλλά θα πρέπει να δει ρεαλιστικά την επόμενη ημέρα.
Το Δίκαιο του ισχυρού δεν αντικαθιστά το διεθνές δίκαιο επειδή έτσι αποφάσισε ο Ντόναλντ Τραμπ. Η Ελλάδα επί πέντε δεκαετίες έχει ως σημαία το Διεθνές Δίκαιο, ακόμη όμως αναζητεί τον οργανισμό ή τις δυνάμεις εκείνες που θα έχουν την ισχύ και τη νομιμοποίηση να το επιβάλουν, είτε αφορά στην Κύπρο και την παράνομη κατοχή είτε στην ευθεία αμφισβήτηση της κυριαρχίας της.
Δυστυχώς, πάντοτε ήταν το Δίκαιο του Ισχυρού που επιβαλλόταν και μόνο επιλεκτικά εφαρμοζόταν το Διεθνές Δίκαιο και η Διεθνής Νομιμότητα, όταν συνέφερε αυτούς που είχαν την ισχύ. Όπως και η ατιμωρησία για τις παραβιάσεις του Διεθνούς Δικαίου ήταν προνόμιο των ισχυρών.
Σήμερα βλέπουμε τη θανάσιμη αγωνία των Ευρωπαίων συμμάχων στο ΝΑΤΟ για το πώς θα μπορέσει η Συμμαχία να αντιμετωπίσει αυτό το θεμελιώδες πρόβλημα: ένα κράτος-μέλος, το ισχυρότερο, οι ΗΠΑ, να απειλεί με προσάρτηση εδάφη συνδεόμενα με άλλο κράτος-μέλος, σε μια συμμαχία που ακριβώς συστάθηκε εγγυώμενη την ασφάλεια και την εδαφική ακεραιότητα των κρατών-μελών.
Βεβαίως, όπως παραδέχθηκε δημοσίως στο Νταβός ο γ.γ. του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ο οποίος ήδη χαρακτηρίζεται ως το «ευρωπαϊκό κανίς» του Ντόναλντ Τραμπ, και στο παρελθόν το ΝΑΤΟ αντιμετώπισε την αντιπαράθεση της Τουρκίας με την Ελλάδα και επικαλέστηκε μάλιστα αυτή την εμπειρία προκειμένου να μην τοποθετηθεί στο θέμα της Γροιλανδίας.
Άθελά του, ο Μαρκ Ρούτε έφερε τους Ευρωπαίους συμμάχους ενώπιον μιας πραγματικότητας την οποία ήθελαν να αποφύγουν για δεκαετίες. Όταν με πρωτοβουλία τότε του ΓΓ του ΝΑΤΟ, Τζόζεπ Λουνς υιοθετήθηκαν οι περίφημοι Luns rulings, με τους οποίους το ΝΑΤΟ, προκειμένου θεωρητικά να μην εμπλακεί στην αντιπαράθεση δύο συμμάχων και χωρίς να εξετάζει το γεγονός ότι η Τουρκία απειλούσε ευθέως την Ελλάδα, εξαιρούσε «αμφισβητούμενες περιοχές» από νατοϊκές δραστηριότητες.
Έτσι εξαιρούνταν από τις νατοϊκές ασκήσεις και σχεδιασμούς η Λήμνος και άλλα νησιά του Αιγαίου που η Τουρκία θεωρούσε αποστρατιωτικοποιημένα, ενώ υπήρχε πάντοτε «λεπτός χειρισμός» στο θέμα του εναέριου χώρου μας. Με τον τρόπο αυτό, το ίδιο το ΝΑΤΟ, που δεν μπορούσε να προστατεύσει ένα μέλος του, την Ελλάδα, από τη μόνη ζωτική απειλή που αντιμετώπιζε, δηλαδή από την Τουρκία, συγχρόνως αντάμειβε τον επιτιθέμενο, αποδεχόμενο στην πράξη εντός της Συμμαχίας τις αμφισβητήσεις του.
Επίσης, η Ελλάδα θα πρέπει να υπενθυμίσει στους συμμάχους και εταίρους που τώρα ζητούν αλληλεγγύη και κοινή δράση, είτε απέναντι στην απειλή που αισθάνονται από τη Ρωσία είτε στη διεκδίκηση της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ, το «χτύπημα συμπάθειας στην πλάτη» που έπαιρνε κάθε φορά που ζητούσε στήριξη απέναντι στην Τουρκία, η οποία ακόμη και με την απειλή χρήσης βίας αμφισβητούσε την ελληνική κυριαρχία.
Το επόμενο διάστημα, και όσο διαμορφώνεται αυτό το νέο πλαίσιο στο διεθνές σύστημα, απαιτείται ένας δύσκολος συνδυασμός της πολιτικής Αρχών που ακολουθεί με συνέπεια η χώρα μας, με τον ρεαλισμό που απαιτούν οι νέες συνθήκες.
Η απειλή του Ντόναλντ Τραμπ «όποιος δεν είναι μαζί μας, αυτό θα το θυμηθούμε όταν έρθει η ώρα» είναι προφανές ότι λειτουργεί εκβιαστικά ώστε να κάμψει τις όποιες αντιρρήσεις και αναστολές.
Από την άλλη, βεβαίως, είναι εξαιρετικά δύσκολο για χώρες όπως η Ελλάδα να λειτουργήσουν αποκομμένες από την ευρωπαϊκή οικογένεια και να προσπαθήσουν να ενταχθούν σε μια ομάδα χωρών «φίλων του Τραμπ», χωρίς κανένα πλαίσιο αρχών, όπου η διπλωματική τους ισχύς θα είναι περιορισμένη και θα συνωστίζονται μαζί με την Τουρκία, η οποία βεβαίως είναι πολύ πιο κοντά στις προτιμήσεις και στα πρότυπα του Αμερικανού προέδρου.
Για την Ελλάδα είναι προφανές ότι μπορεί να διατηρήσει ένα ισχυρό πλαίσιο συνεργασίας σε ζητήματα ασφάλειας και ενέργειας με τις ΗΠΑ, αλλά δεν μπορεί να παρακάμψει και να υπερβεί το γεγονός ότι αποτελεί μέρος μιας συνολικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας στην οποία πρωτεύοντα ρόλο έχει η ίδια η ΕΕ.
Και φυσικά δεν υπάρχουν «γαλατικά χωριά» ή θύλακες που μπορούν να εξασφαλίσουν μια προνομιακή συμμαχική σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, διατηρώντας ταυτόχρονα την αυτονομία και ανεξαρτησία τους.
Η μη συμμετοχή στο Συμβούλιο Ειρήνης προφανώς βάζει στο στόχαστρο του Ντόναλντ Τραμπ εκείνους τους ηγέτες που απέρριψαν ή κωλυσιέργησαν στην αποδοχή της πρόσκλησής του. Όμως η πρόθυμη συμμετοχή σε έναν «ΙΧ οργανισμό» υποκατάστατο του ΟΗΕ, θα είχε πολύ μεγαλύτερο κόστος για μια χώρα όπως η Ελλάδα, από το όφελος της εξασφάλισης της εύνοιας, ίσως, του Ντόναλντ Τραμπ.
Αρκεί να αναλογιστεί κανείς τι θα συνέβαινε εάν αυτός ο προσωποπαγής «οργανισμός», χωρίς πλαίσιο και Αρχές, στον οποίο θα είχε συναινέσει και η Ελλάδα και στον οποίο συμμετέχει η Τουρκία, αποφάσιζε να επιληφθεί του θέματος του… Αιγαίου η του Κυπριακού, με τον Ντόναλντ Τραμπ να έχει ήδη δώσει δείγματα γραφής δηλώνοντας ότι αυτό που τον καθοδηγεί δεν είναι το δίκαιο αλλά η «ηθική» του και φυσικά η συναλλακτική του αντίληψη, ακόμη και για τις διακρατικές σχέσεις. Όπου στην αντίληψη αυτή το μεγαλύτερο νησί του κόσμου η Γροιλανδία είναι για τον ίδιο ένα «κομμάτι πάγου»…
