Ο Ντόναλντ Τραμπ θέλει πολύ, μα πάρα πολύ, η Γροιλανδία να γίνει η 51η πολιτεία των ΗΠΑ, ανεξάρτητα από το τι πιστεύουν οι ίδιοι οι Γροιλανδοί, οι Δανοί ή οποιοσδήποτε άλλος. Αύριο, οι ηγέτες των κρατών-μελών της ΕΕ θα συναντηθούν στις Βρυξέλλες σε έκτακτη σύνοδο για να συζητήσουν πώς θα αντιδράσουν στην τελευταία του απειλή να επιβάλει δασμούς σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες, οι οποίες τόλμησαν να στείλουν στρατιωτικό προσωπικό στη Γροιλανδία — μια περιοχή την οποία, όπως ισχυρίζεται, οι Ευρωπαίοι έχουν παραμελήσει στρατιωτικά στο παρελθόν.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί και πρέπει να απαντήσει. Το 2025 μάθαμε ότι ο μόνος τρόπος να αποτραπεί ο Τραμπ από το να εκφοβίζει άλλες χώρες είναι η σταθερή στάση και η αντίδραση. Ο κατευνασμός απέτυχε σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις, ενώ οι αποφασιστικές στάσεις της Κίνας και του Καναδά αποδείχθηκαν πολύ πιο αποτελεσματικές. Καθώς, λοιπόν, οι Ευρωπαίοι ηγέτες συζητούν ποια μέτρα θα λάβουν, ας δούμε συνοπτικά ποιες επιλογές έχει η Ευρώπη για να απαντήσει στις απειλές των ΗΠΑ, ποιες είναι οι πιθανές επιλογές οικονομικών αντιποίνων που έχει στη διάθεσή της.
Τα μέτρα αυτά θα προκαλέσουν βραχυπρόθεσμα κλιμάκωση από την πλευρά του Τραμπ, κάτι που εξηγεί γιατί ορισμένοι Ευρωπαίοι ηγέτες, όπως ο Φρίντριχ Μερτς της Γερμανίας, προσπαθούν να μετριάσουν την ευρωπαϊκή αντίδραση. Ωστόσο, το 2025 έδειξε ότι όταν οι χώρες παραμένουν σταθερές, ο κύκλος κλιμάκωσης τελειώνει μέσα σε λίγες εβδομάδες και ο Τραμπ υποχωρεί (ή, για να το πούμε πιο λαϊκά, «κάνει πίσω») μόλις συνειδητοποιήσει ότι δεν μπορεί να εκφοβίσει τους άλλους για να υποταχθούν. Η ταξινόμηση των μέτρων είναι από τα πιο ήπια έως τις πιο σκληρά και βέβαια έχουν και τις ανάλογες οικονομικές και επιχειρηματικές συνέπειες.
- Διακοπή των εν εξελίξει διαπραγματεύσεων για τις λεπτομέρειες της εμπορικής συμφωνίας ΗΠΑ–ΕΕ του περασμένου έτους και επιβολή δασμών σε αμερικανικά προϊόντα αξίας 93 δισ. ευρώ που εξάγονται στην ΕΕ. Ήδη αυτή η επιλογή βρίσκεται πάνω στο τραπέζι και είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα συμβεί.
- Επιβολή πρόσθετων δασμών σε στοχευμένα αμερικανικά προϊόντα. Το πρόβλημα αυτής της επιλογής είναι ότι θα αυξήσει τον πληθωρισμό στην ΕΕ και θα επιβαρύνει σημαντικά τις ευρωπαϊκές οικονομίες βραχυπρόθεσμα.
- Αξιοποίηση του Digital Services Act και άλλων υφιστάμενων κανονισμών της ΕΕ για τον περιορισμό της δραστηριότητας αμερικανικών τεχνολογικών εταιρειών στην Ευρώπη ή την επιβολή υψηλότερων προστίμων σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης που παραβιάζουν τη νομοθεσία. Αυτό θα μπορούσε να πλήξει βασικούς χρηματοδότες του Τραμπ, αλλά ανοίγει ένα νέο μέτωπο και μεταφέρει τον εμπορικό πόλεμο από τα αγαθά στις υπηρεσίες.
- Εφαρμογή του “Buy European Act” (που βρίσκεται σήμερα σε νομοθετική εξέλιξη), ώστε να κατευθυνθούν οι δημόσιες συμβάσεις — ιδίως στους τομείς των υπηρεσιών και της τεχνολογίας — από αμερικανικούς προμηθευτές σε ευρωπαϊκούς ή ασιατικούς.
- Ενεργοποίηση του μηχανισμού anti-coercion, ο οποίος επιτρέπει στην ΕΕ να επιβάλλει δασμούς σε εταιρείες παροχής υπηρεσιών (όπου οι ΗΠΑ έχουν εμπορικό πλεόνασμα έναντι της ΕΕ), καθώς και να στοχεύσει εταιρείες που συνδέονται με την αμερικανική κυβέρνηση. Eταιρείες όπως η Alphabet, η Microsoft και η SpaceX θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως κυβερνητικοί ανάδοχοι στο πλαίσιο αυτού του μηχανισμού. Το anti-coercion instrument έχει σχεδιαστεί ακριβώς για περιπτώσεις όπως η σημερινή και η ενεργοποίησή του θα έστελνε σαφές μήνυμα ότι η ΕΕ είναι διατεθειμένη να κρατήσει σκληρή στάση.
- Επιβολή εξαγωγικών φόρων σε ευρωπαϊκά προϊόντα που εξάγονται στις ΗΠΑ και είναι δύσκολο να αντικατασταθούν. Τέτοια παραδείγματα μπορεί να αποτελούν οι εκτυπωτές κυκλωμάτων της ASML, αλλά και άλλος εξειδικευμένος εξοπλισμός. Το πλεονέκτημα αυτής της επιλογής είναι ότι λειτουργεί σαν έμμεση αύξηση των αμερικανικών δασμών, αυξάνοντας τον πληθωρισμό και το κόστος για τις αμερικανικές επιχειρήσεις, ενώ τα έσοδα παραμένουν στην ΕΕ και μπορούν να ανακυκλωθούν για τη στήριξη των ευρωπαϊκών εξαγωγέων που πλήττονται από τους αμερικανικούς δασμούς.
- Μείωση των ευρωπαϊκών κεφαλαιακών ροών προς τις ΗΠΑ, για παράδειγμα μέσω ενθάρρυνσης ή ακόμη και παροχής κινήτρων σε ευρωπαϊκές τράπεζες και συνταξιοδοτικά ταμεία να μειώσουν τις τοποθετήσεις τους σε αμερικανικά ομόλογα. Η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος δανειστής των ΗΠΑ και η αμερικανική οικονομία εμφανίζει μεγάλο εξωτερικό έλλειμμα. Η μείωση της ξένης ζήτησης θα μπορούσε να αυξήσει τις αποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων, αλλά η Fed θα μπορούσε να εξουδετερώσει την επίδραση με επανεκκίνηση της ποσοτικής χαλάρωσης και έλεγχο της καμπύλης αποδόσεων. Η επιλογή είναι πρακτικά μη ρεαλιστική, εκτός εάν υπάρξει κλιμάκωση σε ανοιχτή σύγκρουση.
Τα παραπάνω μέτρα μπορούν να λειτουργήσουν ως ένα πρώτο, σαφές και αξιόπιστο οχυρό άμυνας, δίνοντας στην Ευρώπη τη δυνατότητα μιας άμεσης απάντησης πριν η κρίση ξεφύγει από το οικονομικό πεδίο και μεταφερθεί στο διπλωματικό ή –ακόμη χειρότερα– στο στρατιωτικό επίπεδο. Το ζητούμενο δεν είναι η σύγκρουση, αλλά η αποτροπή: να καταστεί σαφές ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει εργαλεία, βούληση και αντοχές για να προστατεύσει τα συμφέροντά της. Ζούμε πρωτοφανείς καταστάσεις, που μέχρι πρότινος θα αποτελούσαν σενάριο για ταινίες κατασκοπίας με «διαταραγμένους κακούς». Σήμερα, όμως, αποτελούν πραγματικότητα — και σε αυτή την πραγματικότητα η Ευρώπη καλείται, ίσως για πρώτη φορά τόσο καθαρά, να αποδείξει ότι μπορεί να σταθεί ως ενιαία γεωπολιτική δύναμη και όχι απλώς ως οικονομική ένωση.
