Τον Δεκέμβριο του 2024, η Ρουμανία έγινε η πρώτη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που ακύρωσε εκλογές λόγω ξένης παρέμβασης. Ένας σχεδόν άγνωστος υποψήφιος κέρδισε τον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών μετά από μια εκστρατεία στο TikTok που, σύμφωνα με τις ρουμανικές υπηρεσίες πληροφοριών, περιλάμβανε αλγοριθμική χειραγώγηση, συντονισμένους λογαριασμούς και αδήλωτη χρηματοδότηση. Το Συνταγματικό Δικαστήριο της χώρας έκρινε ότι η παρέμβαση αλλοίωσε τη βούληση των ψηφοφόρων.
Η υπόθεση της Ρουμανίας δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό. Είναι η πιο δραματική επιβεβαίωση μιας τάσης που καταγράφεται εδώ και χρόνια: οι ευρωπαϊκές δημοκρατίες βρίσκονται υπό συστηματική επίθεση. Η πρόσφατη έκθεση «Fragile Europe: Defending Democracy in an Age of Interference», που δημοσίευσε το European Liberal Forum (ELF) σε συνεργασία με το Projekt: Polska, τεκμηριώνει αυτήν ακριβώς την πραγματικότητα.
Τι είναι το FIMI και γιατί έχει σημασία
Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (EEAS) έχει αναπτύξει έναν όρο για αυτού του είδους τις επιχειρήσεις: Ξένη Χειραγώγηση και Παρέμβαση Πληροφοριών (FIMI — Foreign Information Manipulation and Interference). Ο ορισμός είναι σημαντικός: δεν μιλάμε για απλή «παραπληροφόρηση» ή «ψευδείς ειδήσεις». Η FIMI περιγράφει ένα μοτίβο συμπεριφοράς που απειλεί αξίες, διαδικασίες και πολιτικές λειτουργίες. Είναι σκόπιμη, συντονισμένη και διεξάγεται από κρατικούς ή παρακρατικούς φορείς.
Η 3η Έκθεση της EEAS για τις απειλές FIMI (Μάρτιος 2025) χαρτογραφεί την κλίμακα του προβλήματος: τουλάχιστον 25 διαφορετικές πλατφόρμες, 38.000 λογαριασμοί, επιχειρήσεις που εξαπλώθηκαν σε 90 χώρες μόνο το 2024. Πάνω από 80 χώρες και 200 οργανισμοί ήταν στόχοι. Δίκτυα όπως το Doppelganger, το Portal Kombat και το African Initiative λειτουργούν ως μηχανισμοί «πλυσίματος πληροφοριών» — δημιουργούν ψευδείς ιστοτόπους που μιμούνται νόμιμα μέσα ενημέρωσης για να διοχετεύσουν προπαγάνδα.
Η ελευθερία ως ευπάθεια
Υπάρχει ένα παράδοξο στον πυρήνα αυτής της απειλής: οι ανοιχτές κοινωνίες είναι πιο ευάλωτες ακριβώς επειδή είναι ανοιχτές. Η ελευθερία του λόγου, η πρόσβαση στην πληροφορία, ο πλουραλισμός των απόψεων — όλα αυτά τα θεμέλια της φιλελεύθερης δημοκρατίας μπορούν να εργαλειοποιηθούν από αυτούς που δεν τα μοιράζονται.
Η έκθεση του ELF τονίζει αυτό ακριβώς το σημείο: η Ρωσία και η Κίνα δεν προσπαθούν απλώς να διαδώσουν τις δικές τους θέσεις. Στόχος τους είναι να διαβρώσουν την εμπιστοσύνη στους δημοκρατικούς θεσμούς, να εντείνουν τις υπάρχουσες διαιρέσεις, να δημιουργήσουν σύγχυση για το τι είναι αλήθεια και τι ψέμα. Δεν χρειάζεται να πείσουν τους πολίτες για κάτι συγκεκριμένο — αρκεί να τους κάνουν να αμφιβάλλουν για τα πάντα.
Η τακτική είναι γνωστή ως «firehose of falsehood», δηλαδή η τακτική της πλημμυρίδας ψευδών αφηγημάτων: μια συνεχής, μαζική και αντικρουόμενη ροή παραπλανητικών πληροφοριών που δεν στοχεύει στην πειθώ, αλλά στην αποδόμηση της εμπιστοσύνης. Όταν όλα μοιάζουν ύποπτα, τίποτα δεν μοιάζει αξιόπιστο.
Οι πλατφόρμες ως πεδίο μάχης
Το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ψηφιακών Μέσων [European Digital Media Observatory (EDMO)] κατέγραψε ότι η παραπληροφόρηση σχετική με την ΕΕ έφτασε σε ιστορικό υψηλό τον μήνα πριν τις ευρωεκλογές του 2024. Οι μεγάλες πλατφόρμες — Google, Meta, Microsoft, TikTok — παρουσιάζουν σημαντικό κενό μεταξύ δεσμεύσεων και πράξεων: το 45% του περιεχομένου παραπληροφόρησης που εντοπίστηκε δεν έλαβε καμία ορατή ενέργεια.
Η περίπτωση της Ρουμανίας έδειξε πόσο ευάλωτες είναι οι πλατφόρμες σε συντονισμένες εκστρατείες. Η έρευνα της Global Witness αποκάλυψε ότι δοκιμαστικά προφίλ στο TikTok έλαβαν περιεχόμενο υπέρ του νικητή υποψηφίου 4,6 έως 14 φορές περισσότερο από το περιεχόμενο της αντιπάλου του. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκίνησε έρευνα κατά του TikTok βάσει της Πράξης Ψηφιακών Υπηρεσιών (DSA).
Αλλά η Ρουμανία δεν είναι μόνη. Στη Μολδαβία, οι εκλογές του Οκτωβρίου 2024 σημαδεύτηκαν από κυβερνοεπιθέσεις, ψευδείς απειλές για βόμβες και οργανωμένη αγορά ψήφων. Στη Γεωργία, η Meta αφαίρεσε δίκτυα «συντονισμένης ανυπόστατης συμπεριφοράς» που προωθούσαν ρωσικά αφηγήματα. Στις ΗΠΑ, ψευδείς απειλές για βόμβες που φαίνεται να προέρχονταν από ρωσικά domains ανάγκασαν εκλογικά κέντρα να κλείσουν.
Ρωσία και Κίνα: διαφορετικές τακτικές, κοινός στόχος
Η Ρωσία έχει τη μεγαλύτερη εμπειρία και τις πιο επιθετικές τακτικές. Η εισβολή στην Ουκρανία το 2022 ήταν η κορύφωση χρόνων χειραγώγησης της πληροφορίας — αφηγήματα που είχαν σπαρθεί από το 2013-2014. Σήμερα, η Ρωσία πειραματίζεται με τεχνητή νοημοσύνη για να αυξήσει την κλίμακα και την αποτελεσματικότητα των επιχειρήσεών της. Η εκτίμηση είναι ότι το 2025 θα διαθέσει τουλάχιστον 137 δισεκατομμύρια ρούβλια (περίπου 1,2 δισεκατομμύρια ευρώ) σε κρατικά μέσα και πλατφόρμες.
Η Κίνα, παρά τη ρητορική περί μη ανάμιξης, έχει υιοθετήσει παρόμοιες τακτικές. Το German Marshall Fund καταγράφει περιπτώσεις Κινέζων διπλωματών που στρατολόγησαν Ευρωπαίους πολιτικούς, στόχευσαν επικριτές όπως ο Raphaël Glucksmann στη Γαλλία, και χρηματοδότησαν δίκτυα επιρροής. Τον Απρίλιο 2024, οι γερμανικές αρχές συνέλαβαν τον βοηθό ευρωβουλευτή της AfD για κατασκοπεία υπέρ της Κίνας.
Η παραπληροφόρηση δεν είναι «άποψη»
Είναι σημαντικό να διακρίνουμε: η κριτική στις πολιτικές της ΕΕ, η αμφισβήτηση αποφάσεων, ακόμα και οι λανθασμένες απόψεις αποτελούν μέρος του δημοκρατικού διαλόγου. Η FIMI είναι κάτι διαφορετικό: είναι σκόπιμη χειραγώγηση, συντονισμένη από ξένους κρατικούς φορείς, με στόχο την αποσταθεροποίηση. Η διαφορά δεν βρίσκεται στο περιεχόμενο αλλά στη μέθοδο και την πρόθεση.
Η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης, στο Ψήφισμα 2567 (2024), διέκρινε μεταξύ προπαγάνδας και ελευθερίας της πληροφορίας. Η προπαγάνδα δεν προστατεύεται από το δικαίωμα της ελευθερίας του λόγου — ειδικά όταν στοχεύει στην υπονόμευση θεσμών και δικαιωμάτων.
Μια απειλή που απαιτεί απάντηση
Η ευρωπαϊκή δημοκρατία δεν απειλείται επειδή είναι αδύναμη — απειλείται επειδή είναι ανοιχτή. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να κλείσει. Σημαίνει ότι πρέπει να αναπτύξει νέα εργαλεία άμυνας, χωρίς να θυσιάσει τις αξίες που την καθιστούν δημοκρατία.
Η ΕΕ έχει ήδη αρχίσει να αντιδρά. Το FIMI Toolbox, η Πράξη Ψηφιακών Υπηρεσιών, οι πρώτες κυρώσεις για δραστηριότητες παρέμβασης (Δεκέμβριος 2024) δείχνουν ότι η θεσμική απάντηση διαμορφώνεται. Αλλά τα εργαλεία δεν αρκούν αν δεν χρησιμοποιηθούν με συνέπεια.
Στο επόμενο άρθρο αυτής της σειράς θα εξετάσουμε τον μηχανισμό που κάνει αυτές τις επιχειρήσεις τόσο αποτελεσματικές: τα προσωπικά δεδομένα. Γιατί στην εποχή του microtargeting, όταν κάποιος ξέρει τι φοβάσαι, δεν χρειάζεται να σου πει τι να ψηφίσεις.
Δικτυογραφία
• “Fragile Europe: Defending Democracy in an Age of Interference”, 2025
• EEAS, 3rd Report on Foreign Information Manipulation and Interference (FIMI) Threats, Μάρτιος 2025
• EDMO / Maldita.es, “Platform Response to Disinformation during the EU Election 2024”
• Global Witness, “What happened on TikTok around the annulled Romanian presidential election?”
• German Marshall Fund, «Bribes and Lies: Foreign Interference in Europe in 2024»
Ο Γιάννης Σ. Καλαντζάκης είναι cDPO και Lead Auditor ISO 27001, με θέσεις DPO σε 30+ οργανισμούς συμπεριλαμβανομένου του Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου και του Δήμου Ανωγείων. Policy Advisor σε θέματα πολιτικών Υγείας, προστασίας δεδομένων, ESG, Lead Verifier ESG (EU ETS, ISO 14064), και ιδρυτής της OLYSIS. Οι απόψεις είναι προσωπικές. #OwnYourCity #IOwnMyHealthData.
