Για τα αποτελέσματα της Συνόδου για την Ασφάλεια στο Μόναχο, μίλησε ο καθηγητής Δρ. Αθανάσιος Η. Μποζίνης στο Liberal. Ο κ. Μποζίνης ανάμεσα σε άλλα τόνισε πως «η συνδιάσκεψη του Μονάχου ήταν μια ένωση φωνών, ώστε να δημοσιοποιηθεί το γεγονός ότι η ΕΕ πρέπει να επενδύσει στην προσωπική της ασφάλεια», ενώ συμπλήρωσε ότι «είναι εφικτό να δημιουργηθεί μια ισχυρή στρατιωτικά Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια, μεγάλος συντονισμός και πολύ μεγάλο οικονομικό κόστος».
Συνέντευξη στον Κώστα Βλάχο
Πώς αξιολογείτε την ομιλία του Μάρκο Ρουμπιο και της φον ντερ Λάιεν στη διάσκεψη του Μοναχού; Ενώ όλοι περίμεναν μια τοποθέτηση αντίστοιχη του Βανς εκείνος προχώρησε σε επίθεση φιλίας στους Ευρωπαίους. Πού οφείλεται αυτή η μεταστροφή;
Η συνδιάσκεψη του Μονάχου για την ασφάλεια, είχε ως βασικό σκοπό να επιβεβαιωθεί ότι πλέον η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να υπάγεται πάντοτε υπό τη σκιά των Ηνωμένων Πολιτειών. Αυτό ακριβώς τόνισε και η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, κάνοντας ταυτόχρονα εκτενή αναφορά στο άρθρο 492 της ευρωπαϊκής συνθήκης που είναι το αντίστοιχο άρθρο 5 του ΝΑΤΟ και αφορά τη βοήθεια σε οποιοδήποτε κράτος της ένωσης δέχεται επίθεση.
Το συγκεκριμένο άρθρο έχει ενεργοποιηθεί μόνο μια φορά κατά τη διάρκεια των τρομοκρατικών επιθέσεων στο Παρίσι, το Νοέμβριο του 2015. Από κει και πέρα όλοι καταλήγουν, λόγω του ρωσοουκρανικού και λόγω αλλαγών στον παγκόσμιο γεωπολιτικό χάρτη, στο ότι η ΕΕ πρέπει να μπορεί, σε ένα εύλογο χρονικό διάστημα, να δημιουργήσει ένα δικό της σύστημα ασφαλείας και να ανταπεξέλθει σε μια δύσκολη διαχείριση κρίσεων.
Από την πλευρά της, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δήλωσε ότι από την εποχή που σημειώθηκε το Brexit, δεν ήμασταν ποτέ τόσο κοντά με την Βρετανία σε κοινούς στόχους, θέλοντας έτσι να την βάλει στην εξίσωση, ενώ τόσο ο γγ του ΝΑΤΟ Μάρκ Ρούτε, όσο και ο Μάρκο Ρούμπιο είπαν πως οι ΗΠΑ θα παραμείνουν εγγυητές της διεθνούς ασφάλειας.
Εδώ υπάρχει μια λεπτή αλλά ουσιαστική διαφορά. Όσον αφορά τον πόλεμο στην Ουκρανία, η ΕΕ απειλείται σε θέματα ασφαλείας αλλά οι ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ δεν μπορούν να βοηθήσουν εφόσον και η ίδια δεν το θέλει. Κάτι που μεταφράζεται ως «αυξήστε τις πολεμικές αποζημιώσεις και τις πολεμικές επενδύσεις, δεδομένου ότι δεν μπορείτε να ζητάτε μόνο από τις ΗΠΑ να σας καλύπτουν, πόσο μάλλον σε ζητήματα που είναι αμιγώς ευρωπαϊκά όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία», όπως έχει δηλώσει επανειλημμένως και ο Ντόναλντ Τραμπ.
Άρα η συνδιάσκεψη του Μονάχου ήταν μια ένωση φωνών, ώστε να δημοσιοποιηθεί το γεγονός ότι η ΕΕ πρέπει να επενδύσει στην προσωπική της ασφάλεια και δεν μπορεί να είναι μόνο κάτω από την ασφάλεια του ΝΑΤΟ και των ΗΠΑ.
Πολλοί αναλυτές στο εξωτερικό κάνουν λόγο για μια ομιλία του Ρούμπιο που δείχνει τις προτεραιότητες των ΗΠΑ. Κρίσιμες πρώτες ύλες, ενέργεια , εφοδιαστική αλυσίδα και στρατιωτική συνεργασία φαίνεται πως μπαίνουν σε πρώτο πλάνο. Συμφωνείτε;
Δεδομένης της διεθνούς αναταραχής που υπάρχει αυτήν τη στιγμή λόγω των πολεμικών συγκρούσεων, τόσο στη Μέση Ανατολή, όσο και στην Ουκρανία, αλλά και της ήπιας επεκτατικής πολιτικής του Ντόναλντ Τραμπ όσον αφορά την Γροιλανδία, αλλά και την εισαγωγή στην εξίσωση της Κίνας, η συνδιάσκεψη ασφαλείας του Μονάχου έχει ως σκοπό όλα τα παραπάνω ζητήματα. Να εξασφαλιστούν όλες οι πρώτες ύλες ώστε να μην βρεθεί κανείς προ εκπλήξεως, γιατί η μια έλλειψη προκαλεί την άλλη. Επιπλεόν, η ΕΕ με τις παλιές αρχές της, την ήπια ισχύ και τη διπλωματία, δεν μπορεί πλέον να εξασφαλίσει μόνη της την ασφάλεια των μελών της.
Μπορούμε να μιλήσουμε για αφύπνιση της Ευρώπης; Ο Μακρόν μίλησε για πυρηνική ομπρέλα και ο Μερτς για κοινό στρατό, είναι κάτι τέτοιο εφικτό;
Είναι εφικτό αλλά χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια, μεγάλος συντονισμός και πολύ μεγάλο οικονομικό κόστος. Είναι η πρώτη φορά που αναφερόμαστε σε πυρηνική ομπρέλα, στο παρελθόν έχει συζητηθεί το θέμα του ευρωπαϊκού στρατού. Το σημαντικό είναι ότι από τις ιδέες και τις ανταλλαγές απόψεων, πλέον περνάμε σε ένα στάδιο συγκέντρωσης όλων των τοποθετήσεων των Ευρωπαίων ηγετών οι οποίοι μαζεύουν ένα στρατηγικό σχέδιο δράσης για την ΕΕ που αφορά το κοντινό μέλλον με σκοπό να επιτευχθεί αυτό που ονομάζουμε ανεξαρτητοποίηση και ασφάλεια της ΕΕ. Δεν είναι κάτι εύκολο να γίνει στην Ευρώπη των 27, ωστόσο είναι η αρχή ενός στρατηγικού σχεδίου.
Πώς σχολιάζετε την ομιλία Μερτς; Απευθυνόμενος στις ΗΠΑ τόνισε πως δεν μπορούν μόνες τους να κινηθούν στον νέο κόσμο που διαμορφώνεται.
Αυτό που είπε ο Μερτς είναι ότι ναι μεν η ΕΕ πρέπει να στηριχθεί στα δικά της όπλα και στις δικές της αμυντικές δαπάνες αλλά ποτέ δεν θα υπάρχει κανένας ανταγωνισμός με τις ΗΠΑ. Στην ουσία τείνει χείρα βοηθείας για να προχωρήσουν από κοινού σε ένα ασφαλές μέλλον. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι ανά πάσα στιγμή, οι ΗΠΑ θα πρέπει να έχουν στραμμένη την προσοχή τους σε υποθέσεις αμιγώς ευρωπαϊκές. Ουσιαστικά εκείνο που είπε ο καγκελάριος Μερτς διπλωματικά, είναι ότι όλοι έχουν ανάγκη τους υπόλοιπους και κανείς δεν μπορεί να παραμένει στο περιθώριο. Όσο και αν κάποιο κράτος έχει στρατηγική αυτονομία, είναι πολυτέλεια να προχωράει μόνο του, χρειάζεται ισχυρούς συμμάχους. Αυτός είναι και ο λόγος που τόσο ο Τραμπ, όσο και ο Πούτιν στην Αλάσκα τον περασμένο Αύγουστο τόνισαν ότι έχουν πολεμήσει από κοινού και ότι έχουν κοινούς εχθρούς.
Ο Στάρμερ τόνισε πως η Βρετανία θα αναπτύξει αεροπλανοφόρα με άλλους συμμάχους στην Αρκτική. Τι δείχνει αυτή η απόφαση;
Είναι απλώς ένας τρόπος επίδειξης ισχύος από τη Βρετανία και δεν έχει το νόημα της προστασίας της Γροιλανδίας από πιθανές βλέψεις των ΗΠΑ. Ούτως ή άλλως οι ΗΠΑ διατηρούν βάσεις στην Γροιλανδία. Πρόκειται για μια κίνηση από πλευράς Βρετανίας ώστε να δείξει ότι παραμένει ισχυρή τόσο στρατιωτικά, όσο και στρατηγικά και μπορεί ανά πάσα στιγμή να αποτελέσει έναν πόλο που μπορεί να αλλάξει τις ισορροπίες, ας μην ξεχνάμε ότι είναι και πυρηνική δύναμη.
Η Βρετανία μολονότι έχει προβλήματα εσωτερικά, όσο και αυτά που έχουν προκύψει ως αποτέλεσμα του Brexit, ωστόσο στρατηγικά ως μια πρώην υπερδύναμη (Pax Britannica) πρέπει να υπερασπίσει τα ζωτικά της συμφέροντα από τα Φόκλαντς μέχρι και την Αυστραλία.
Τελικά υπάρχει ρήγμα στις σχέσεις ΗΠΑ - Ευρώπης ή επαναπροσέγγιση;
Πρόκειται για ένα τραπέζι διαπραγματεύσεων που το μήνυμα της κάθε πλευράς προς την άλλη είναι να πέσουν οι τόνοι. Σε καμία περίπτωση δεν θα αλλάξουν οι στρατηγικές βλέψεις των ΗΠΑ. Ούτως ή άλλως ο ίδιος ο Τραμπ έχει πει πως η ΕΕ δεν κάνει τίποτα για να προστατέψει τον εαυτό της και περιμένει πάντα την Αμερική για να την προστατέψει από εξωτερικούς και εσωτερικούς κινδύνους.
Γίνεται προσπάθεια να υπάρχουν ήπιοι τόνοι και να υπάρχει δίοδος επικοινωνίας. Παρόλα αυτά όμως, ο Τραμπ δεν θεωρεί την ΕΕ αξιόπιστο σύμμαχο που μπορεί να αντιμετωπίσει πηγές κινδύνου όπως για παράδειγμα την κατάσταση στη Μέση Ανατολή όπου η Ευρώπη παραμένει ατάραχη και δεν μπορεί να επέμβει ώστε να υπερασπιστεί τα συμφέροντά της. Άρα, ξαναμπαίνει στο τραπέζι η απουσία στρατηγικής υπεροχής και επεμβατικής στρατηγικής της ΕΕ, τόσο από τις ΗΠΑ όσο και από τους ίδιους τους ηγέτες των κρατών - μελών, προκειμένου να οικοδομηθεί ένα κοινό σχέδιο για την Άμυνα και την Ασφάλεια όχι μόνο της Ευρώπης, αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο.
Υπάρχει υπαρκτός κίνδυνος από τη Ρωσία σχετικά με επιθετικά σχέδια απέναντι στην ΕΕ ή απλώς είναι αφορμή για την κούρσα των ευρωπαϊκών εξοπλισμών;
Είναι και τα δύο. Υπάρχει σοβαρός κίνδυνος για την ΕΕ από τη Ρωσία. Μπορεί να μην είναι μια πυρηνική κίνηση μεγάλου βεληνεκούς από τη Ρωσία, αλλά η χρήση κάποιου στρατηγικού πυραύλου μικρής ισχύος για να δείξει η Μόσχα ότι έχει και μπορεί να χρησιμοποιήσει πυρηνικά. Από την άλλη, η Γερμανία χρησιμοποιεί την απειλή αυτή για να δημιουργήσει τα επόμενα χρόνια μια οικονομία πολέμου, επενδύοντας 900 δισ. ευρώ σε συμβατικά όπλα. Η ελίτ της ΕΕ, θεωρεί ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται επειδή ωφελεί συγκεκριμένους ανθρώπους.
* Ο Δρ. Αθανάσιος Η. Μποζίνης είναι Επίκουρος Καθηγητής «Παγκόσμιας Πολιτικής Οικονομίας και Νέων Τεχνολογιών - Βιοασφάλειας», Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και Μέλος Επιστημονικού Συμβούλιου Ανάλυσης Υβριδικών Απειλών στην Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας - Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης.
