Καθώς πολίτες σε όλο τον κόσμο ετοιμάζονταν να υποδεχτούν το νέο έτος, οι Ιρανοί άρχισαν να βγαίνουν στους δρόμους για να διαμαρτυρηθούν για τη διαρκώς επιδεινούμενη οικονομική κρίση της χώρας τους. Η συνεχιζόμενη υποτίμηση του ιρανικού νομίσματος έναντι του δολαρίου ΗΠΑ, καθώς και ο ασφυκτικός πληθωρισμός, αποτέλεσαν το έναυσμα για την αναταραχή, η οποία είναι η πιο πρόσφατη σε μια μακρά σειρά ετών οικονομικού πόνου και διαμαρτυριών.
Το ιρανικό καθεστώς αρχικά αναγνώρισε τη νομιμότητα των ανησυχιών των διαδηλωτών, διανέμοντας εντελώς ανεπαρκή επιδόματα σε μετρητά, αξίας μόλις 7 δολαρίων ΗΠΑ, για την αντιμετώπιση του κόστους ζωής.
Ωστόσο, στη συνέχεια υιοθέτησε πολύ πιο σκληρή στάση. Σύμφωνα με τα ίδια τα στοιχεία του καθεστώτος, μέχρι σήμερα τουλάχιστον 2.000 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί. Παρ’ όλα αυτά, οι διαδηλωτές συνεχίζουν θαρραλέα να κατεβαίνουν στους δρόμους.
Όπως συμβαίνει σχεδόν μηχανικά, την περασμένη Πέμπτη το καθεστώς επιστράτευσε ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία ελέγχου του πληθυσμού: τις διακοπές του Διαδικτύου. Στις έξι ημέρες που ακολούθησαν, οι Ιρανοί έχουν σχεδόν πλήρως αποκοπεί από το Διαδίκτυο, ενώ εναλλακτικοί τρόποι πρόσβασης – όπως οι λαθραία εισαγόμενοι τερματικοί σταθμοί Starlink – αποδείχθηκαν αναξιόπιστοι λόγω παρεμβολών στα δορυφορικά σήματα.
Καθώς ο κόσμος αναμένει αν ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, θα υλοποιήσει τις απειλές του για «πολύ σκληρή δράση» σε περίπτωση που το Ιράν απαγχονίσει διαδηλωτές, η αλήθεια είναι ότι ακόμη και χωρίς διεθνή παρέμβαση, το καθεστώς δεν μπορεί να αντέξει οικονομικά να κρατήσει το Διαδίκτυο του Ιράν εκτός λειτουργίας επ’ αόριστον.
⚠️ Update: #Iran has now been offline for 120 hours.
— NetBlocks (@netblocks) January 13, 2026
Despite some phone calls now connecting, there is no secure way to communicate and the general public remain cut off from the outside world.
What footage makes it through shows extensive use of force against civilians 📵 pic.twitter.com/GLPtVx6yrX
Γιατί το καθεστώς μπλοκάρει το Διαδίκτυο
Το ιρανικό καθεστώς χρησιμοποιεί τις διακοπές του Διαδικτύου από την εποχή των διαδηλώσεων του Πράσινου Κινήματος, μετά τις αμφισβητούμενες προεδρικές εκλογές του 2009. Πρόκειται για ένα ισχυρό εργαλείο που εμποδίζει τους πολίτες να επικοινωνούν τόσο με τον έξω κόσμο όσο και μεταξύ τους.
Αυτό περιορίζει την οργάνωση της αντιπολίτευσης, καθώς οι άνθρωποι δεν μπορούν να συμμετάσχουν σε διαδηλώσεις αν δεν γνωρίζουν πού και πότε αυτές λαμβάνουν χώρα. Παράλληλα, απομονώνει τα άτομα, εμποδίζοντάς τα να βλέπουν τις βίαιες καταστολές που συμβαίνουν εκτός της γειτονιάς τους. Οι διακοπές του Διαδικτύου αποκρύπτουν επίσης το διεθνές βλέμμα, επιτρέποντας στο καθεστώς να καταστέλλει τους διαδηλωτές στο σκοτάδι.
Οι διακοπές έχουν γίνει τόσο συνώνυμες με την πολιτική αναταραχή, ώστε η μη κυβερνητική οργάνωση ψηφιακών δικαιωμάτων Article 19 δήλωσε το 2020 ότι «οι διαδηλώσεις γεννούν διακοπές του Διαδικτύου στο Ιράν».
Οι διακοπές του Διαδικτύου είναι δαπανηρές
Ωστόσο, θα ήταν λάθος να πιστεύει κανείς ότι το ιρανικό καθεστώς έχει απεριόριστη δυνατότητα να κλείνει το Διαδίκτυο. Κάθε διακοπή συνεπάγεται υψηλό οικονομικό και πολιτικό κόστος.
Πέρα από τον αποκλεισμό εφαρμογών άμεσης επικοινωνίας και κοινωνικών δικτύων, οι διακοπές του Διαδικτύου στο Ιράν συχνά μπλοκάρουν εφαρμογές εργασίας όπως το Slack, το Skype, το Google Meet και το Jira. Αυτές είναι ζωτικής σημασίας για τη λειτουργία των καθημερινών επιχειρήσεων.
Αντίστοιχα, οι προσπάθειες του καθεστώτος να μπλοκάρει τα εικονικά ιδιωτικά δίκτυα (VPN) και τις ασφαλείς συνδέσεις HTTPS μπορούν να προκαλέσουν χάος στα εταιρικά συστήματα πληρωμών, στην πολυπαραγοντική ταυτοποίηση και ακόμη και στο εταιρικό email.
Ο παγκόσμιος οργανισμός παρακολούθησης του Διαδικτύου NetBlocks εκτιμά ότι οι διακοπές του Διαδικτύου κοστίζουν στην οικονομία του Ιράν περισσότερα από 37 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ την ημέρα. Δηλαδή πάνω από 224 εκατομμύρια δολάρια μόνο τις τελευταίες έξι ημέρες.
Όπως έγραψα σε πρόσφατο επιστημονικό άρθρο, έχουμε ήδη δει πόσο σοβαρές μπορεί να είναι οι οικονομικές επιπτώσεις των διακοπών του Διαδικτύου στο Ιράν.
Κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων του 2022–23, μετά τον θάνατο υπό κράτηση της Κούρδισσας-Ιρανής γυναίκας Μάχσα «Τζίνα» Αμινί, οι διακοπές του Διαδικτύου είχαν εκτεταμένες συνέπειες.
@elonmusk Internet is down in Iran. Iranian people need help. Last time they did this, they killed 1500+ people. #internetshutdown #MahsaAmini #مهسا_امینی pic.twitter.com/uDx2GpICi3
— Mosh (@moshhamedani) September 22, 2022
Μια πηγή ανέφερε ότι ο όγκος των ηλεκτρονικών πληρωμών εντός του Ιράν μειώθηκε στο μισό μέσα στις πρώτες δύο εβδομάδες των διαδηλώσεων.
Το Ιράν διαθέτει έναν ζωντανό τομέα ηλεκτρονικού εμπορίου. Υπολογίζεται ότι το 83% των διαδικτυακών επιχειρήσεων χρησιμοποιούν πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης όπως το Instagram, το WhatsApp και το Telegram για τη δημιουργία πωλήσεων. Και οι τρεις πλατφόρμες αποκλείστηκαν κατά τη διάρκεια της αναταραχής του 2022–23. Μεταγενέστερη έκθεση διαπίστωσε ότι ο αποκλεισμός του Instagram και οι περιοδικές διακοπές του Διαδικτύου στους 17 μήνες μετά τις διαδηλώσεις κόστισαν στην ιρανική οικονομία 1,6 δισ. δολάρια ΗΠΑ.
Το καθεστώς εργάζεται εδώ και δεκαετίες για τη δημιουργία ενός εγχώριου Διαδικτύου που θα μπορούσε να μετριάσει μέρος αυτής της ζημιάς, αλλά μέχρι στιγμής έχει αποτύχει.
Οι τεράστιες τεχνολογικές ανάγκες του καθεστώτος – τόσο για επιτήρηση όσο και για τη λειτουργία μιας σύγχρονης οικονομίας για περίπου 92 εκατομμύρια ανθρώπους – οδήγησαν στην ανάδυση ενός μεγάλου ημι-ιδιωτικού τομέα τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών (ICT) στο Ιράν. Σε αυτόν περιλαμβάνονται πάροχοι υπηρεσιών Διαδικτύου, εταιρείες κινητής τηλεφωνίας και ένας εκτεταμένος τομέας πληροφορικής.
Μόλις έξι εβδομάδες μετά την έναρξη των διαδηλώσεων του 2022, ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας κινητής τηλεφωνίας RighTel έστειλε ανοιχτή επιστολή προς τον υπουργό ICT, Ισά Ζαρεπούρ, διαμαρτυρόμενος ότι η ψηφιακή καταστολή κατέστρεφε την επιχείρησή του. Σημείωνε ότι η RighTel είχε σεβαστεί τις «προτεραιότητες και απαιτήσεις ασφάλειας» του καθεστώτος κατά τις διακοπές και απαιτούσε αποζημίωση, διαφορετικά η εταιρεία θα μπορούσε να αναγκαστεί να αποχωρήσει από την αγορά.
Παρόμοια αιτήματα διατυπώθηκαν σε επιστολές που εστάλησαν ιδιωτικά (αλλά αργότερα διέρρευσαν) και από άλλους παρόχους επικοινωνιών.
Δεν επρόκειτο για φυσικούς επικριτές του καθεστώτος. Αντιθέτως, οι διακοπές του Διαδικτύου δημιουργούσαν μια επικίνδυνη δυναμική, κατά την οποία ακόμη και όσοι βρίσκονταν κοντά στο καθεστώς αποξενώνονταν, δημιουργώντας μια νέα τάξη δυνητικών διαδηλωτών που θα μπορούσαν κάποια στιγμή να ενωθούν με εκείνους που διαδηλώνουν στους δρόμους.
Γιατί η τρέχουσα διακοπή δεν μπορεί να διαρκέσει για πάντα
Αυτός είναι ο λόγος που η τρέχουσα διακοπή του Διαδικτύου αποτελεί μια στρατηγική υψηλού ρίσκου. Παρότι το καθεστώς καταφέρνει να αποκρύψει τα χειρότερα στοιχεία της αιματηρής καταστολής του, διατρέχει τον κίνδυνο να προκαλέσει περαιτέρω την ήδη πιεσμένη οικονομικά μεσαία και εργατική τάξη της χώρας.
Το 2022–23, οι διακοπές εφαρμόστηκαν με στοχευμένο τρόπο, κυρίως σε ορισμένες πόλεις ή σε συγκεκριμένες ώρες της ημέρας, όταν αναμένονταν διαδηλώσεις. Αντίθετα, η τρέχουσα διακοπή είναι πανεθνική.
Σήμερα, μόνο το 1% των συνδέσεων στο Διαδίκτυο στο Ιράν παραμένει ενεργό (κάτι που εξηγεί πώς ο ανώτατος ηγέτης εξακολουθεί να χρησιμοποιεί ελεύθερα το X για να κάνει προπαγάνδα). Αυτό σημαίνει ότι οι οικονομικές και πολιτικές επιπτώσεις της παρούσας διακοπής, αν συνεχιστεί, θα μπορούσαν εύκολα να ξεπεράσουν εκείνες του 2022–23.
Δεδομένου ότι τα οικονομικά προβλήματα του Ιράν αποτελούν την κινητήρια δύναμη της σημερινής αναταραχής, ένα παρατεταμένο μπλακάουτ του Διαδικτύου θα μπορούσε να ωθήσει ακόμη περισσότερους ανθρώπους στους δρόμους. Το καθεστώς γνωρίζει πολύ καλά αυτόν τον κίνδυνο.
*Η Dara Conduit είναι επίκουρη καθηγήτρια Πολιτικών Επιστημών και Υπότροφος DECRA στο Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης. Η έρευνά της αναδημοσιεύεται αυτούσια στο Liberal, μέσω άδειας Creative Commons, από τον ιστότοπο TheConversation.com.
