Τα Στενά του Ορμούζ, ο στενός θαλάσσιος διάδρομος που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό, δεν ήταν ποτέ «ήρεμα νερά». Όμως η πρόσφατη κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή, με απευθείας στρατιωτικά πλήγματα και απειλές για στοχοποίηση εμπορικών πλοίων, μετατρέπει την περιοχή σε ζώνη υψηλού πολεμικού κινδύνου με άμεσο και μετρήσιμο οικονομικό αποτύπωμα.
Πλοία πλήττονται, στόλοι εγκλωβίζονται, ασφαλιστικές ακυρώνουν καλύψεις, τα war risk premiums εκτινάσσονται έως και στο 1% της αξίας του πλοίου για ένα και μόνο ταξίδι, ενώ οι ναύλοι αγγίζουν επίπεδα που θυμίζουν ακραίες περιόδους κρίσης.
Για την ελληνική ναυτιλία, με εκατοντάδες πλοία να δραστηριοποιούνται στην ευρύτερη περιοχή, το ζήτημα είναι επιχειρησιακό, ασφαλιστικό και βαθιά γεωοικονομικό. Σημειωτέον, ότι η αλυσίδα των επιπτώσεων ξεκινά από το κατάστρωμα ενός δεξαμενόπλοιου και φτάνει έως την τιμή του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και των μετάλλων στα διεθνή χρηματιστήρια.
Η Ηλέκτρα Αποστολοπούλου, Director στην NSA Insurance Brokers, δηλώνει στον Liberal ότι υπάρχει μια ετήσια κάλυψη πολέμου στις ασφάλειες πλοίων, ωστόσο υπάρχουν κάποιες περιοχές που είναι πάντα επικίνδυνες και όταν σε αυτές κλιμακώνεται η κατάσταση, όπως στην περίπτωση των Στενών του Ορμούζ, τότε υπάρχει το ενδεχόμενο τα ασφάλιστρα να τριπλασιαστούν ή ακόμα και να μην δεχτεί μια εταιρεία να ασφαλίσει το πλοίο.
Η κ. Αποστολοπούλου μας εξηγεί με απλά λόγια ότι οι πλοιοκτήτες/διαχειριστές πλοίων, διατηρούν ασφάλειες Hull & Machinery και War για την αξία του ίδιου του πλοίου και P&I για τις αστικές ευθύνες που απορρέουν από την διαχείριση του πλοίου.
Οι ιδιοκτήτες των φορτίων που μεταφέρονται, επίσης έχουν ασφάλεια για την μεταφορά των εμπορευμάτων τους (cargo insurance). Οι εν λόγω ασφάλειες αποτελούν σημαντικό διαχειριστικό έξοδο των εν λόγω επιχειρήσεων, το οποίο αναμένεται να αυξηθεί κατακόρυφα αν συνεχίσουν να βρίσκονται στην συγκεκριμένη περιοχή.
Παρέχεται μεν κάλυψη πολεμικών κινδύνων (War risks) αλλά βάσει του underwriting (δηλαδή της αξιολόγησης του ασφαλιστικού κινδύνου) με βάσει τα δεδομένα ως είχαν. Αν οι συνθήκες ξαφνικά αλλάξουν και σε μια περιοχή ξαφνικά ξεσπάσει πόλεμος, ο κίνδυνος ξαφνικά αυξάνεται και τότε όλοι οι ασφαλιστές διατηρούν το δικαίωμα ακύρωσης (με την σχετική αναγγελία), καθώς το ασφάλιστρο που δώθηκε πριν αλλάξουν τα δεδομένα δεν αναλογεί πια στον κίνδυνο.
Παράλληλα, οι καλύψεις πολέμου για το περουσιακό στοιχείο (War risks) ορίζεται κατά ενα μεγάλο βαθμό από την επικείμενη ανακοίνωση του "Joint War Committee" (Lloyd's Market Association), η οποία αναμένεται λογικά εντός της ημέρας. Το JWC διατηρεί μια λίστα με περιοχές υψηλού κινδύνου "high risk areas" την οποία συμβουλεύονται σχεδόν όλες οι ασφαλιστικές αγορές όταν αξιολογούν τον κίνδυνο πολέμου - και αναμένεται σήμερα επικαιροποίηση της λίστας. Μόλις γίνει αυτό, και χαρακτηριστεί κάποια περιοχή αυξημένου κινδύνου, όλοι οι ασφαλιστές war risks έχουν δικαίωμα ακύρωσης του συμβολαίου και στην συνέχεια επανα-διαπραγμάτευσης/ επανά-τιμολόγησης, ήτοι με νέους όρους ασφάλισης και ασφάλιστρα. Η νέα τιμή (ο συντελεστής rate % επί της αξίας του πλοίου) για το πέρασμα στην συγκεκριμένη περιοχή θα αντιπροσωπεύει τον αυξημένο κίνδυνο. Συνεπώς το κόστος αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά (>50%) για όσους συνεχίσουν να προσεγγίζουν την εν λόγω περιοχή .... και κάθε ημέρα/ ωρα, όσο τρέχουν οι εξελίξεις και αυξάνεται ο κίνδυνος, να αναπροσαρμόζεται αναλόγως.
Χτυπημένα πλοία
Τα περιστατικά δεν είναι μεμονωμένα. Δεξαμενόπλοια και χημικά tankers έχουν δεχθεί πλήγματα, με αναφορές για πυρκαγιές και ζημιές. Μεταξύ αυτών, το δεξαμενόπλοιο Sea La Donna, ελληνικών συμφερόντων, αλλά και το Hercules Star, που επλήγη από βλήμα χωρίς να υπάρξουν τραυματισμοί.
Παράλληλα, σημαντικός αριθμός πλοίων φέρεται να έχει αλλάξει πορεία ή να έχει παραμείνει αγκυροβολημένος σε λιμάνια των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, όπως το Φουτζάιρα, αναμένοντας νεότερες εξελίξεις. Σύμφωνα με αναλυτές της αγοράς, έως και 15 εκατ. βαρέλια ημερησίως φαίνεται να έχουν «παγώσει» προσωρινά, όχι απαραίτητα λόγω φυσικού αποκλεισμού, αλλά εξαιτίας προληπτικών αποφάσεων πλοιοκτητών και ασφαλιστών.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία, δηλαδή ακόμη και χωρίς επίσημο κλείσιμο, όταν ο κίνδυνος εκλαμβάνεται ως μη διαχειρίσιμος, η αγορά αυτορρυθμίζεται με τρόπο που παράγει σχεδόν το ίδιο αποτέλεσμα με έναν αποκλεισμό.
Ελληνικά συμφέροντα σε ζώνη κινδύνου
Η Ελλάδα, ως η μεγαλύτερη ναυτιλιακή δύναμη παγκοσμίως σε όρους χωρητικότητας, δεν θα μπορούσε να μείνει ανεπηρέαστη. Σύμφωνα με τις επίσημες τοποθετήσεις του, ο Βασίλης Κικίλιας χθες είπε ότι 10 ελληνόκτητα πλοία βρίσκονται εντός του Περσικού Κόλπου, με 85 Έλληνες ναυτικούς επί των πλοίων, ενώ συνολικά 325 πλοία ελληνικών συμφερόντων δραστηριοποιούνται στην ευρύτερη περιοχή.
Το Κέντρο Επιχειρήσεων του Λιμενικού Σώματος παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, ενώ οι εταιρείες διατηρούν ανοιχτή γραμμή επικοινωνίας με τις αρχές. Για τους πλοιοκτήτες, το δίλημμα είναι το εξής: συνεχίζεις με αυξημένο ρίσκο και δυσθεώρητο κόστος ή αναστέλλεις δραστηριότητα με απώλεια εσόδων και συμβατικές επιπλοκές.
Το κόστος ασφάλειας: Από το 0,1% στο 1% σε λίγες ημέρες
Η ασφάλιση πολεμικού κινδύνου, τα γνωστά war risk premiums, λειτουργεί ως μηχανισμός απορρόφησης ενός έκτακτου ρίσκου. Σε περιόδους έντασης, όμως, μετατρέπεται σε βαρόμετρο φόβου.
Πριν από την κλιμάκωση, τα ασφάλιστρα για διέλευση από τον Περσικό Κόλπο κυμαίνονταν περίπου στο 0,2%–0,3% της αξίας του πλοίου ανά ταξίδι. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μέσα σε λίγες ημέρες, το ποσοστό αυτό προσέγγισε το 0,5%, ενώ σε ζώνες που χαρακτηρίζονται υψηλού κινδύνου, όπως περιοχές της Ερυθράς Θάλασσας λόγω Χούθι, καταγράφηκαν επίπεδα έως και 0,7%–1% για ένα μόνο ταξίδι.
Σε απόλυτους αριθμούς, για ένα πλοίο αξίας 100 εκατ. δολαρίων, αυτό σημαίνει ότι το επιπλέον ασφάλιστρο μπορεί να φθάσει ή και να ξεπεράσει το 1 εκατ. δολάρια για κάλυψη ολίγων εβδομάδων. Πρόκειται για κόστος που δεν μπορεί να απορροφηθεί χωρίς να μετακυλιστεί.
Το ερώτημα που τίθεται εύλογα στην αγορά είναι αν οι αυξήσεις αυτές είναι δικαιολογημένες. Οι ασφαλιστές αντιτείνουν ότι τιμολογούν πραγματικό, μετρήσιμο κίνδυνο, όπως επιθέσεις με drones, πυραύλους, ακόμη και πιθανή κατάληψη πλοίων. Σε ένα περιβάλλον όπου η απειλή είναι απτή, η ανατιμολόγηση θεωρείται αναπόφευκτη.
Τι καλύπτει – και τι δεν καλύπτει – η ασφάλιση
Η κλασική ασφάλιση πλοίου διακρίνεται σε τρεις βασικούς πυλώνες: Hull & Machinery (υλικές ζημιές στο σκάφος), War Risks (ζημιές από πολεμικές ενέργειες) και Protection & Indemnity (αστική ευθύνη έναντι τρίτων).
Η κάλυψη πολεμικού κινδύνου ενεργοποιείται συνήθως με πρόσθετο ασφάλιστρο, το λεγόμενο Additional Premium, όταν το πλοίο εισέρχεται σε ζώνη που έχει χαρακτηριστεί υψηλού κινδύνου από τις επιτροπές ασφαλιστών, όπως αυτές της αγοράς του Λονδίνου. Σε ακραίες περιπτώσεις, ασφαλιστικές εταιρείες έχουν αποστείλει ειδοποιήσεις ακύρωσης συμβολαίων ή έχουν περιορίσει δραστικά τη διάρκεια προειδοποίησης για καταγγελία.
Η πρακτική αυτή δημιουργεί αβεβαιότητα στους πλοιοκτήτες, καθώς η διαθεσιμότητα κάλυψης δεν θεωρείται πλέον δεδομένη.
Οι ασφαλιστικές σε θέση άμυνας
Οι μεγάλες αγορές ασφάλισης, με προεξάρχουσα τη Lloyd’s, λειτουργούν βάσει συλλογικής εκτίμησης ρίσκου. Όταν τα δεδομένα αλλάζουν δραματικά, οι underwriters αναπροσαρμόζουν όρους και τιμές.
Το τελευταίο διάστημα, brokers μεταφέρουν εικόνα έντονης κινητικότητας, ήτοι ειδοποιήσεις ακύρωσης πριν από το άνοιγμα των αγορών, επαναδιαπραγμάτευση όρων, αυξήσεις έως και 50% σε σύντομο χρονικό διάστημα. Παράλληλα, οι ασφαλιστές φορτίων ετοιμάζονται να ανατιμολογήσουν καλύψεις για πετρέλαιο, LNG και σιτηρά.
Η λογική είναι ότι σε ένα περιβάλλον όπου η ζημία μπορεί να είναι ολική, η κεφαλαιακή επάρκεια των ασφαλιστών πρέπει να προστατευθεί. Όμως η προστασία αυτή έχει κόστος για τον πλοιοκτήτη και τελικά για τον τελικό καταναλωτή.
Ναύλα σε τροχιά εκτόξευσης
Όταν αυξάνεται το ρίσκο, αυξάνεται και το τίμημα της μεταφοράς. Ήδη καταγράφονται ναύλοι που αγγίζουν τα 400.000 δολάρια ημερησίως για ορισμένες κατηγορίες δεξαμενόπλοιων σε συγκεκριμένες διαδρομές.
Η εξίσωση είναι απλή, υψηλότερα ασφάλιστρα, υψηλότερος επιχειρησιακός κίνδυνος, περιορισμένη προσφορά διαθέσιμων πλοίων λόγω αποφυγής της περιοχής. Το αποτέλεσμα είναι εκρηκτικό μείγμα για την αγορά ναύλων.
Η αποφυγή των Στενών του Ορμούζ δεν είναι απλή υπόθεση. Για ορισμένα φορτία, ιδίως από τον Περσικό Κόλπο, οι εναλλακτικές είναι περιορισμένες. Κάποιοι πλοιοκτήτες εξετάζουν την ανακατεύθυνση μέσω αγωγών ή τη φόρτωση από λιμάνια εκτός Κόλπου, όπου αυτό είναι εφικτό, ενώ άλλοι επιλέγουν να περιμένουν.
Σε κάθε περίπτωση, η παράκαμψη συνεπάγεται μεγαλύτερες αποστάσεις, περισσότερα καύσιμα, αυξημένο χρόνο ταξιδιού και, κατ’ επέκταση, υψηλότερο κόστος.
