Τη στιγμή που η ένταση γύρω από το Ιράν ανεβαίνει επικίνδυνα και οι ΗΠΑ ανακατευθύνουν ναυτικές δυνάμεις προς τον Περσικό Κόλπο, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν πρόκειται για σήμα αποτροπής ή εργαλείο πίεσης, αλλά αν διαμορφώνεται ο προθάλαμος μιας ευρύτερης στρατιωτικής κλιμάκωσης στην περιοχή.
Σε συνέντευξή του στο Liberal, ο καθηγητής Διεθνούς Στρατηγικής και Ασφάλειας, Μάριος Ευθυμιόπουλος, περιγράφει το πλαίσιο της «στρατιωτικής διπλωματίας», υποστηρίζοντας ότι η Τεχεράνη έχει ήδη υπερβεί τις «κόκκινες γραμμές» της Δύσης.
Παράλληλα, επισημαίνει ότι ο στόχος της Ουάσιγκτον παραμένει η αλλαγή πολιτικής ηγεσίας στην Τεχεράνη. Αναλύει τη στάση του Ισραήλ, τους κινδύνους για τα Στενά του Ορμούζ και τις συνέπειες σε πετρέλαιο, LNG και ναυτιλιακά ασφάλιστρα. Επιπλέον, υπογραμμίζει τον διπλό ρόλο της Τουρκίας και την πιθανότητα ενός ντόμινο εξελίξεων σε Συρία, Ιράκ και Λίβανο.
Εξάλλου, εξηγεί γιατί Ελλάδα και Κύπρος καλούνται να σταθμίσουν έγκαιρα επιλογές, ρόλους και «γραμμές» μέσα σε ένα ιδιαίτερα ρευστό περιβάλλον ασφαλείας.
Συνέντευξη στον Χρήστο Θ. Παναγόπουλο
Ποιο είναι το βασικό μήνυμα των ΗΠΑ με την αποστολή και την ανακατεύθυνση ναυτικών δυνάμεων προς την περιοχή του Ιράν; Είναι σήμα αποτροπής, εργαλείο πίεσης ή προθάλαμος ενός πλήγματος;
Νομίζω ότι, κατ’ αρχάς, το παιχνίδι είναι διπλωματικό - αυτό που αναγνωρίζεται ως διπλωματική πίεση, γνωστή και ως «στρατιωτική διπλωματία». Προφανώς, βρισκόμαστε ενώπιον μιας χώρας, όπως οι ΗΠΑ, που μιλά με όρους ισχύος. Άρα, η ισχύς εν τη γενέσει συνεχίζεται ως ένας δεύτερος γύρος πιέσεων, προφανώς για να ανατραπεί το υφιστάμενο καθεστώς των μουλάδων στο Ιράν.
Η ιστορία της ανατροπής του θεοκρατικού καθεστώτος δεν έχει σταματήσει ούτε έχει τελειώσει. Και εφόσον δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις, όσον αφορά τη διεθνή κοινότητα, αλλά και πιθανώς τις συμφωνίες περί ειρήνης - στις οποίες άλλοι συμμετέχουν και άλλοι όχι - οι ίδιοι φαίνεται ότι θεωρούν τον εαυτό τους (μιλώντας για το Ιράν) ως δύναμη αποτροπής απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ. Όσον αφορά τις Ηνωμένες Πολιτείες, αυτές θέλουν να κάνουν μια αλλαγή πολιτικής ηγεσίας.
Οι Ισραηλινοί έχουν περισσότερους λόγους εμπλοκής, προφανώς, λόγω όσων έχουν προηγηθεί, όσον αφορά τις εκατέρωθεν επιθέσεις. Κάτι που επιμένω ότι είναι ένα «κρύο πιάτο», το οποίο ήδη έχει αρχίσει να σερβίρεται εκ νέου σταδιακά.
(Office of the Iranian Supreme Leader via AP)
Ποιες είναι οι «κόκκινες γραμμές» της Ουάσιγκτον που μπορούν να ενεργοποιήσουν μια ενδεχόμενη κλιμάκωση;
Σας θυμίζω ότι ο Τραμπ είχε διαμηνύσει εδώ και καιρό ότι οι εκτελέσεις διαδηλωτών, η περαιτέρω ανάπτυξη πυρηνικού προγράμματος, οι επιθέσεις μέσω proxies και τα πλήγματα σε συμμάχους ή βάσεις από την πλευρά του Ιράν, θα συνιστούσαν λόγους κλιμάκωσης.
Ωστόσο, πιστεύω ότι οι κόκκινες γραμμές έχουν ξεπεραστεί από την πρώτη στιγμή και είναι προφανές ότι διπλωματικά τα πράγματα δεν είναι καλά.
Από εκεί και πέρα, σε περίπτωση πλήγματος των ΗΠΑ έναντι του Ιράν, αυτό θα αφορά κυρίως σε υποδομές που έχουν να κάνουν με το ηθικό και την αξία της άμυνας και των ιρανικών ενόπλων Δυνάμεων. Σε δεύτερη φάση, τα πλήγματα θα είναι σε κτίρια κυβερνητικών συμφερόντων, προκειμένου να αποσταθεροποιηθεί συνολικά η κυβέρνηση των μουλάδων. Και το τρίτο στάδιο θα είναι πλήγματα επί του εδάφους, προφανώς σε συγκεκριμένους τόπους: είτε ενάντια σε υποδομές, είτε εναντίον ανθρώπων της ίδιας της ηγεσίας - η οποία, κατά καιρούς, έχει βγει δημοσίως είτε μέσω κοινωνικών δικτύων και έχει κατηγορήσει ευθέως άτομα, καταστάσεις, κυβερνήσεις κ.ο.κ.
Πώς διαβάζει το Ισραήλ την παρούσα συγκυρία; Θα επιδιώξει να «δέσει» τις ΗΠΑ σε μια πιο σκληρή γραμμή;
SHUTTERSTOCK
Νομίζω ότι έχουν ληφθεί οι αποφάσεις - γι’ αυτό και είπα «δεύτερος γύρος». Ο πρώτος γύρος ήταν ο γύρος καταστροφής της βασικής υποδομής, κάτι που έγινε με βαριά όπλα. Το δεύτερο κομμάτι έχει να κάνει με το ότι οι Αμερικανοί θα συνεχίσουν να χτυπούν τέτοιου είδους υποδομές, σε συνεννόηση προφανώς με το Ισραήλ. Και το τρίτο κομμάτι θα είναι η αλλαγή του καθεστώτος και της πολιτικής ηγεσίας.
Βεβαίως, ζητούμενο είναι να το κάνουν με γρήγορο χτύπημα, με χαμηλό ανθρώπινο κόστος, με χαμηλό οικονομικό κόστος και με πολύ μεγάλο αποτέλεσμα, όσον αφορά την ανατροπή ενός καθεστώτος, ώστε να μπει κάποιος άλλος και να μη διολισθήσει σε έναν εμφύλιο πόλεμο, όσον αφορά τα εσωτερικά ζητήματα.
Γιατί, όσο κι αν τρέφονται οι νέοι άνθρωποι, εντός του Ιράν, με την ανάγκη της αλλαγής του υπάρχοντος καθεστώτος, είναι προφανές ότι, όταν βάλλεται η χώρα, μπορεί αυτό να γυρίσει και ανάποδα - σοβαρά και συναισθηματικά. Δηλαδή, μπορεί να αντιδράσουν στην ιδέα ότι μια ξένη δύναμη επιτίθεται.
Άρα, τα χτυπήματα πρέπει να είναι πάρα πολύ συγκεκριμένα, σε συνεννόηση, προφανώς. Σίγουρα υπάρχουν και άλλοι στόχοι περισσότεροι και πιο ουσιαστικοί. Και βεβαίως είναι σημαντικός ο παράγοντας του δημόσιου διαλόγου και των δημόσιων ανακοινώσεων, ώστε να υπάρχει έλεγχος της δημόσιας επικοινωνίας.
Αν το συνδυάσουμε με την ομιλία του Τραμπ στο Νταβός, τι είπε όσον αφορά το «στήσιμο» μιας δημοκρατικής χώρας, ο πρόεδρος των ΗΠΑ ανέφερε τρία στοιχεία: στήσιμο κυβέρνησης, εκλογές και ελευθερία των μέσων ενημέρωσης. Αυτά τα τρία είναι οι τρεις βασικότεροι παράγοντες, με τους οποίους διατηρείς ή διαμορφώνεις ένα νέο γεγονός.
Αν δείτε πώς τα διεθνή μέσα ενημέρωσης «παίζουν» και πώς καλύπτουν τα ίδια γεγονότα που γίνονται εκεί - συν το γεγονός ότι το καθεστώς του Ιράν είχε κλείσει το ίντερνετ, για να προσπαθήσει να ελέγξει όσο γίνεται περισσότερο τις εικόνες που μπαίνουν και βγαίνουν· συν ότι προσπάθησαν να σταματήσουν το σήμα που δίνει το X μέχρι τον Απρίλιο για δωρεάν ίντερνετ - τότε καταλαβαίνουμε ότι τα πράγματα είναι μια αντιδικία όχι μόνο στρατιωτική, αλλά που επεκτείνεται και στο δημόσιο διάλογο και στα κοινωνικά δίκτυα, που έχει να κάνει κυρίως με την ανάγκη ανατροπής του καθεστώτος εκ των έσω και όχι εκ των έξω.
Υπήρξε, όμως, και αντίδραση από την άλλη πλευρά. Ιρανοί αξιωματούχοι απείλησαν ότι σε περίπτωση οποιουδήποτε πλήγματος, αυτό θα συνεπάγεται έναν ολοκληρωτικό πόλεμο. Τι πιστεύετε ότι επιχειρεί η Τεχεράνη;
Η Τεχεράνη το δικαιολογεί ως εξής: Από τη στιγμή που βομβαρδίζεις τη χώρα μου, τότε αυτό θεωρείται πολεμική σύρραξη. Και η πολεμική σύρραξη έχει αντίποινα. Μάλιστα, το είπαν καθαρά: «Σε περίπτωση που μας χτυπήσετε, θα υπάρξουν αντίποινα». Το κακό για τους Ιρανούς είναι ότι ανακοινώνουν τι θέλουν να κάνουν.
Άρα, είμαι της άποψης ότι, εφόσον χτυπήσουν οι Αμερικανοί, οι Ισραηλινοί ή οποιεσδήποτε άλλες δυνάμεις μαζί, θα χτυπήσουν άμεσα και καθοριστικά, ώστε να υπάρχει η μεγαλύτερη δυνατή αποτροπή της ανταπόδοσης. Αν υπάρξει ανταπόδοση, τότε θα υπάρξει δεύτερο κύμα ανταπόδοσης, ακόμη μεγαλύτερο.
Καταλαβαίνουμε, επί της ουσίας, ότι τα πράγματα βρίσκονται σε μια λεπτή γραμμή. Γιατί, όσο κι αν φαίνεται θεωρητικό ή πρακτικό, μιλάμε για ανθρώπινες ζωές που πιθανώς θα χαθούν κατά τη διάρκεια των αντίστοιχων επιθέσεων και μαχών. Άρα πρέπει κάποιος να το σκεφτεί διπλά και τριπλά, ανεξάρτητα από το πώς βλέπουμε την κινητικότητα και την πίεση που υπάρχει - αρχικά - στο πλαίσιο της «στρατιωτικής διπλωματίας» με την ισχύ.
Αυτή είναι η πραγματικότητα. Πάντως, εγώ πιστεύω ότι τα πράγματα έχουν αποφασιστεί ή έχει ληφθεί η απόφαση. Ο ακριβής χρόνος για ένα ενδεχόμενο πλήγμα των ΗΠΑ κατά του Ιράν εξαρτάται κατά πολύ από το πού και πόσα είναι τα στρατεύματα και φυσικά, όπως σας είπα και πριν οι όποιες «κόκκινες γραμμές» έχουν πλέον ξεπεραστεί.
Ταυτόχρονα, υπάρχει πλέον η ανάγκη μιας πλήρους ανατροπής του θεοκρατικού καθεστώτος στο Ιράν. Όμως, αυτό δεν είναι κάτι που μπορεί να γίνει από τη μία στιγμή στην άλλη. Ο λαός πρέπει να αναλάβει την εξουσία και να καλέσει τους υποψηφίους που επιδιώκουν την εξουσία, να οδηγήσουν τη χώρα σε εκλογές, σε μια δημοκρατική μετάβαση. Ωστόσο, ούτε και η οργάνωση και διενέργεια εκλογών σε μια χώρα όπως το Ιράν μπορεί να γίνει από τη μια μέρα στην άλλη. Απαιτεί χρόνο και φυσικά αντιμετώπιση των όποιων εμποδίων και δυσκολιών θα προκύψουν στην πορεία.
Πόσο ρεαλιστικό είναι το σενάριο διατάραξης των θαλάσσιων οδών (π.χ. στα Στενά του Ορμούζ) και ποιο θα ήταν το άμεσο αποτύπωμα στις τιμές πετρελαίου και LNG, αλλά και στα ασφάλιστρα ναυτιλίας, δεδομένου ότι είναι κάτι που το φοβούνται οι χώρες του Κόλπου;
Τα ασφάλιστρα ναυτιλίας είναι ήδη ψηλά από την περίοδο του 2015 και ειδικότερα από τότε που ήρθε η Ισλαμική Συμμαχία και μπήκε στην Υεμένη. Η ανταπάντηση των Ιρανών - αν θυμάστε - ήταν, για μερικές μέρες, το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, με ιδιαίτερα ισχυρές αντιδράσεις τότε από χώρες όπως τα ΗΑΕ, το Μπαχρέιν αλλά και η Σαουδική Αραβία.
Εγώ είμαι της άποψης ότι, αν επιχειρήσουν κάτι τέτοιο αυτή τη φορά οι Ιρανοί, αυτή θα είναι και η τελευταία τους κίνηση. Δηλαδή, δεν νομίζω ότι θα το κάνουν, αλλά μην ξεχνάτε ότι συνεχίζουν τις επιθέσεις κατά πλοίων που ανήκουν σε ναυτιλιακές εταιρείες με συγκεκριμένα συμφέροντα.
Όμως, στο εμπορικό ισοζύγιο είναι προφανές ότι θα έχει άμεσο αντίκτυπο στο πετρέλαιο, στο φυσικό αέριο, στον χρυσό, στο ασήμι κ.ο.κ.
Και θα έχει, βεβαίως, αντίκτυπο και στο ήδη υψηλό ασφάλιστρο για τις ναυτιλιακές εταιρείες. Συνεπώς, φτάνουμε εκ νέου στα ίδια σημεία: Όσο πιο γρήγορο το χτύπημα και όσο πιο συγκεκριμένο - και όσο πιο πολλαπλά τα χτυπήματα ταυτόχρονα - τόσο το καλύτερο.
Αν είχαμε δει 158 αεροπλάνα να έχουν πάει, ας πούμε, στο Ιράν κατά την πρώτη επίθεση, τώρα πιθανώς να είναι και περισσότερα: είτε για να χτυπήσουν περισσότερο, είτε για να χτυπήσουν τα ίδια, σε συγκεκριμένους στόχους, ακόμη πιο πολλούς - όχι από αυτούς που έχουν ήδη καταστρέψει, αλλά αυτούς που μπορούν να πολλαπλασιάσουν την κοινωνική αντίδραση.
Γι’ αυτό και μίλησα προηγουμένως για «δημόσια κτίρια», εννοώντας κτίρια της ιρανικής δημόσιας διοίκησης, κτίρια τηλεπικοινωνιών, βάσεις ραντάρ κ.ο.κ.
Πώς τοποθετείται απέναντι στην παρούσα κρίση η Τουρκία του Ερντογάν και τις επιδιώκει στην πράξη;
(AP Photo/Jerome Delay)
Η Τουρκία παίζει δύο ρόλους. Ο πρώτος είναι ο «συμμαχικός» (μην ξεχνάμε: Ρωσία - Ιράν - Τουρκία). Και ο δεύτερος είναι ότι, εφόσον το Ιράν πέσει, η Τουρκία θέλει να μπει πρώτη, ώστε να απορροφήσει τους λεγόμενους «δορυφόρους» και τις περιοχές επιρροής.
Και μάλιστα θα το κάνει με την ίδια εξίσωση, όπως ακριβώς το έπραξε και στη Συρία: θα πει στους Δυτικούς ότι «εμείς μπορούμε να σταθεροποιήσουμε την περιοχή, άρα πρέπει να μπούμε».
Και τώρα είναι λίγο περίεργα τα πράγματα, γιατί πρέπει να υπάρχουν εναλλακτικές. Βασικά, οι σύμμαχοι του Ισραήλ δεν πρέπει να το δεχτούν, οι ΗΠΑ δεν πρέπει να δεχτούν κάτι τέτοιο. Αλλά είναι όλα ανοιχτά, αν σκεφτεί κάποιος πώς εξελίσσονται τα πράγματα στη Συρία σε σχέση με την Τουρκία.
Το χειρότερο σενάριο είναι η απορρόφηση των δυνάμεων προς την Τουρκία. Το βέλτιστο σενάριο είναι να διατηρηθεί το καθεστώς αυτό και η Τουρκία να συνεχίσει να προσπαθεί να ενοχλεί, λέγοντας ότι «εμείς δρούμε ως σταθεροποιητικός παράγοντας μεταξύ του Ιράν και του υπόλοιπου κόσμου».
Υπάρχει πιθανότητα η παρούσα ένταση να συμπαρασύρει μέτωπα σε περιοχή όπως η Συρία, το Ιράκ και ο Λίβανος και να αναδιαμορφώσει το περιβάλλον ασφαλείας στην Αν. Μεσόγειο;
Το Ιράν – ο Σουλεϊμάνι αν θυμάμαι καλά – είχε προσπαθήσει να επηρεάσει κατά πολύ το σιιτικό Ιράκ, κάτι που το πέτυχε μέχρι ενός ορισμένου σημείου. Το Ιράκ, ωστόσο, πλέον, θεωρώ ότι είναι ίσως η πιο σταθερή χώρα στην ευρύτερη περιοχή.
Τώρα σε ό,τι αφορά τον Λίβανο και ειδικότερα τη Συρία, εκεί τα πράγματα είναι ρευστά. Από τη μια πλευρά υπάρχουν αρκετές δυτικές δυνάμεις που επιδιώκουν να παραμείνει ο Τζολάνι στην εξουσία. Από την άλλη, το να βοηθήσουν δυνάμεις του Τζολάνι το Ιράν είναι κάτι που το θεωρώ πολύ δύσκολο, γιατί θα τους κόψουν εξαρχής και τα φτερά αλλά και επιχειρησιακά και θα συνιστούσε και «ταφόπλακα» σε αυτό που προσπαθούν να χτίσουν οι δυνάμεις του Τζολάνι στη Συρία.
Προφανώς, αν υπάρχει κατά κάποιον τρόπο, κάτι που το Ιράν δεν μπορεί να κάνει, τότε θα στραφεί στους «δορυφόρους» του, όπως για παράδειγμα η Υεμένη.
Από την άλλη πλευρά, μην ξεχνάμε ότι η στρατιωτική διπλωματία και η πίεση με ισχυρό τρόπο - πέραν του στρατιωτικού, δηλαδή με οικονομικούς τρόπους, με μπλόκα παντού, με τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας σε συγκεκριμένους στόχους, σε παραστρατιωτικές/παραστρατιωτικού τύπου οργανώσεις - αποδυναμώνει ημέρα με την ημέρα κάτι που γίνεται ήδη τα τελευταία χρόνια από το Ισραήλ, σε συνεργασία με την Αμερική, τη Γαλλία, την Αγγλία, και βεβαίως άλλους, απέναντι σε τρομοκρατικές ομάδες, όπως το Daesh (ISIS) κ.ά.
Τι θα πρέπει να προσέξουν Ελλάδα και Κύπρος στην παρούσα χρονική στιγμή;
(ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ/EUROKINISSI)
Η Ελλάδα και η Κύπρος πρέπει να πάρουν θέσεις. Στέκονται στην πρώτη γραμμή. Μπορεί να είναι logistics· μπορεί να είναι συνεργασία σε επίπεδο πληροφοριών· μπορεί να είναι ιατρική υποστήριξη· μπορεί να είναι βάση για τεχνολογικό εξοπλισμό, για εφοδιασμό ή ανεφοδιασμό. Όλα αυτά είναι πάρα πολύ σημαντικά.
Και, βεβαίως, μπορεί να χρειαστεί μια τακτική συνεργασία σε αμυντικό επίπεδο, σε περίπτωση που επιτεθεί μια φίλια και σύμμαχος χώρα όπως το Ισραήλ. Μην ξεχνάμε ότι έχουμε στρατηγική συνεργασία με το Ισραήλ, και κάποια στιγμή το Ισραήλ μπορεί να το ζητήσει αυτό.
Όπως επίσης, τα αεροπλάνα των ΗΠΑ που είχαν πάρει μέρος στην προηγούμενη επίθεση - κάποια από αυτά προσγειώθηκαν στην Κύπρο, στην Ελλάδα και σε άλλες περιοχές. Αυτό είναι συμμαχία.
Ελλάδα και Κύπρος μπορούν να δώσουν πολλά πράγματα, γιατί η επόμενη μέρα - για την ανοικοδόμηση του Ιράν μέσα σε μια διεθνή οικονομία - έχει πάρα πολύ μεγάλες ευκαιρίες για ελληνικές και κυπριακές επιχειρήσεις, σε όλους τους κλάδους. Γιατί, για μια χώρα άνω των 100.000.000 ανθρώπων, όπως το Ιράν, αν ανοίξει η αγορά, είναι πολύ μεγάλη ευκαιρία για ιδιωτικές επιχειρήσεις από όλους τους κλάδους.
* Ο Μάριος Παναγιώτης Ευθυμιόπουλος είναι επικεφαλής του Strategy International, Καθηγητής Διεθνούς Ασφάλειας και Στρατηγικής στο Τμήμα Πολιτικής και Διπλωματίας στο Πανεπιστήμιο Vytautas Magnus, στο Κάουνας της Λιθουανίας.
