Πριν 40 χρόνια, τα δύο κράτη της Ιβηρικής, Ισπανία και Πορτογαλία, ενώθηκαν με την ήδη διαμορφωμένη ΕΟΚ. Ηταν ο τρίτος γύρος διεύρυνσης. Η Ελλάδα είχε ήδη γίνει μέλος με τη δεύτερη διεύρυνση. Κανείς, τότε, δεν είχε σκεφτεί πως θα είχαμε ακόμη επτά γύρους διεύρυνσης της Ενωμένης Ευρώπης.
Όταν μπήκαν οι δύο αυτές χώρες, η μοίρα τους ήταν, σε πολλά σημεία αλλά όχι σε όλα, κοινή. Ο αείμνηστος Νίκος Πουλαντζάς είχε γράψει ένα εξαιρετικό βιβλίο, από μαρξιστική-αριστερή σκοπιά, που ήταν τότε στα πάνω της, για την επάνοδο στη Δημοκρατία των Τριών Δικτατοριών. Αξίζει να το διαβάσετε για να διαπιστώσετε πόσο δρόμο, σοφίας, έχει χάσει η ελληνική «αριστερά».
Τότε ήμασταν αρκετά κοντά, αλλά στα χρόνια που πέρασαν το μόνο που έμεινε ήταν η κοινή αναφορά στον ευρωπαϊκό Νότο. Ανευ σημασίας, πλέον, όλα τούτα, αλλά πολλοί συνεχίζουν να τα συζητούν και να αναζητούν ομοιότητες. Πολιτικές αλλά και οικονομικές.
Το εν συντομία, για το παρόν σημείωμα, συμπέρασμα είναι ότι οι δύο αυτές χώρες συμπεριφέρθηκαν με τρόπο πιο συγκροτημένο και στις κρίσεις που και αυτές πέρασαν και στις καλές εποχές που είχαν την τύχη να απολαύσουμε από κοινού.
Το αποτέλεσμα είναι ευκρινές στο τυπικό μέγεθος που συνήθως μετρούμε (παρά την αυθαιρεσία που κρύβουν οι σχετικοί αριθμοί), το κατά κεφαλήν ΑΕΠ όταν διορθωθεί κατά την ισοδύναμη αγοραστική του δύναμη.
Στο διάγραμμα φαίνεται ότι ξεκινούμε από παραπλήσια θέση και, τουλάχιστον μέχρι την είσοδό μας στην ευρωζώνη (στην οποία μπήκαμε με ένα έτος καθυστέρησης), ήμασταν κοντά, με την Ισπανία να έχει πάντως ήδη ξεχωρίσει. Αξίζει να υπενθυμίσω ότι η Πορτογαλία έμεινε πίσω, στο συγκεκριμένο μέγεθος, επειδή η κυβέρνησή της βλέποντας τις διαρθρωτικές αδυναμίες της, έλαβε, ενωρίτερα από εμάς, μέτρα λιτότητας και ανασυγκρότησης του κράτους. Το ίδιο, με τον δικό της τρόπο, έπραξε και η Ισπανία.
Ετσι, το 1999, που είναι το έτος κατά το οποίο ξεκινούν οι βασικές κοινές λειτουργίες της Ευρωζώνης, το δημόσιο χρέος ήταν στο 55% του ΑΕΠ για την Πορτογαλία, 61% για την Ισπανία και ήδη στο 103% για την Ελλάδα. Τα αντίστοιχα νούμερα για το έτος 2009, όταν ξέσπασε η χρηματοοικονομική κρίση ήταν 88%, 53% και 129%. Μιλούν από μόνα τους...
Είναι ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε τις αποστάσεις μεταξύ του κατά κεφαλήν ΑΕΠ (σε δολάρια ισοδύναμης αγοραστικής δύναμης) της Ελλάδας και των δύο αυτών χωρών, στη διάρκεια αυτής της μακράς περιόδου, όπως εμφανίζονται στο παρακάτω διάγραμμα.
Το 1980 όπως και το 1986, όταν μπαίνουν στην ΕΟΚ, και οι δύο χώρες είναι πίσω από την Ελλάδα. Δέκα χρόνια, αργότερα, το 1996, την προσπερνούν: Η Πορτογαλία κατά 1.000 δολάρια και η Ισπανία κατά 3.200 δολάρια.
Στα δέκα χρόνια που ακολουθούν, το 2006, η κατάσταση έχει αλλάξει. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Πορτογαλίας είναι μικρότερο του ελληνικού κατά σχεδόν 4.000 δολάρια ενώ της Ισπανίας είναι μεγαλύτερο μεν αλλά και πάλι έχει συρρικνωθεί στα 2.000 δολάρια.
Δέκα ακόμη χρόνια αργότερα, το 2016, αφού και οι τρείς χώρες έχουν περάσει και υποφέρει από τη μεγάλη κρίση, η κατάσταση έχει πλήρως ανατραπεί. Η Πορτογαλία μας έχει προσπεράσει κατά 5.000 δολάρια και η Ισπανία κατά το διπλάσιο: 10.400 δολάρια.
Σε αυτό το σημείο έρχονται στην επιφάνεια όλα εκείνα που είχε περιγράψει, και πάλι με μαρξιστική-αριστερή ματιά ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς ως «Ελληνική Τραγωδία» κι ας είχε αφήσει την εξιστόρηση στην εγκαθίδρυση της δικτατορίας.
Η Ελλάδα, που έχει ήδη πληρώσει πανάκριβα την δημοσιονομική κρίση και ενώ ήταν έτοιμη να επιστρέψει στην κανονικότητα, αποφάσισε να «αυτοκτονήσει». Το αποτέλεσμα είναι πασιφανές στο γεγονός ότι η απόσταση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ μεγαλώνει: με τη μεν Πορτογαλία σε 5.000 δολάρια ενώ με την Ισπανία μείναμε πίσω κατά 11.500 δολάρια.
Σαράντα χρόνια είναι πολλά αλλά είναι ταυτόχρονα αρκετά για να καταλάβουμε πως ό,τι δεν κάνεις στην ώρα σου και όταν επιπλέον οι πολιτικές δυνάμεις της χώρας δεν είναι αρκούντως ώριμες και προετοιμασμένες να αποφασίσουν όσα επιβάλουν οι αναγκαιότητες κάθε στιγμής, το πληρώνεις, το πληρώνομε δηλαδή εμείς όλοι, πανάκριβα.
Προς γνώσιν και, με τη βοήθεια του Παμμακάριστου, προς συμμόρφωσιν.
(Τα στοιχεία διαθέσιμα στη βάση δεδομένων του ΔΝΤ World Economic Outlook (October 2025) - General government gross debt)
