Ποιος είναι υπεύθυνος για την εγκαθίδρυση του Χριστιανισμού στην Ευρώπη; Ποια γυναίκα ανακάλυψε αποδείξεις για την παρουσία του Χριστού στην Γη; Δύο άνθρωποι, μητέρα και γιος, που έμειναν στην Ιστορία για αυτά, αλλά και για άλλα γεγονότα και μέχρι σήμερα είναι αυτοί που έθεσαν κάποια από τα θεμέλια του Χριστιανισμού.
Κάποια στιγμή, ένας Ρωμαίος αυτοκράτορας που βασίλεψε από το 284 έως το 305 μ.Χ., ο Διοκλητιανός, έβλεπε την αυτοκρατορία να κλονίζεται. Έτσι, εγκαινίασε έναν νέο τρόπο διοίκησης, την λεγόμενη «Τετραρχία». Η αυτοκρατορία χωρίστηκε στα δύο, σε Δυτικό και Ανατολικό κομμάτι. Ορίστηκαν τέσσερεις αυτοκράτορες. Δύο για να διοικούν το ένα κομμάτι και δύο για να διοικούν το άλλο.
Ένας από τους αυτοκράτορες που όρισε ο Διοκλητιανός, ήταν ο Κωνστάντιος Χλωρός. Με την γυναίκα του, την Ελένη, απέκτησε αρκετά παιδιά και τον διάδοχό του, τον Κωνσταντίνο τον Α’. Από εκεί και έπειτα, ξεκινά η «ευνοϊκή» ιστορική πορεία του Χριστιανισμού στην Ευρώπη.
Όταν απεβίωσε ο Κωνστάντιος, ανέβηκε στον θρόνο του ο Κωνσταντίνος. Φάνηκε από την αρχή, ότι μάλλον ο νέος αυτοκράτορας είχε πολύ καλές σχέσεις με την μητέρα του, αφού μετά την στέψη του το 306 μ.Χ., της έδωσε τον τίτλο της «Χήρας Αυτοκράτειρας». Με αυτήν την κίνηση, η Ελένη διατήρησε την βασιλική και πολιτική της δύναμη και δεν έχασε το κύρος της μετά τον θάνατο του συζύγου της. Μπορούσε να στέκεται πάντα δίπλα στον γιο της.
Η αρχή βασιλείας του Κωνσταντίνου δεν ήταν και από τις πιο ομαλές. Ο κύριος αυτοκράτορας της Ανατολής, ο Λικίνιος, δεν αναγνώρισε την εξουσία του. Έτσι ο Κωνσταντίνος έπρεπε να την «κερδίσει». Ακολούθησαν μάχες για την απόλυτη εξουσία της αυτοκρατορίας, αφού προφανώς το σύστημα της Τετραρχίας δεν μπόρεσε να διατηρηθεί για πολύ.
Το 313 μ.Χ., ο Κωνσταντίνος και ο Λικίνιος εξέδωσαν το Διάταγμα Ανεξιθρησκείας και συμφώνησαν την από κοινού διακυβέρνηση της αυτοκρατορίας. «Στα χαρτιά» μόνο βέβαια, γιατί λίγα χρόνια μετά, η αντιπαλότητά τους οδήγησε σε μια τελική μάχη στην οποία νίκησε ο Κωνσταντίνος.
Ακολούθησαν κάποια τραγικά γεγονότα, καθώς υπήρξε η φήμη ότι ένας από τους γιους του είχε ερωτικές σχέσεις με την μητριά του (την δεύτερη σύζυγο του Κωνσταντίνου). Έτσι, τους σκότωσε. Πρώτα τον γιο του και μετά την γυναίκα του. Χήρος, λοιπόν, κι αυτός, έμεινε με την μητέρα του, τους υπόλοιπους γιους του και μάλλον και με τις ενοχές του.
Ενοχές, που ίσως τον οδήγησαν στην κομβική απόφαση να αλλάξει θρησκεία και από «παγανιστής» (όπως λέγονταν οι πιστοί των αρχαίων θρησκειών), να βαφτιστεί Χριστιανός. Ο βιογράφος του, ο Ευσέβιος, γράφει ότι αυτή η αλλαγή έγινε, γιατί κάποιος του είπε ότι ο Χριστιανισμός μπορούσε να απαλλάξει τους ανθρώπους από τα λάθη τους.
Το παράδειγμά του ακολούθησε και η μητέρα του, η Ελένη, η οποία έγινε κι εκείνη έπειτα Χριστιανή. Μητέρα και γιος, ξεκίνησαν έτσι να ασχολούνται όλο και πιο πολύ με την «νέα» τότε θρησκεία. Μετά την ίδρυση της Κωνσταντινούπολης, ο αυτοκράτορας άρχισε να χτίζει παντού εκκλησίες.
Μάλιστα, ενδιαφερόταν πολύ για τον τόπο όπου έζησε ο Χριστός. Κάποια στιγμή, έστειλε την μητέρα του και στους Αγίους Τόπους, για να τον βοηθήσει στο έργο του. Η Ελένη, ταξίδεψε μόνη της στην Μέση Ανατολή και ανοικοδόμησε τις πρώτες εκκλησίες που χτίστηκαν ποτέ στην περιοχή του σημερινού Ισραήλ.
Μία στην Βηθλεέμ, πάνω από την φάτνη στην οποία είχε γεννηθεί ο Χριστός και μία στον λόφο Γολγοθά, στην Ιερουσαλήμ, όπου είχε σταυρωθεί. Κατά την διάρκεια των εργασιών για την κατασκευή της εκκλησίας στον Γολγοθά, λέγεται ότι βρέθηκε ο Τίμιος Σταυρός, ο σταυρός πάνω στον οποίο είχε ξεψυχήσει ο Ιησούς.
Αργότερα, η ανακάλυψη αυτή αναφέρθηκε ως επίτευγμα της αυτοκράτειρας Ελένης, η οποία ήταν υπεύθυνη για το έργο των δύο εκκλησιών. Αυτό το γεγονός, σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα έργα του γιου της, έδωσε και στους δύο πολλά «μπόνους» όσον αφορά την αρχή εγκαθίδρυσης του Χριστιανισμού στην Ευρώπη, αλλά και την επερχόμενη ραγδαία διάδοσή του τους επόμενους αιώνες.
Η Ελένη, επίσης, λόγω αυτού του ταξιδιού, ήταν αυτή που καθιέρωσε το προσκύνημα όλων των Χριστιανών στους Αγίους Τόπους. Μετά τον θάνατό του, ο Κωνσταντίνος έγινε «Μέγας». Οι αυτοκράτορες, αλλά και οι αυτοκράτειρες, που ακολούθησαν, έτρεφαν μεγάλο σεβασμό και θαυμασμό και για τους δύο.
Μητέρα και γιος κατέληξαν να αναφέρονται ως «Άγιοι» της Εκκλησίας και θεωρούνταν πρότυπα χριστιανικής βασιλείας (παρά την ιστορία τους πριν την βάπτισή τους). Από τότε μέχρι σήμερα, εικονίζονται πάντα μαζί, συνήθως κοντά σε μια απεικόνιση του Τιμίου Σταυρού. Τόσους αιώνες μετά μητέρα και γιος είναι αχώριστοι, καθώς εορτάζονται κάθε 21 Μαΐου: την ημέρα «Κωνσταντίνου και Ελένης».
Βιβλιογραφία:
«Τι είναι το Βυζάντιο», Judith Herrin, Εκδόσεις Gutenberg, Αθήνα, 2020
