Η φράση είναι παλιά, χιλιοειπωμένη και συνήθως εκνευριστική. «Η ταλαιπωρία είναι προσωρινή, τα έργα είναι μόνιμα». Τη χρησιμοποιούν πολιτικοί και φορείς κάθε φορά που σκάβεται ένας δρόμος, κλείνει μια λεωφόρος ή αλλάζει η καθημερινότητα των πολιτών. Στο χρηματιστήριο, όμως, η φράση αυτή δεν είναι σχήμα λόγου, είναι κάτι σαν επενδυτικός κανόνας.
Κάπως έτσι θα πρέπει να διαβάσουν οι επενδυτές —και κυρίως όσοι βρέθηκαν εκτεθειμένοι στις πρόσφατες ρευστοποιήσεις— τις αλλαγές που συνοδεύουν τη μετάβαση της ελληνικής αγοράς στις ανεπτυγμένες αγορές. Οι αποχωρήσεις μετοχών από τον βασικό δείκτη MSCI δεν είναι τιμωρία. Είναι παρενέργεια, και οι παρενέργειες, όπως δείχνει η ιστορία, περνούν.
Η αγορά έχει ξαναδεί το έργο όχι μία αλλά πολλές φορές: Όταν η Motor Oil βρέθηκε εκτός του βασικού δείκτη MSCI τον Αύγουστο του 2024, η μετοχή πιέστηκε για μήνες. Όχι επειδή χάλασε κάτι στα θεμελιώδη της, αλλά επειδή τα κεφάλαια που ακολουθούν τις αλλαγές του δείκτη «έπρεπε» να φύγουν. Σήμερα, λιγότερο από δύο χρόνια μετά, διαπραγματεύεται σε ιστορικά υψηλά. Το ίδιο συνέβη με την Titan: η έξοδος από τον δείκτη το 2020 έριξε τη μετοχή κοντά στα 12 ευρώ. Έξι χρόνια αργότερα, η αγορά αποτιμά ξανά αυτό που πραγματικά μετράει — τον ισολογισμό και την κερδοφορία.
Οι δείκτες δεν κάνουν αξιολόγηση, κάνουν κατάταξη. Δεν μετρούν ποιότητα, αλλά μέγεθος, διασπορά και εμπορευσιμότητα. Και όταν αλλάζει το «γήπεδο» —όταν μια αγορά δηλαδή αναβαθμίζεται— αλλάζουν και τα όρια συμμετοχής. Επίσης τα παθητικά κεφάλαια δεν έχουν άποψη, έχουν καταστατικό. Φεύγουν. Οι ενεργοί διαχειριστές που είναι δεμένοι στη σύνθεση του δείκτη θα πουλήσουν, όχι επειδή θεωρούν ότι η εταιρεία υποτιμήθηκε μέσα από την απώλεια της αποδοτικότητας της ή την επιχειρηματική δυναμική της, αλλά επειδή δεν έχουν επιλογή.
Εδώ γεννιέται η σύγχυση. Πολλοί επενδυτές μπερδεύουν τη ροή κεφαλαίων με την αξία. Μπερδεύουν τη μηχανική του δείκτη με την ουσία της επιχείρησης. Και αυτό είναι το λάθος που κοστίζει, ειδικά σε όσους αντιληφθούν γρήγορα την ουσία των αλλαγών.
Ναι, οι βραχυπρόθεσμες διακυμάνσεις μπορούν να είναι επώδυνες. Ναι, όσοι κοιτούν την αγορά με ορίζοντα ημερών ή εβδομάδων θα δοκιμάσουν την τύχη τους πάνω στα κύματα των εκροών. Όμως το παιχνίδι της αξίας παίζεται αλλού. Παίζεται στην κερδοφορία, στις ταμειακές ροές, στη μόχλευση και στην ικανότητα μιας εταιρείας να παράγει απόδοση ανεξαρτήτως δείκτη.
Η ελληνική αγορά αλλάζει κατηγορία. Και κάθε αναβάθμιση έχει κόστος προσαρμογής. Όσοι κοιτούν μόνο το ταμπλό θα δουν «ταλαιπωρία». Όσοι κοιτούν τον ισολογισμό σε συνδυασμό με την αποτίμηση στο ταμπλό θα δουν ευκαιρίες. Γιατί, στο τέλος της ημέρας, οι δείκτες αλλάζουν. Τα θεμελιώδη μένουν. Και αυτά είναι που πληρώνουν.
