Η περίοδος που διανύουμε από το 2020 και μετά θα μπορούσε εύλογα να χαρακτηριστεί ως η δεκαετία των γεωπολιτικών αναταράξεων. Ο πλανήτης βρίσκεται σχεδόν σε μια μόνιμη κατάσταση έντασης, με διακρατικές συγκρούσεις και εμφύλιους πολέμους να αποτελούν πλέον μέρος της «κανονικότητας».
Οι πόλεμοι λειτουργούν ως εστίες κινδύνου για τις αγορές. Το ρίσκο, όταν μεταβάλλεται, γεννά μεταβλητότητα· και όταν οι διακυμάνσεις προέρχονται από αρνητικά γεγονότα, η μετάδοσή τους στις αποτιμήσεις είναι ταχύτερη και εντονότερη - ιδίως σήμερα, όπου η άμεση και συνεχής πληροφόρηση έχει πρακτικά μηδενίσει τις χρονικές αποστάσεις από το ίδιο το γεγονός.
Έχουμε εισέλθει εκ νέου σε μια συγκυρία όπου η τοξικότητα ανεβαίνει, η υπερβολή αποτελεί μέρος του παιχνιδιού και τα σενάρια καταστροφής «πουλάνε» περισσότερο από τους ψύχραιμους και ισορροπημένους τίτλους ειδήσεων. Δεν είναι ούτε η πρώτη ούτε η τελευταία φορά που οι αγορές καλούνται να τιμολογήσουν μια πολεμική επιχείρηση με σημαντικό γεωπολιτικό αποτύπωμα. Η εμπειρία, ωστόσο, από αντίστοιχες κρίσεις δείχνει ότι τέτοιες περίοδοι συνήθως διακόπτουν ένα ανοδικό ράλι τιμών, αλλά ταυτόχρονα δημιουργούν ελκυστικά σημεία εισόδου στις μετοχές για τον ψύχραιμο και μακροπρόθεσμο επενδυτή. Επομένως, βασικός κανόνας: Μην πανικοβάλλεστε!
Ο σημαντικότερος κανόνας για έναν επενδυτή όταν ξεσπά μια γεωπολιτική κρίση είναι να μην πανικοβάλλεται. Τα εμπειρικά δεδομένα είναι απολύτως ξεκάθαρα σε ένα σημείο: η συντριπτική πλειονότητα των γεωπολιτικών γεγονότων δεν επηρεάζει ουσιαστικά την απόδοση των μετοχών σε επενδυτικούς ορίζοντες ενός μήνα ή μεγαλύτερους. Επομένως, είναι κρίσιμο να αντισταθεί κανείς στην παρόρμηση της βιαστικής ρευστοποίησης. Κατά μέσο όρο, η ορθολογική αντίδραση σε μια γεωπολιτική κρίση είναι η σταδιακή τοποθέτηση σε περιουσιακά στοιχεία υψηλότερου ρίσκου, καθώς οι τιμές τους υποχωρούν.
Η ενστικτώδης αντίδραση των επενδυτών είναι να προεκτείνουν τα πρόσφατα γεγονότα στο μέλλον και να προεξοφλούν μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση της σύγκρουσης. Την ίδια στιγμή, στα μέσα ενημέρωσης εμφανίζονται «γεωπολιτικοί ειδικοί» με προβλέψεις για Γ’ Παγκόσμιο Πόλεμο, πετρελαϊκό σοκ τύπου δεκαετίας του ’70, στασιμοπληθωρισμό και γενικευμένη οικονομική κατάρρευση. Τέτοιες καταστροφολογικές προσεγγίσεις, αν και ελκυστικές επικοινωνιακά, σπάνια επιβεβαιώνονται.
Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι οι περισσότερες κρίσεις δεν κλιμακώνονται ανεξέλεγκτα. Τα τελευταία 150 χρόνια, μόνο δύο συγκρούσεις ξέφυγαν πλήρως από τον έλεγχο και εξελίχθηκαν σε παγκόσμιους πολέμους: ο Α’ και ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Αντιθέτως, έχουν προηγηθεί εκατοντάδες συγκρούσεις που θα μπορούσαν θεωρητικά να οδηγήσουν σε παγκόσμια ανάφλεξη, αλλά δεν το έκαναν — από την Κορέα και το Βιετνάμ έως την Κρίση των Πυραύλων της Κούβας, τους πολέμους στη Μέση Ανατολή, τις χρόνιες εντάσεις με τη Βόρεια Κορέα και τις εξεγέρσεις της Αραβικής Άνοιξης το 2011.
Οι συγκρούσεις σπάνια ξεφεύγουν από τον έλεγχο γιατί, στην πράξη, τα κράτη και οι κοινωνίες έχουν ισχυρά κίνητρα να αποφεύγουν τη γενικευμένη σύρραξη. Για να κλιμακωθεί μια σύγκρουση απαιτείται σοβαρό λάθος υπολογισμού και από τις δύο πλευρές· ένας «παράλογος» ηγέτης από μόνος του δεν αρκεί.
Το παρακάτω γράφημα απεικονίζει τη συμπεριφορά των χρηματοπιστωτικών αγορών —μέσω χρηματιστηριακών δεικτών— κατά τους μήνες πριν και μετά από σημαντικά γεωπολιτικά γεγονότα. Περιλαμβάνει ιστορικές περιπτώσεις όπως ο Πόλεμος του Γιομ Κιπούρ (1973), η Ιρανική Επανάσταση (1979), καθώς και πιο πρόσφατες συγκρούσεις, αναδεικνύοντας τις διαφορετικές αντιδράσεις των αγορών.
Ο οριζόντιος άξονας (x) αποτυπώνει τους μήνες πριν (-6) και μετά (+12) την έναρξη κάθε γεγονότος, ενώ ο κατακόρυφος άξονας (y) δείχνει την ποσοστιαία απόδοση των αγορών. Σε πολλές περιπτώσεις παρατηρείται μια αρχική, βραχυπρόθεσμη διόρθωση, η οποία ακολουθείται από ανάκαμψη, ενώ σε άλλες -όπως η εισβολή στην Ουκρανία- η μεταβλητότητα αποδεικνύεται πιο παρατεταμένη.
Η μαύρη γραμμή αντιπροσωπεύει τον μέσο όρο της αγοραίας συμπεριφοράς μετά από όλα τα καταγεγραμμένα γεωπολιτικά γεγονότα. Η μόνη κρίση που δεν αναχαιτίστηκε μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα ήταν η πετρελαϊκή κρίση του 1973 λόγω της παρατεταμένης διάρκειας.
Μήνες πριν και μετά το γεωπολιτικό γεγονός
Υπόμνημα
Το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει από τη μελέτη δεκαετιών γεωπολιτικών κρίσεων είναι απλό αλλά συχνά δύσκολο στην εφαρμογή: η ψυχραιμία αποτελεί ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για τον επενδυτή. Οι αγορές, σε περιόδους έντασης, τείνουν να υπερβάλλουν, να προεξοφλούν τα ακραία σενάρια και να τιμολογούν τον φόβο πολύ ταχύτερα από τα πραγματικά οικονομικά δεδομένα. Η πώληση περιουσιακών στοιχείων δικαιολογείται μόνο όταν μια κρίση προκαλεί διαρκή και μετρήσιμη επίδραση στον πληθωρισμό, στα πραγματικά επιτόκια ή στη μακροπρόθεσμη κερδοφορία των επιχειρήσεων. Δηλαδή, όταν αλλάζει ουσιαστικά το οικονομικό περιβάλλον και όχι απλώς το επενδυτικό συναίσθημα. Μέχρι να υπάρξουν τέτοιες ενδείξεις, οι βραχυπρόθεσμες διακυμάνσεις αποτελούν θόρυβο — όχι σήμα.
Για τον λόγο αυτό, η προεπιλεγμένη αντίδραση σε ένα γεωπολιτικό σοκ δεν θα πρέπει να είναι η άτακτη φυγή, αλλά η σταδιακή αξιοποίηση της πτώσης των τιμών των μετοχών. Ιστορικά, οι περισσότερες γεωπολιτικές κρίσεις αυξάνουν προσωρινά το risk premium χωρίς να μεταβάλλουν μόνιμα τα θεμελιώδη μεγέθη της οικονομίας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι πτώσεις των τιμών συνιστούν περισσότερο ευκαιρία παρά απειλή.
