Το έμφραγμα του μυοκαρδίου παραμένει μία από τις κυριότερες αιτίες θανάτου παγκοσμίως, παρά την πρόοδο της ιατρικής. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), τα καρδιαγγειακά νοσήματα ευθύνονται για περίπου 17,9 εκατομμύρια θανάτους ετησίως, με το έμφραγμα να καταλαμβάνει κεντρική θέση σε αυτή τη στατιστική.
Τι είναι το έμφραγμα
Το έμφραγμα συμβαίνει όταν διακόπτεται απότομα η αιμάτωση ενός τμήματος της καρδιάς, συνήθως λόγω απόφραξης μιας στεφανιαίας αρτηρίας από θρόμβο. Χωρίς οξυγόνο, τα καρδιακά κύτταρα αρχίζουν να νεκρώνονται μέσα σε λίγα λεπτά.
Όπως επισημαίνει η Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία (European Society of Cardiology – ESC), ο χρόνος είναι καθοριστικός: «time is muscle» – όσο καθυστερεί η θεραπεία τόσο μεγαλύτερη η μόνιμη βλάβη στην καρδιά.
Αίτια και παράγοντες κινδύνου
Το έμφραγμα δεν είναι τυχαίο γεγονός. Στις περισσότερες περιπτώσεις αποτελεί το τελικό αποτέλεσμα μακροχρόνιων παραγόντων κινδύνου:
- κάπνισμα
- αυξημένη χοληστερόλη
- αρτηριακή υπέρταση
- σακχαρώδης διαβήτης
- παχυσαρκία και καθιστική ζωή
- χρόνιο στρες
- κληρονομικό ιστορικό
Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο The Lancet (INTERHEART Study) έδειξε ότι πάνω από το 90% των εμφραγμάτων παγκοσμίως σχετίζονται με τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου, δηλαδή παράγοντες που μπορούν να προληφθούν.
Συμπτώματα που δεν πρέπει να αγνοούνται
Τα πιο συχνά συμπτώματα είναι:
- έντονος πόνος ή βάρος στο στήθος
- πόνος που «απλώνεται» στο αριστερό χέρι, στον ώμο, στον λαιμό ή στη γνάθο
- δύσπνοια
- κρύος ιδρώτας
- ναυτία, ζάλη, αίσθημα έντονης κόπωσης
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε γυναίκες, ηλικιωμένους και διαβητικούς, όπου τα συμπτώματα μπορεί να είναι άτυπα (π.χ. δύσπνοια ή στομαχόπονος χωρίς έντονο πόνο στο στήθος).
Πρόληψη: τι πραγματικά λειτουργεί
Η επιστήμη είναι σαφής: η πρόληψη σώζει ζωές. Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της ESC (2023):
- διακοπή καπνίσματος μειώνει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο έως και 50%
- μεσογειακή διατροφή μειώνει σημαντικά τα καρδιακά επεισόδια
- τακτική σωματική άσκηση (150 λεπτά/εβδομάδα)
- έλεγχος πίεσης, σακχάρου και χοληστερόλης
- διαχείριση άγχους και επαρκής ύπνος
Το έμφραγμα δεν είναι αναπόφευκτο. Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, προειδοποιεί σιωπηλά για χρόνια. Η έγκαιρη πρόληψη, η γνώση των συμπτωμάτων και η άμεση αναζήτηση ιατρικής βοήθειας μπορούν να κάνουν τη διαφορά ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο.
Σε μια εποχή που το στρες και η καθιστική ζωή κυριαρχούν, η καρδιακή υγεία δεν είναι ατομική υπόθεση – είναι ζήτημα δημόσιας υγείας.
