Η αποτύπωση εικόνων ήταν από πάντα μια συχνή ανθρώπινη συνήθεια. Γίνεται με πολλούς τρόπους, πάνω σε διάφορες επιφάνειες. Μία από αυτές τις επιφάνειες, αποτελεί και το δέρμα. Η δερματοστιξία ή όπως συνηθίζουμε να λέμε σήμερα, τα τατουάζ, νομίζουμε ότι είναι κάτι «δικό μας», μια πρακτική της δικής μας εποχής. Μπορεί στο κοντινό παρελθόν να ήταν κατακριτέο, αλλά στην αρχαιότητα αντιμετωπιζόταν διαφορετικά.
Πριν από 2.400 χρόνια, στα ψυχρά χιονισμένα βουνά Αλτάι της νοτιοδυτικής Σιβηρίας, υπήρχαν άνθρωποι που είχαν στιγματίσει το σώμα τους. Το 1948, κατά την διάρκεια ανασκαφών σε εκείνα τα μέρη, ανακαλύφθηκαν παγωμένες μούμιες ανδρών και γυναικών, με τατουάζ σε όλο τους το σώμα. Στους ώμους, στα μπράτσα, στον κορμό και στα πόδια τους, απεικονίζονταν μυθικά ζώα.
Αργότερα, σε ανασκαφές τάφων το 1991 σε ένα βουνό στα σύνορα Αυστρίας και Ιταλίας, βρέθηκε η μούμια ενός άνδρα που ζούσε την εποχή του Χαλκού. Αυτός ο άνδρας, ονομάστηκε «Otzi» («Ότζι»). Ο Ότζι ή και «ο άνθρωπος των πάγων», είχε σε διάφορα σημεία του δέρματός του 57 γεωμετρικά τατουάζ. Παράλληλες ευθείες γραμμές, τελείες και ένας σταυρός, σε σημεία όπου βρίσκονταν αρθρώσεις. Οι ερευνητές υποθέτουν, ότι ο Ότζι μάλλον είχε πόνους σε αυτά τα σημεία, δηλαδή αρθρίτιδα, την οποία ίσως τότε πίστευαν ότι μπορούσαν να θεραπεύσουν τα τατουάζ.
Με αυτήν την ανακάλυψη, η ιστορία των τατουάζ πάει περίπου 5.300 χρόνια πίσω. Φαίνεται, όμως, ότι η τέχνη των τατουάζ «γεννήθηκε» τελικά πριν από 7.000 χρόνια στην θάλασσα, στην μακρινή Πολυνησία. Οι αρχαίοι λαοί των νησιών αυτών, ήταν μάλλον οι πρώτοι που χρησιμοποίησαν το δέρμα τους ως «παλέτα» για να αποτυπώσουν σχέδια, σύμβολα και εικόνες.
Μούμιες με τατουάζ έχουν βρεθεί και σε αντίθετο κλιματικό περιβάλλον, αυτό της αιγυπτιακής ερήμου. Φαίνεται, μάλιστα, ότι στην αρχαία Αίγυπτο, τα τατουάζ ήταν μια περισσότερο γυναικεία συνήθεια. Οι μούμιες έχουν ταυτισθεί με ιέρειες και μέλη της βασιλικής οικογένειας. Όταν αυτές οι γυναίκες ήταν ακόμα εν ζωή, είχαν αποτυπώσει διάφορα ιερά σύμβολα και θεούς στο δέρμα τους. Οι ειδικοί λένε, ότι σε αυτές τις περιπτώσεις, μάλλον τα τατουάζ λειτουργούσαν ως μόνιμα φυλαχτά, τα οποία οι αρχαίες Αιγύπτιες έκαναν όταν ήταν έγκυες, για να προστατεύουν τόσο αυτές όσο και τα μωρά τους.
Την ιδέα πήραν και γειτονικοί αρχαίοι λαοί, όπως οι αρχαίοι Λίβυοι και οι Νούβιοι (σημερινό Σουδάν), οι οποίοι έκαναν τατουάζ και για άλλους λόγους. Από τον πρώτο ιστορικό, τον Ηρόδοτο, μαθαίνουμε ότι την δερματοστιξία εφάρμοζαν και οι αρχαίοι Θράκες, καθώς και μια πολεμική φυλή της Ανατολής, οι Σκύθες. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα τατουάζ λειτουργούσαν ενίοτε και ως σύμβολα ευγενικής καταγωγής.
Στην αρχαία Ελλάδα γενικότερα, αλλά και στην εποχή της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, τα τατουάζ λέγονταν «στίγματα». Τότε ήταν πιο περιορισμένα και δεν έχαιραν μεγάλης εκτίμησης. «Στίγματα» είχαν δούλοι και εγκληματίες, στην καλύτερη και μέλη θρησκευτικών ομάδων. Με αυτά σημαδεύονταν επίσης και αρκετοί μονομάχοι, καθώς και Ρωμαίοι στρατιώτες. Κατά την Ελληνιστική περίοδο (323 – 31 π.Χ.) όμως, λέγεται ότι μέχρι και ένας από τους Πτολεμαίους βασιλιάδες είχε τατουάζ.
Με την μεταφορά της πρωτεύουσας στην Κωνσταντινούπολη το 330 μ.Χ. και την αρχή της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, τα στίγματα κατακρίνονται. Θεωρούνται επέμβαση στην σάρκα που έπλασε ο Θεός και απαγορεύονται. Κάποιους αιώνες μετά, εμφανίζονται και συρρέουν στην Ευρώπη άγριοι θαλασσοπόροι, οι Βίκινγκς. Το 1100 μ.Χ., σε ένα από τα γραπτά ενός Άραβα εμπόρου, του Ibn Fadlan (Ιμπν Φαντλάν), διαβάζουμε ότι η συνάντησή του μαζί τους δεν του άρεσε καθόλου. Τους περιγράφει αγενείς, βρώμικους και «καλυμμένους με εικόνες», δηλαδή γεμάτους τατουάζ.
Σε άλλα μέρη της Γης, άλλοι λαοί κάνουν τα δικά τους τατουάζ. Οι πολιτισμοί της σημερινής Λατινικής Αμερικής πριν την έλευση του Χριστόφορου Κολόμβου, συνήθιζαν να σημαδεύουν το σώμα τους με διάφορα σύμβολα, όπως φαίνεται από μούμιες που έχουν βρεθεί στο Περού και στην Χιλή. Στην παγωμένη νήσο της Γροιλανδίας, βρέθηκαν μούμιες μίας από τις γνωστότερες φυλές Εσκιμώων, των Ινουίτ, από το 1465. Όταν οι ερευνητές τις πρόσεξαν καλύτερα, ανακάλυψαν ότι στα πρόσωπά τους είχαν αποτυπωθεί λεπτά, κομψά, γεωμετρικά τατουάζ.
Στην Ευρώπη, η δερματοστιξία είχε γενικά ξεχαστεί. Το 1769, ένας Βρετανός θαλασσοπόρος και εξερευνητής, ο Τζέιμς Κουκ, έφτασε κάποια στιγμή στα νησιά Σαμόα, στον Νότιο Ειρηνικό Ωκεανό. Εκεί, αυτός και το πλήρωμά του, αντίκρισαν τους ιθαγενείς, οι οποίοι ήταν καλυμμένοι από πάνω μέχρι κάτω με μαύρα περίπλοκα τατουάζ.
Για χιλιάδες χρόνια, στα νησιά της Σαμόα, της Ταϊτής και της Νέας Ζηλανδίας, είχαν ως ιερή παράδοση την δερματοστιξία. Τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες έκαναν τατουάζ όταν ενηλικιώνονταν. Κανένα, όμως, δεν ήταν ίδιο με τα υπόλοιπα. Ο καθένας έκανε διαφορετικό τατουάζ, το οποίο στο τέλος εξέφραζε την κοινωνική τους θέση, την συμμετοχή τους σε μάχες, την οικογενειακή τους κατάσταση και την πνευματική τους δύναμη. Δηλαδή, ολόκληρη την ταυτότητά τους. Μέχρι σήμερα, στην Νέα Ζηλανδία αυτό εφαρμόζεται ακόμα από την φυλή των Μαορί.
Ο Τζέιμς Κουκ, έγραψε τότε όλα όσα είδε στο ημερολόγιο του πλοίου του. Οι ιθαγενείς, έλεγαν αυτά τα σχέδια «tatau» (που σήμαινε «σημαδεύω» ή «χτυπάω», λόγω της διαδικασίας που ακολουθούσαν χτυπώντας χρωματισμένες βελόνες πάνω στο δέρμα), όρος από τον οποίο προήλθε η αγγλική λέξη «tattoo».
Αρκετοί άνδρες από το πλήρωμά του, έκαναν τατουάζ στην Σαμόα. Παράλληλα και άλλοι που βρέθηκαν στα νησιά της Πολυνησίας εκείνη την περίοδο, άφησαν τους ιθαγενείς να φιλοτεχνήσουν πάνω στο δέρμα τους. Όλοι αυτοί, γύριζαν έπειτα στις πατρίδες τους στην Ευρώπη, προβάλλοντας με περηφάνια τα νέα τους αποκτήματα. Αυτός είναι και ο λόγος, που για πάρα πολλές δεκαετίες στη συνέχεια τα τατουάζ έγιναν το σήμα κατατεθέν των ναυτικών.
Γενικά, όμως, δεν είχαν παντού και την καλύτερη φήμη… Στην Ιαπωνία, τα τατουάζ ήταν τακτική τιμωρίας εγκληματιών για αιώνες. Στην νεότερη Ιστορία, συνδέθηκαν άμεσα με τον υπόκοσμο και την παρανομία και κυρίως με την ιαπωνική μαφία, την λεγόμενη «Γιακούζα». Αυτή η σύνδεση είχε γίνει και στην σκέψη πολλών ανθρώπων και στον υπόλοιπο κόσμο για πολύ καιρό.
Μέχρι την απενοχοποίησή τους με το κίνημα της δεκαετίας του 70’. Από εκείνη την χρονική στιγμή και μετά, μέχρι σήμερα, τα τατουάζ έχουν κατακτήσει τον κόσμο. Μάλιστα, έχουν κάνει τον κύκλο τους, αφού τώρα οι άνθρωποι τα κάνουν για να δηλώσουν τα πιστεύω τους, τις σκέψεις τους, την ταυτότητά τους και να εκφράσουν τα συναισθήματά τους.
Έχουν εξελιχθεί σε τέχνη. Είναι ένας τρόπος επίδειξης δύναμης. Ένας τρόπος κοινωνικής, πολιτικής και θρησκευτικής ενσωμάτωσης. Ενίοτε θεωρούνται ότι «προστατεύουν» με διάφορους τρόπους τους κατόχους τους. Λειτουργούν ως μνήμες για πράγματα που έχουν χαθεί, ως ευχές για το μέλλον ή ως σύμβολα. «Θεραπεύουν» πληγές, του σώματος ή της ψυχής.
Με λίγα λόγια, τους δίνουμε την ίδια σημασία και αξία, που τους έδιναν και οι άνθρωποι της αρχαιότητας και του Μεσαίωνα.
Βιβλιογραφία:
