Για την αλλαγή του status quo στη Μέση Ανατολή μετά τον θάνατο του Χαμενεΐ μιλάει στο Liberal ο επίκουρος καθηγητής «Παγκόσμιας Πολιτικής Οικονομίας και Νέων Τεχνολογιών» στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Αθανάσιος Μποζίνης. Ο ίδιος τονίζει πως στόχος της επιχείρησης των ΗΠΑ - Ισραήλ είναι ο αφοπλισμός του Ιράν, ενώ υπογραμμίζει τους λόγους για τους οποίους το Ισραήλ αναδεικνύεται σε κυρίαρχο παίκτη στην περιοχή. Ποιοι οι φόβοι της Άγκυρας και γιατί χάνει πόντους στη μάχη για την ανάδειξή της ως περιφερειακή δύναμη στη Μέση Ανατολή.
Συνέντευξη στον Κώστα Βλάχο
Τι σηματοδοτεί ο θάνατος του Χαμενεΐ για το Ιράν;
Είναι καθαρά ψυχολογικό θέμα. Απλώς θα καθυστερήσει το θέμα της διαδοχής στην εξουσία του Ιράν, δεν θα αλλάξει κάτι σημαντικό. Η βασική ραχοκοκαλιά του συστήματος είναι οι «Φρουροί της Επανάστασης» που αριθμούν 200-250.000 άτομα. Αυτοί είναι στην ουσία που κρατάνε το θεοκρατικό καθεστώς και το Ιράν απομονωμένο. Απο κει και πέρα, θα υπάρξει σύντομα διαδοχή αλλά στο εσωτερικό δεν πρόκειται να αλλάξει απολύτως τίποτα. Είναι καθαρά θέμα γοήτρου. Ένα χειρουργικό χτύπημα που ξεκίνησε και τον πόλεμο λόγω του ότι τον παρακολουθούσαν πάρα πολύ καιρό.
Βλέπετε μετάβαση της εξουσίας σε μια πιο δημοκρατική αρχή ή το καθεστώς θα αντικαταστήσει τον Χαμενεΐ με έναν σκληροπυρηνικό διάδοχο;
Όχι. Πρόκειται για ένα κράτος των 90 εκατ. κατοίκων με διάφορες εθνικότητες. Όταν υπάρχει μια κατακερματισμενη κοινωνία που είναι απομονωμένη από το 1979, δεν είναι εύκολο να δημιουργηθεί ο δρόμος επιστροφής σε ένα περισσότερο φιλοδυτικό καθεστώς. Έτσι λοιπόν, δεδομένου ότι δεν θα υπάρξουν χερσαίες επιχειρήσεις, δεν είναι εύκολο να αλλάξει εύκολα. Αυτό που θα καταφέρουν είναι με χειρουργικό τρόπο να καταστρέψουν το οπλικό σύστημα και το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Νομίζω όμως ότι οποιαδήποτε αλλαγή, σε θέμα νοοτροπίας θα πάρει πάρα πολύ καιρό.
Όσον αφορά την αντικατάσταση του Χαμενεΐ, υπάρχει η πιθανότητα αντικατάστασης από κάποιον πιο σκληροπυρηνικό, αλλά δεδομένου του γεγονότος ότι υπάρχει τεράστιο στρατιωτικό πλήγμα, καταστρέφεται δηλαδή ολόκληρο το οπλοστάσιο του Ιράν. Το Ισραήλ προετοιμαζόταν για να έρθει η κατάλληλη στιγμή. Από τη στιγμή που ήρθε, «αποκεφαλίζει» την ηγεσία προκειμένου να μην υπάρχει σωστή διαχείρηση κρίσης από το Ιράν, και προχωράει στο να μπορεί να αφοπλίσει εντελώς τις στρατιωτικές του δυνατότητες. Σε κάθε περίπτωση η νέα ηγεσία, πρέπει να σκεφτεί πολύ σοβαρά πώς θα μπορέσει να επιβιώσει στο νέο χάρτη ισχύος της Μέσης Ανατολής, χωρίς την απειλή ενός ισχυρού οπλοστασίου.
Ποιοι οι αντικειμενικοί στόχοι της επιχείρησης ΗΠΑ- Ισραήλ και πώς αυτοί θα επιτευχθούν;
Πρόκειται για ένα σχέδιο το οποίο είχε προαποφασιστεί και το Ισραήλ περίμενε την κατάλληλη στιγμή. Η αφορμή ήρθε με τις διπλωματικές επαφές που δεν οδήγησαν πουθενά. Στόχος ήταν η ολική καταστροφή του οπλοστασίου και το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Άλλωστε ο ίδιος ο Τραμπ επανέλαβε ότι «δεν μπορούμε σε καμία περίπτωση να αφήσουμε το Ιράν να έχει πυρηνικά όπλα» γιατί θα άλλαζε όλο τον συσχετισμό δυνάμεων στη Μέση Ανατολή.
Ο Τραμπ προειδοποίησε το καθεστώς «να παραδώσει τα όπλα και πως θα τους δοθεί αμνηστία, αλλιώς θα πεθάνουν». Πιστεύετε σε μια τέτοια εξέλιξη;
Δεν μπορεί να γίνει πράξη κάτι τέτοιο μόνο με βομβαρδισμούς και από τη στιγμή που δεν θα επιχειρήσει στρατός ξηράς. Απλώς μειώνεται δραματικά η στρατηγική δυνατότητα απάντησης. Φανταστείτε ένα κράτος το οποίο βομβαρδίζεται συνεχώς και είναι απομονωμένο. Δεν μπορεί ένα κράτος να αλλάξει τόσο εύκολα νοοτροπία.
Ποια η νέα κατάσταση και η επόμενη μέρα στη Μέση Ανατολή; Ποιος ο ρόλος του Ισραήλ και της Τουρκίας;
Η Τουρκία προσπαθεί ακόμα μια φορά να δείξει ότι είναι μια περιφερειακή δύναμη που με τις «ευλογίες» των ΗΠΑ εξυπηρετεί στρατηγικά συμφέροντα στο ευρύτερο περιβάλλον. Απέναντι όμως, έχει ένα πυρηνικό Ισραήλ το οποίο είναι εξίσου ικανό και μαχιμό, το οποίο όμως έχει στρατηγικές συμφωνίες με τις ΗΠΑ. Από τη στιγμή που βγαίνει από την εξίσωση το Ιράν, που έχει πολύ καλές σχέσεις και οικονομικές επαφές με την Τουρκία, το Ιράν αποδυναμώνεται στρατιωτικά και οικονομικά δηλαδή, αποδυναμώνεται μοιραία και ο ρόλος της Τουρκίας στην περιοχή. Θα υπάρξουν νέες ισορροπίες. Οι βομβαρδισμοί θα σταματήσουν μόνο όταν το Ισραήλ θα καταστρέψει το οπλοστάσιο που θεωρεί ότι είναι απειλή για το ίδιο.
Η Άγκυρα, όπως αναφέρουν διεθνή ΜΜΕ, ανησυχεί για την πτώση του καθεστώτος καθώς θα επιβεβαιωθούν οι στενοί οικονομικοί και όχι μόνο δεσμοί με το Ιράν. Ποια η άποψη σας;
Η Άγκυρα σαφώς και ανησυχεί από την εξέλιξη διότι αλλάζουν οι ισοροπίες ισχύος και το Ισραήλ βγαίνει μπροστά πιο δυναμωμένο, όντας η μόνη μάχιμη δύναμη στην περιοχή. Το πιο σημαντικό είναι ότι το Ισραήλ θα δημιουργήσει νέες στρατηγικές και οικονομικές συμμαχίες.
Η Ελλάδα δεδομένης της στρατηγικής σχέσης με το Ισραήλ βγαίνει «κερδισμένη» από τις εξελίξεις;
Η Ελλάδα αυτήν τη στιγμή δεν επηρεάζεται με κάποιον τρόπο από τις εξελίξεις. Δεν τίθεται θέμα οικονομικών θεμάτων στρατηγικής φύσεως, δεν υπάρχουν δηλαδή πολυεθνικές επιχειρήσεις που θα μπορούσαν να χτυπηθούν. Υπάρχουν βέβαια πολλά ελληνόκτητα πλοία στην περιοχή, όλα προστατεύονται όμως τόσο από διεθνή συμμαχία, όσο και από τον στόλο των ΗΠΑ που βρίσκεται στο Μπαχρέιν για την διευκόλυνση των πετρελαϊκών οδών. Δυνητικά η χώρα που θα μπορούσε να ανησυχεί είναι η Κύπρος από στρατηγική άποψη αλλά και πάλι δεν αποτελεί στόχο του Ιράν. Η Ελλάδα απλώς θα δεχθεί, όπως και όλες οι χώρες της ΕΕ, τις παγκόσμιες πληθωριστικές τάσεις λόγω της αύξησης των τιμών του πετρελαίου.
Υπάρχει περίπτωση γενικευμένης σύρραξης στη Μέση Ανατολή;
Σε καμία περίπτωση. Απλώς θα δημιουργηθούν νέες συμμαχίες. Είναι πολύ σημαντικό το ότι ένα εικοσιτετράωρο μετά την επίθεση στο Ιράν και τον θάνατο του αγιατολάχ Χαμενεΐ, η Ρωσία δεν αντέδρασε δυναμικά αλλά σιώπησε. Κατά την εκτίμηση μου, η Μέση Ανατολή δίνεται ως αντάλλαγμα στις ΗΠΑ για τον ρωσοουκρανικό πόλεμο. Το ίδιο ισχύει και με την Κίνα που παραμένει απομονωμένη παρακολουθώντας τις εξελίξεις.
* Ο Δρ. Αθανάσιος Η. Μποζίνης είναι Επίκουρος Καθηγητής «Παγκόσμιας Πολιτικής Οικονομίας και Νέων Τεχνολογιών - Βιοασφάλειας», Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και Μέλος Επιστημονικού Συμβούλιου Ανάλυσης Υβριδικών Απειλών στην Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας - Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης.
