Τα «φαντάσματα» του παρελθόντος επιστρέφουν πάνω από την παγκόσμια οικονομία και τις αγορές. Η άνοδος του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια και η ακραία μεταβλητότητα πυροδοτούν νέο κύμα ανησυχιών ακόμα και για παγκόσμια ύφεση, την ώρα που ενώ τα χρηματιστήρια αντιστέκονται, αυξάνεται ο κίνδυνος μεγάλης πτώσης των μετοχών. Όλα θα εξαρτηθούν από την ένταση και τη διάρκεια του πετρελαϊκού σοκ.
Με λίγα λόγια να πούμε ότι ισχύουν τα εξής: αν το πετρέλαιο σημειώσει περαιτέρω άνοδο και παραμείνει για εβδομάδες σε εύρος μεταξύ 120 και 140 δολαρίων, τότε η παγκόσμια οικονομία θα κινδυνεύσει με ύφεση και τα χρηματιστήρια θα εισέλθουν σε bear market.
Στον αντίποδα, στο ευτυχές σενάριο που ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ-Ιράν και φανεί φως στο βάθος του τούνελ για κατάπαυση του πυρός και εξομάλυνση της κυκλοφορίας στα Στενά του Ορμούζ, η οικονομία θα πάρει μεγάλη ανάσα, οι ανατιμήσεις θα σταματήσουν και οι επενδυτές θα επιστρέψουν στις μετοχές, εις βάρος των εμπορευμάτων και των ομολόγων.
Κάθε κρίση είναι διαφορετική και κάθε περίπτωση μοναδική, όμως οι αναλυτές συνήθως συμβουλεύονται το παρελθόν για να προβούν σε εκτιμήσεις για το μέλλον. Το παρελθόν, λοιπόν, μας δείχνει πως όταν οι τιμές του πετρελαίου διπλασιάζονται μέσα σε διάστημα ενός έτους, τότε τα χρηματιστήρια διορθώνουν και εισέρχονται σε bear market, ενώ η παγκόσμια οικονομία πέφτει σε ύφεση.
Σύμφωνα με την Oxford Economics, η κατά 100% αύξηση των τιμών του «μαύρου χρυσού» αποτελεί τον βασικό καταλύτη για να υποχωρήσουν οι μεγαλύτεροι χρηματιστηριακοί δείκτες σε ποσοστό άνω του 20%, που σηματοδοτεί την έναρξη μίας bear market.
Σήμερα, ο δείκτης σηματωρός για τις παγκόσμιες αγορές S&P 500 σημειώνει πτώση 3% κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Ιράν, ενώ υποχωρεί περίπου 4,4% από το ιστορικό υψηλό που κατέγραψε στις 27 Ιανουαρίου και στις 6.978,60 μονάδες (ενδοσυνεδριακά έφτασε στις 7.002 μονάδες).
Δεδομένου ότι τον Μάρτιο του 2025 η τιμή του Brent διαμορφωνόταν γύρω στα 70 δολάρια το βαρέλι και του αργού τύπου WTI περίπου στα 66 δολάρια το βαρέλι, το σημείο καμπής για την τρέχουσα κρίση θα είναι κοντά στα 140 δολάρια και 132 δολάρια αντίστοιχα.
Ξέρετε πότε ήταν η τελευταία φορά που το Brent πλησίασε στα 140 δολάρια; Στις 7 Μαρτίου του 2022, λίγες ημέρες δηλαδή μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, σηματοδοτώντας την αρχή μίας ενεργειακής κρίσης που έχει αφήσει μέχρι και σήμερα ανεξίτηλα τα σημάδια της στην παγκόσμια οικονομία.
Μέχρι στιγμής δεν φαίνεται ότι το πετρέλαιο θα φτάσει άμεσα τόσο ψηλά, αν και το Brent δεν δυσκολεύτηκε να ανέλθει στα 119,50 δολάρια στις 9 Μαρτίου, με φόντο την κλιμάκωση του πολέμου στη Μέση Ανατολή και τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν. Όμως ζούμε στην εποχή των ανατροπών και των ακραίων διακυμάνσεων και όλα είναι πιθανά.
Η Oxford Economics τονίζει ότι οι μεταβολές στις τιμές του πετρελαίου στις τελευταίες ημέρες είναι εντυπωσιακές και εκτιμά πως είναι πολύ πιθανό η μεταβλητότητα να συνεχιστεί γιατί πολύ απλά δεν υπάρχει ένα ξεκάθαρο χρονοδιάγραμμα αποκλιμάκωσης του πολέμου και αποκατάστασης της ασφαλούς διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ.
Μάλιστα, ο οίκος υποστηρίζει ότι το πετρέλαιο μπορεί κάλλιστα να φτάσει στο επίπεδο των 140 δολαρίων, εξαιτίας της υψηλής μεταβλητότητας και της ευαισθησίας των αγορών στις ειδήσεις που σχετίζονται με τον πόλεμο.
Αν για παράδειγμα το Ιράν συνεχίσει να καταφέρνει πλήγματα κατά δεξαμενοπλοίων στον Περσικό Κόλπο και στα Στενά του Ορμούζ, οι χώρες του Κόλπου αναγκαστούν να διακόψουν την παραγωγή και συνεχιστούν οι πυραυλικές επιθέσεις σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, τα 140 δολάρια είναι θέμα ημερών ή εβδομάδων.
Και κάτι ακόμα. Η εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου συνεπάγεται ότι τα χρήματα που δαπανώνται για να καλυφθεί το αυξημένο κόστος (παραγωγής, μεταφοράς κλπ) είναι κεφάλαια που θα κατευθύνονταν είτε σε παραγωγικές επενδύσεις, είτε στις μετοχές. Επομένως, όσο διαρκεί η κρίση τόσο θα περιορίζονται οι εισροές σε risk assets.
Πόσο πρέπει να παραμείνουν στα ύψη οι τιμές για να σημάνει συναγερμός;
Οι αναλυτές της Oxford Economics τρέχουν ένα σενάριο που υποθέτει ότι η τιμή του Brent διαμορφώνεται για διάστημα δύο μηνών γύρω στα 140 δολάρια το βαρέλι και παράλληλα αυξάνονται πολύ οι τιμές του φυσικού αερίου σε Ευρώπη και Ασία. Σε συνδυασμό με τις όποιες παράπλευρές επιπτώσεις, το συγκεκριμένο σενάριο οδηγεί το παγκόσμιο πραγματικό ΑΕΠ σε πτώση της τάξης του 0,7% στα τέλη του 2026.
Η Ευρωζώνη, η Μ. Βρετανία και η Ιαπωνία θα δουν ήπια συρρίκνωση στο ΑΕΠ τους, ενώ η αμερικανική οικονομία θα βρεθεί κοντά στην ύφεση. Ο παγκόσμιος πληθωρισμός θα εκτιναχθεί στο 5,8% αρκετά χαμηλότερα από το 8,9% του 2022, αντανακλώντας την μικρότερη ετήσια αύξηση των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.
Σύμφωνα με χθεσινά στοιχεία του Bloomberg, ο δείκτης προσδοκιών για τον πληθωρισμό του επόμενου ενός έτους, εκτινάχθηκε στο 4,62% που είναι το υψηλότερο επίπεδο από τον Ιούνιο του 2022, όταν ο δείκτης πληθωρισμού κορυφώθηκε στο 9,1% στις ΗΠΑ. Αυτό σημαίνει ότι η ανησυχία για τις ανατιμήσεις που έρχονται συγκρίνεται με τα επίπεδα της ενεργειακής κρίσης. Κατά συνέπεια, αν συνεχιστεί ο πόλεμος, η νευρικότητα θα αυξηθεί και θα μεταφραστεί τόσο σε ρευστοποιήσεις από τους επενδυτές, όσο και σε μείωση της κατανάλωσης.
Το θεωρητικά «καλό» σενάριο ή για να είμαστε ακριβείς το «λιγότερο κακό» είναι αυτό που προβλέπει ότι οι τιμές του πετρελαίου θα διαμορφωθούν κατά μέσο όρο γύρω στα 100 δολάρια το βαρέλι για δύο μήνες. Το παγκόσμιο ΑΕΠ θα δεχθεί πλήγμα μικρότερο του 0,5% μέσω της αναθέρμανσης του πληθωρισμού, ωστόσο θα αποφευχθεί η ύφεση.
