Οι Ευρωπαίοι ηγέτες δηλώνουν αποφασισμένοι να ενισχύσουν τις αμυντικές τους δυνατότητες και να επιταχύνουν τη στρατηγική αυτονομία της ηπείρου, καθώς ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι αυξανόμενες απειλές ασφαλείας επανακαθορίζουν το ευρωπαϊκό δόγμα άμυνας.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αποτύπωσε το αίσθημα βαθιάς αλλαγής που επικρατεί στους Ευρωπαίους ηγέτες κατά τη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, δηλώνοντας ότι «ορισμένες γραμμές έχουν ξεπεραστεί και δεν μπορούν πλέον να επανέλθουν».
Όπως σχολιάζει το Reuters, οι διατλαντικές σχέσεις είχαν ήδη δοκιμαστεί τον τελευταίο χρόνο με την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Ωστόσο, η πρότασή του για προσάρτηση της Γροιλανδία ενίσχυσε δραματικά τις ευρωπαϊκές αμφιβολίες για τη δέσμευση της Ουάσιγκτον στην προστασία της ηπείρου μέσω του ΝΑΤΟ.
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο επιχείρησε να καθησυχάσει τους Ευρωπαίους στην ομιλία του, χρησιμοποιώντας πιο ήπιο τόνο σε σχέση με πέρυσι, αλλά άσκησε κριτική στην πολιτική πορεία της Ευρώπης και απέφυγε αναφορές στο ΝΑΤΟ, τη Ρωσία ή τον πόλεμο στην Ουκρανία — ζητήματα στα οποία έχει δημιουργηθεί χάσμα μεταξύ των συμμάχων.
Καθώς ο πόλεμος πλησιάζει το πέμπτο έτος και η Μόσχα θεωρείται αυξανόμενη απειλή από τους Ευρωπαίους γείτονές της, ηγέτες της ηπείρου δήλωσαν ότι θα επιταχύνουν τις προσπάθειες ενίσχυσης της άμυνάς τους και θα μειώσουν την εξάρτηση από τις ΗΠΑ.
Η προσέγγιση αυτή, θεωρητικά, ευθυγραμμίζεται με τη θέση Τραμπ, καθώς η αμερικανική κυβέρνηση αναμένει από την Ευρώπη να αναλάβει την κύρια ευθύνη για τη συμβατική άμυνα της ηπείρου, ενώ η Ουάσιγκτον θα διατηρήσει την πυρηνική ομπρέλα και τη δέσμευση συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ.
Ένας «ευρωπαϊκός πυλώνας» του ΝΑΤΟ
Ο καγκελάριος της Γερμανία Φρίντριχ Μερτς, ο πρόεδρος της Γαλλία Εμανουέλ Μακρόν και ο πρωθυπουργός του Ηνωμένο Βασίλειο Κιρ Στάρμερ δεσμεύθηκαν στο Μόναχο για την ενίσχυση ενός ισχυρότερου «ευρωπαϊκού πυλώνα» εντός του ΝΑΤΟ.
Παράλληλα, η ανάπτυξη αυτόνομης αμυντικής ικανότητας λειτουργεί και ως ασφάλεια έναντι ενδεχόμενης μελλοντικής αμερικανικής αποστασιοποίησης.
Ο Μερτς αποκάλυψε επίσης ότι έχει ξεκινήσει συνομιλίες με τον Μακρόν για ευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή. Η Γαλλία διαθέτει τη μοναδική πλήρως ανεξάρτητη πυρηνική αποτρεπτική δύναμη στην Ευρώπη, καθώς τα πυρηνικά Trident του Ηνωμένου Βασιλείου κατασκευάζονται και συντηρούνται από τις ΗΠΑ.
Θα ακολουθήσουν πράξεις;
Το βασικό ερώτημα είναι κατά πόσο η Ευρώπη μπορεί να μετατρέψει τις δεσμεύσεις σε πράξη: ανάπτυξη νέων οπλικών συστημάτων, κάλυψη κενών σε τομείς όπως οι πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς και καλύτερος συντονισμός.
Τα μηνύματα είναι μικτά. Οι ευρωπαϊκές χώρες αύξησαν σημαντικά τις αμυντικές δαπάνες, υπό την πίεση της ρωσικής απειλής και των παραινέσεων Τραμπ. Τα μέλη του ΝΑΤΟ συμφώνησαν να αυξήσουν τις βασικές αμυντικές δαπάνες στο 3,5% του ΑΕΠ, με επιπλέον 1,5% για άλλες επενδύσεις ασφάλειας. Σύμφωνα με τη φον ντερ Λάιεν, οι ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες έχουν αυξηθεί σχεδόν κατά 80% σε σχέση με την περίοδο πριν από τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Παράλληλα, ευρωπαϊκές χώρες συγκροτούν κοινοπραξίες για την ανάπτυξη σύνθετων οπλικών συστημάτων.
Υπουργοί Άμυνας από Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Πολωνία και Σουηδία υπέγραψαν επιστολή προθέσεων για το πρόγραμμα European Long-range Strike Approach (ELSA), που στοχεύει στην ανάπτυξη πυραύλων «βαθέος πλήγματος». Επιπλέον, ευρωπαϊκές χώρες συμφώνησαν να συνεργαστούν σε έργα όπως η αντιβαλλιστική άμυνα και τα αεροεκτοξευόμενα πυρομαχικά.
Εμπόδια και διαφωνίες
Ωστόσο, ορισμένα εμβληματικά πανευρωπαϊκά προγράμματα αντιμετωπίζουν δυσκολίες. Το μέλλον του μαχητικού FCAS (Γαλλίας–Γερμανίας–Ισπανίας) παραμένει αβέβαιο λόγω διαφωνιών για τον καταμερισμό εργασιών.
Παράλληλα, οι συζητήσεις για τα αμυντικά προγράμματα της ΕΕ συνοδεύονται από αντιπαραθέσεις σχετικά με το αν πρέπει να περιορίζονται σε ευρωπαϊκές εταιρείες. Η Γαλλία υποστηρίζει έντονα την αρχή «αγοράζουμε ευρωπαϊκά», ενώ χώρες όπως η Γερμανία και η Ολλανδία τάσσονται υπέρ μιας πιο ανοικτής προσέγγισης.
Στο περιθώριο της διάσκεψης, ο πρόεδρος της Ουκρανία Βολοντίμιρ Ζελένσκι υπενθύμισε την πραγματικότητα του σύγχρονου πολέμου, παρουσιάζοντας στοιχεία για περισσότερες από 6.000 επιθέσεις με drones και 150 πυραύλους μέσα σε έναν μόνο μήνα.
«Σε αυτόν τον πόλεμο, τα όπλα εξελίσσονται ταχύτερα από τις πολιτικές αποφάσεις που αποσκοπούν στο να τα σταματήσουν», δήλωσε στους συνέδρους.
