Σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών ανακατατάξεων, όπου οι ισορροπίες ισχύος επανακαθορίζονται και η έννοια της συλλογικής ασφάλειας δοκιμάζεται εκ νέου, ο επίκουρος καθηγητής Παγκόσμιας Πολιτικής Οικονομίας και Νέων Τεχνολογιών – Βιοασφάλειας, Αθανάσιος Μποζίνης, μιλά στο Liberal για τη νέα αρχιτεκτονική διεθνούς ασφάλειας που επιχειρεί να επιβάλει ο Ντόναλντ Τραμπ.
Από το μήνυμα του Νταβός και τη στρατηγική σημασία της Γροιλανδίας, μέχρι το μέλλον του ΝΑΤΟ και τις μεταβαλλόμενες σχέσεις ΗΠΑ–ΕΕ, ο κ. Μποζίνης αναλύει τις εξελίξεις με όρους ισχύος, γεωοικονομίας και τεχνολογικής στρατηγικής.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην πρόταση για τη δημιουργία ενός «Συμβουλίου Ειρήνης», το οποίο –κατά τον ίδιο– φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως ένα νέο, άτυπο σύστημα παγκόσμιας διακυβέρνησης της ασφάλειας, υποκαθιστώντας σε κρίσιμα σημεία τον ρόλο του ΟΗΕ και του Συμβουλίου Ασφαλείας. Μέσα από αυτή τη συζήτηση, αναδεικνύονται τα διλήμματα που αντιμετωπίζει η Ευρώπη των 27, οι πιθανές ρωγμές στο ευρωατλαντικό πλαίσιο και οι συνέπειες που μπορεί να έχουν αυτές οι εξελίξεις τόσο στην Ανατολική Μεσόγειο όσο και στη συνολική διεθνή τάξη που αναδύεται.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο κ. Μποζίνης προειδοποιεί για τον κίνδυνο δημιουργίας προηγούμενων που ενδέχεται να αξιοποιηθούν από αναθεωρητικές δυνάμεις, με αιχμή την Τουρκία. Αναλύει πώς οι εξελίξεις στη Γροιλανδία και η πιθανή υποβάθμιση του ΝΑΤΟ ή της ευρωπαϊκής συνοχής θα μπορούσαν να επηρεάσουν τις τουρκικές κινήσεις στο Αιγαίο, την Κύπρο και τη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, τονίζοντας παράλληλα τον ρόλο των τριμερών και πολυμερών συμμαχιών Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ ως παράγοντα ανάσχεσης σε ένα διεθνές σύστημα που εισέρχεται σε φάση βαθιών ανακατατάξεων.
Συνέντευξη στον Χρήστο Θ. Παναγόπουλο
Ποιο είναι το βασικό μήνυμα που ήθελε να στείλει ο Τραμπ από το Νταβός προς τους Ευρωπαίους ηγέτες και προς το ΝΑΤΟ και πώς βλέπετε να διαμορφώνονται από εδώ και στο εξής οι ισορροπίες ανάμεσα στις ΗΠΑ και την ΕΕ;
Δεν θεωρώ ότι θα υπάρξουν κάποιες διαφορετικές ισορροπίες από εδώ και πέρα. Πάρα πολύ απλά, ο Ντόναλντ Τραμπ, ήδη από την αρχή της θητείας του -εδώ και έναν χρόνο ακριβώς που έχει αναλάβει- έχει δείξει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής είναι ο βασικός στόχος, ώστε να δημιουργήσει πάλι πρωταγωνιστικό ρόλο για τη χώρα του.
Το μήνυμα του Ντόναλντ Τραμπ από το Νταβός αποκρυσταλλώνεται στα εξής σημεία:
Πρώτον, ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής ήταν και θα είναι ο βασικός παίκτης στο διεθνές σύστημα - και, επειδή θεωρεί ότι υπάρχουν κάποια θέματα διεθνούς και εθνικής ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών, θα κάνει το παν προκειμένου να διασφαλίσει την εθνική ασφάλεια της χώρας του.
Το έδειξε με τον Μαδούρο, το έδειξε με την Ευρωπαϊκή Ένωση, με τους δασμούς, το έδειξε και με τη δυναμική του στο πλαίσιο της οικονομικής διπλωματίας και με τους δασμούς που επέβαλε έναντι της Κίνας.
Είπε ότι ο ίδιος έχει σταματήσει επτά πολέμους, αλλά παρόλα αυτά - για διάφορους λόγους - δεν υπήρξε αντίστοιχη αναγνώριση (π.χ. με Νόμπελ Ειρήνης). Και αυτή τη στιγμή θεωρεί ότι πρέπει να μπει δυναμικά στο πλαίσιο της εθνικής ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών στη Γροιλανδία.
Εμένα, αυτό που μου έχει κάνει πολύ σοβαρή εντύπωση είναι ότι έγιναν ανακοινώσεις σχετικά με μια συμφωνία η οποία έχει γίνει από τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, αλλά δεν έχει ληφθεί καμία τέτοια σχετική απόφαση από την Ευρώπη.
Σε αυτή τη συμφωνία διάβασα ότι θα υπάρξει το «Golden Dome», αντίστοιχα με το «Iron Dome» των Ισραηλινών, ώστε να υπάρχει ασφάλεια απέναντι σε πιθανή πυραυλική επίθεση από τη Ρωσία.
Εδώ, λοιπόν, εγείρονται τρία βασικά ερωτήματα:
(α) Η Ευρωπαϊκή Ένωση πού είναι; Πού βρίσκεται στη διαπραγμάτευση, εφόσον έχει γίνει απευθείας συζήτηση για τη Γροιλανδία και την τοποθέτηση νέων αμερικανικών βάσεων;
(β) Έχει γίνει απευθείας συνάντηση με τη Δανία και ποια είναι η στάση στο ευρωπαϊκό μέτωπο, που έως στιγμής δεν φαίνεται να υπάρχει;
(γ) Για ποιον λόγο θεωρεί ο Ντόναλντ Τραμπ ότι η Γροιλανδία αποτελεί ένα «διαστημικό τείχος» έναντι πιθανών πυραυλικών/πυρηνικών επιθέσεων από τη Ρωσία, όταν τόσο ο ίδιος όσο και ο Πούτιν βρίσκονται - όπως λέγεται - σε εξαιρετικά καλές διπλωματικές σχέσεις;
Τι σημαίνει για την Ευρωπαϊκή Ένωση, πολιτικά αλλά και θεσμικά, ότι κρίσιμα ζητήματα ευρωατλαντικής ασφάλειας μπαίνουν πλέον σε μια λογική «deal-making»;
Σίγουρα δεν πρόκειται για «deal-making». Αυτή τη στιγμή το δόγμα του Τραμπ συμπυκνώνεται στη φράση «it’s my way on the highway». Η στρατηγική του είναι απλή: «Δεν θα πιέσουμε μεν, αλλά αν αρνηθείτε, θα το πληρώσετε».
Και ας μην ξεχνάμε τι τους είπε ο ίδιος από το βήμα του Νταβός: «η Ευρώπη χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής - αν δεν υπήρχαν οι ΗΠΑ στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο να την απελευθερώσουν, με την απόβαση στη Νορμανδία - αυτή τη στιγμή θα μιλούσε γερμανικά ή ιαπωνικά. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ξεχνάει αυτά, όπως ξεχνάει -σε ένα βαθμό- ότι υπήρξαμε «ασπίδα» στο πλαίσιο του Ψυχρού Πολέμου για να καλυφθούν/στηριχθούν διάφορα κράτη».
Το αποτέλεσμα αυτής της αμερικανικής πίεσης, σε διπλωματικό επίπεδο, είναι στην ουσία οι «διαφορετικές ταχύτητες» στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως προς τις αντιδράσεις. Η γραφειοκρατική ελίτ της Ευρώπης θεωρεί ότι πρέπει να πάμε σε μια διπλωματική οδό. Από την άλλη, όμως, μπορεί να είναι και ένα τέχνασμα του ίδιου του Τραμπ να μειώσει την παροχή οικονομικής βοήθειας και στήριξης στο ΝΑΤΟ και να πει ευθέως ότι όποιος θέλει προστασία από τις ΗΠΑ, τότε θα την έχει μέσω διμερών συμφωνιών.
Εκεί υπάρχει μια μεγάλη κουβέντα: αν τελικά υπάρχει λόγος ύπαρξης του ΝΑΤΟ, ποιος θα το στηρίξει; Και, αν δεν υπάρχει το ΝΑΤΟ, τι θα κάνει η Ευρωπαϊκή Ένωση απέναντι σε μελλοντικές απειλές;
Αυτό μπορεί να είναι μια αρχή τόσο για το ΝΑΤΟ όσο και για έναν επανεξοπλισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως (λέγεται ότι) η Γερμανία προετοιμάζει επανεξοπλισμό ύψους 900 δισ. ευρώ, που θα αλλάξει τις ισορροπίες εντός της ΕΕ. Θα δούμε νέες συμμαχίες, στρατιωτικές, διπλωματικές και οικονομικές.
Από τη στιγμή που η Γροιλανδία ανήκει στο Βασίλειο της Δανίας και υπάρχει και το στοιχείο της αυτοδιάθεσης, τι μπορεί ρεαλιστικά να σημαίνει ένα πλαίσιο συμφωνίας ανάμεσα στο ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ για τη Γροιλανδία;
Σε μια πιθανή συμφωνία θα δούμε τελικώς ότι η Γροιλανδία αποτελεί, καλώς ή κακώς, μέρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης - στο πλαίσιο μιας αποικιοκρατικής σχέσης με τη Δανία. Σε μια συμφωνία, λοιπόν, είναι γεγονός ότι το ΝΑΤΟ θα ισχυροποιήσει τη στρατιωτική του τοποθέτηση στη Γροιλανδία, προκειμένου να δώσει στους συλλογικούς εταίρους και στους συμμάχους του -όπως είπε ο Ντόναλντ Τραμπ- την ασφάλεια απέναντι στους «καινούριους πολέμους».
Οι «καινούργιοι πόλεμοι» είναι διαστημικοί. Ο ίδιος θεωρεί ότι η Γροιλανδία, μαζί με τον Καναδά, αποτελεί το πρώτο μεγάλο «διαστημικό φρούριο», ώστε να υπάρχει έγκαιρη άμυνα απέναντι σε πιθανές απειλές από διηπειρωτικούς πυραύλους.
Από εκεί και πέρα, νομίζω ότι πρέπει η ίδια η Δανία να δει το πλαίσιο της αυτοδιάθεσης της Γροιλανδίας. Ήδη υπάρχουν στρατιωτικές βάσεις στη Γροιλανδία, δεν θα δημιουργηθούν από το μηδέν, απλώς θα επεκταθούν. Επίσης, οι ΗΠΑ έχουν πει ότι δεν θα υπάρξει μαζική εκμετάλλευση ορυκτών πόρων - αν και μπορεί να το υποβαθμίζουν για καθαρά στρατηγικούς λόγους. Ωστόσο, από εκεί και πέρα πιστεύω ότι θα πρέπει να υπάρξει σίγουρα μια απευθείας διαπραγμάτευση μέσω της Δανίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το πώς πρέπει να τοποθετηθεί η Ευρώπη των 27 στο ζήτημα της Γροιλανδίας.
Πώς επηρεάζει το ζήτημα της Γροιλανδίας τον ανταγωνισμό με στρατηγικούς «παίκτες» όπως η Ρωσία, στην Αρκτική;
Η Γροιλανδία αποτελεί - σε αυτό το πλαίσιο - μια «καλή κίνηση» και για τη Ρωσία. Βλέπουμε ότι στρατηγικά ο Λαβρόφ έχει τοποθετηθεί λέγοντας ότι «δεν μας αφορά η Γροιλανδία», στο σκεπτικό ότι οι Ρώσοι δεν θεωρούν απειλή μια αμερικανική στρατιωτική τοποθέτηση στη Γροιλανδία, αφού (όπως λένε) δεν είναι εχθροί. Από την άλλη, αυτό προσδίδει δυναμική, γιατί ο ίδιος ο Ρώσος ΥΠΕΞ είπε ότι «η Γροιλανδία για τις ΗΠΑ είναι ότι ακριβώς η Κριμαία για τη Ρωσία» - άρα είναι θέμα στρατηγικών τοποθετήσεων.
Υπό αυτούς τους όρους, μπορεί να υπάρξει μια κατάσταση win-win, χωρίς έντονη αντίδραση της Ρωσίας: οι ΗΠΑ να τοποθετηθούν στρατιωτικά στη Γροιλανδία, και η Ρωσία να επιχειρήσει αντίστοιχες στρατηγικές κινήσεις αλλού.
Δυσχεραίνει, αντίστοιχα, αυτή η κίνηση την Ευρώπη των 27. Κι αυτό, γιατί στην παρούσα φάση η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ένα διττό μέτωπο: Το πρώτο αφορά στον ρωσο-ουκρανικό πόλεμο, ο οποίος δεν έχει τελειώσει ακόμα, και είναι το δεύτερο έχει να κάνει με τις διαπραγματεύσεις για το ποια θα είναι η «επόμενη μέρα» στη Γροιλανδία, που μπορεί να αποτελέσει την αρχή και κάποιων άλλων διεκδικήσεων από πλευράς ΗΠΑ σε επίπεδο ασφάλειας.
Υπάρχει κίνδυνος να δημιουργηθεί προηγούμενο, που θα επικαλεστούν άλλες δυνάμεις σε αντίστοιχες διευθετήσεις; Φοβάστε μήπως δημιουργηθεί ένα ντόμινο εξελίξεων που θα μπορούσε να επηρεάσει άμεσα την Ανατολική Μεσόγειο - και αναφέρομαι στον ρόλο της Τουρκίας, στους ενεργειακούς διαδρόμους και τις θαλάσσιες ζώνες - μέσα από αυτή τη λογική των νέων διευθετήσεων και των ανταλλαγμάτων;
Δεν φοβάμαι. Το θεωρώ σίγουρο ότι θα γίνει.
Γιατί το λέτε αυτό;
Είμαι βέβαιος ότι υπάρχουν καινούργιες ανακατατάξεις σε διεθνές επίπεδο. Εδώ πλέον συζητάμε, για μια νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας από πλευράς Ντόναλντ Τραμπ, η οποία θέτει βάσεις, με όρους ισχύος, και όχι Διεθνούς Δικαίου. Και, από την άλλη, από τη στιγμή που αλλάζει η νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας σε παγκόσμιο επίπεδο, θα υπάρχει πλέον και ένας νέος τρόπος «διακυβέρνησης» της ειρήνης.
Και σε αυτό, ακριβώς το σημείο έρχεται και «κουμπώνει» αυτό το νέο διεθνές σύστημα, το Συμβούλιο Ειρήνης που προτείνει ο Τραμπ και το οποίο επιχειρεί να αντικαταστήσει τα Ηνωμένα Έθνη. Κατά τη θεώρηση των ΗΠΑ, ο ΟΗΕ έχει αποτύχει ως σύστημα ασφάλειας, επειδή δεν αποτρέπει πολέμους και, όταν δημιουργούνται, δεν τους σταματά.
Εδώ, λοιπόν, έρχομαι να απαντήσω στο ερώτημά σας εξειδικευμένα: Θεωρώ ότι η Τουρκία θα προσπαθήσει να αλλάξει υπέρ της το status quo στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, αλλά αυτή τη στιγμή υπάρχει μια ισχυρή στρατηγική σχέση - συμμαχική, ενεργειακή, στρατιωτική και διπλωματική- μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, η οποία θέτει κάποια όρια στην επεκτατική πολιτική της Άγκυρας.
Επομένως, αυτό είναι ένα θέμα που θα επηρεάσει σοβαρά τις κινήσεις της Τουρκίας στη «σκακιέρα» της Νοτιοανατολικής Μεσογείου, γιατί μπορεί να βρεθεί προ εκπλήξεων. Και σε αυτό το σημείο οφείλω να θέσω και μια «εξίσωση» - όπως λέμε και στα future studies: Αν τελικά υπάρχει υποβάθμιση του ΝΑΤΟ ως προς τη συμμετοχή των ΗΠΑ και υπάρξει μια σύγκρουση - τουλάχιστον όχι ακόμα στρατιωτική, αλλά έντονη διπλωματική - έναντι της Δανίας και των Ευρωπαίων, με αφορμή τη Γροιλανδία, τότε μπορεί να δούμε αυξημένες διεκδικήσεις της Τουρκίας τόσο στο Αιγαίο όσο και στην Κύπρο, αλλά και ευρύτερα στη Μεσόγειο.
Εκεί, λοιπόν, θα έχουμε έντονες αντιπαραθέσεις και ανακατατάξεις: Θα «ξαναστηθούν τα πιόνια» και ο καθένας θα προσπαθήσει να διαμορφώσει μια καινούργια δυναμική σχέση στην παγκόσμια αρχιτεκτονική διακυβέρνησης της ειρήνης, όχι με βάση το Διεθνές Δίκαιο, αλλά με βάση την ισχύ. Και, για να το θέσω όσο πιο απλά γίνεται: Αλλάζουν στο εξής οι όροι της ισχύος.
Τι ακριβώς είναι, λοιπόν, αυτό το «Συμβούλιο Ειρήνης»; Το είδαμε σήμερα: ο Τραμπ περίμενε ότι θα το υπογράψουν 60 χώρες, τελικά το υπέγραψαν συνολικά 13 ευρωπαϊκές. Ποια είναι η θεσμική του νομιμοποίηση σε σχέση τόσο με τον ΟΗΕ όσο και με το Συμβούλιο Ασφαλείας;
Τα τελευταία χρόνια, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, αλλά και ο ίδιος ο ΟΗΕ όπως και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχουν δεχτεί άπειρες επιθέσεις και δριμύτατη κριτική από πλευράς ΗΠΑ, δεδομένου ότι οι τελευταίες παραμένουν ένας ισχυρός χρηματοδότης.
Σας θυμίζω, στο πλαίσιο αυτό, τις επικρίσεις του Ντόναλντ Τραμπ κατά του προεδρείου του ΠΟΥ, αλλά και την κριτική έναντι του ΟΗΕ. Οι ΗΠΑ θεωρούν ότι τα Ηνωμένα Έθνη δεν μπορούν να στοχεύσουν στην παγκόσμια ειρήνη.
Όλο αυτό που συμβαίνει, μου θυμίζει Κοινωνία των Εθνών (ΚτΕ), που δημιουργήθηκε μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, με το Σχέδιο των 14 σημείων του Αμερικανού προέδρου Γούντροου Ουίλσον, με σκοπό να μην ξεσπάσει ποτέ ξανά πόλεμος. Αφού, όμως, ξέσπασε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, η ΚτΕ διαλύθηκε και δημιουργήθηκαν τα Ηνωμένα Έθνη, με ισχυρές δεσμεύσεις σε θέματα Διεθνούς Δικαίου.
Εδώ, λοιπόν, βλέπουμε μια υποβάθμιση του ρόλου του Παγκόσμιου Οργανισμού (ΟΗΕ) και του Συμβουλίου Ασφαλείας, όπου όλοι μπορούν να έχουν άποψη -υπάρχει, βέβαια, το βέτο των βασικών χωρών, όπως είναι οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ρωσία.
Ο βασικός στόχος των ΗΠΑ είναι να δημιουργηθεί αυτό που θα έλεγα μια «Νέα Παγκόσμια Αρχιτεκτονική Ασφάλειας», στην οποία οι ΗΠΑ θα προεδρεύουν σε ένα νέο «συμβούλιο», ξεκινώντας από το μέτωπο της Γάζας. Στόχος, ωστόσο, είναι η επίλυση συγκρούσεων σε παγκόσμιο επίπεδο. Στην ουσία, όμως, δημιουργείται ένα υποκατάστατο του ΟΗΕ: Οι ΗΠΑ κάλεσαν 60 χώρες, αλλά υπέγραψαν συνολικά 13 ευρωπαϊκές.
Νομίζω ότι η Ελλάδα, προς το παρόν, δεν θα υπογράψει, αλλά στο μέλλον δεν ξέρουμε τι θα κάνει. Αυτό εξαρτάται από τις ισορροπίες εντός της ΕΕ. Όσοι υπογράψουν, δημιουργούν διαφορετικές συνθήκες ισχύος κάτω από το «άρμα» των ΗΠΑ, γιατί μπορούν να επικαλεστούν το αντίστοιχο πλαίσιο συλλογικής ασφάλειας (π.χ. άρθρο 5 του ΝΑΤΟ). Και αυτό μπορεί να δημιουργήσει ακόμη περισσότερες διχόνοιες εντός της ΕΕ, για το ποιος τελικά θέλει να κρατηθεί στο «άρμα» των ΗΠΑ, στο «άρμα» της ΕΕ ή στο «άρμα» της Ρωσίας, που μπορεί κι αυτή - στο πλαίσιο του νέου διεθνούς συστήματος αρχιτεκτονικής ασφάλειας - να επιχειρήσει να δημιουργήσει έναν καινούργιο πόλο ασφάλειας.
Ποιοι παράγοντες εξηγούν ότι ορισμένα κράτη δηλώνουν συμμετοχή, ενώ αρκετές ευρωπαϊκές χώρες - όπως για παράδειγμα η Γαλλία και η Γερμανία- εμφανίζονται επιφυλακτικές ή ακόμα και αρνούνται να συμμετάσχουν;
Έχω την εντύπωση ότι δεν έχουν λόγο επιφύλαξης. Είναι δεδομένο ότι δεν θέλουν σε καμία περίπτωση να υποταχθούν στις ΗΠΑ, στο πλαίσιο που δημιουργήθηκε μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και μέχρι σήμερα διασφάλιζε, κατά κάποιο τρόπο, την ασφάλεια στην Ευρώπη.
Από την άλλη, νομίζω ότι είναι ακόμα θολό ποιες αρχές πρεσβεύει και ποιοι θα είναι οι βασικοί στρατηγικοί στόχοι αυτού του Συμβουλίου Ειρήνης. Το ΝΑΤΟ δημιουργήθηκε, με βασικό στόχο την προστασία των ευρωπαϊκών κρατών της Δυτικής Ευρώπης έναντι της Ανατολικής Ευρώπης. Τώρα πρέπει να δουν ποιοι είναι οι νέοι στόχοι, ξεκινώντας από τη Γάζα: τι πρεσβεύει, ποιες θα είναι οι συνθήκες που θα πρέπει να επικρατήσουν και τι συνεπάγεται η οικονομική συμμετοχή (αναφέρθηκε ποσό έως 1 δισ. ευρώ - αν είναι ετησίως ή όχι).
Από εκεί και πέρα, βέβαια, θα πληρώνουμε για την ασφάλεια (security) που θα παρέχουν οι ΗΠΑ. Από την άλλη, νομίζω ότι οι δεσμεύσεις και οι υποχρεώσεις παραμένουν θολές, γιατί τώρα ανακοινώθηκε αυτό και πρέπει τα κράτη να σταθμίσουν τις εξελίξεις: ποιες αλλαγές θα υπάρξουν, αν θα υποβαθμιστεί ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως πόλος ασφάλειας, οικονομικός και στρατηγικός, και από εκεί και πέρα να σκεφτούν αν θα ενταχθούν ή όχι.
Παρόλα αυτά, η πρόταση από το Νταβός καταδεικνύει μια σαφέστατη κίνηση, στην παγκόσμια σκακιέρα, υποτίμησης ή περιθωριοποίησης του ρόλου των Ηνωμένων Εθνών έναντι της Αμερικής.
Αν έπρεπε να βάλετε πιθανότητες: Το 2026 θα κλείσει με εκτόνωση ή κλιμάκωση της διατλαντικής έντασης εξαιτίας διαφόρων ζητημάτων όπως η Γροιλανδία, οι δασμοί και οι θεσμοί τύπου «Συμβούλιο Ειρήνης»;
Επειδή υπήρχαν και θέματα «θεωρίας μπαζούκας» -δηλαδή απαγορεύσεις και αντιδράσεις από την Γαλλία έναντι των τελευταίων δασμών, ως αντίδραση στην Ευρωπαϊκή Ένωση για τις στρατηγικές που θέλουν να ακολουθήσουν οι ΗΠΑ στη Γροιλανδία - νομίζω ότι αυτό που έχει δείξει ο πρόεδρος των ΗΠΑ είναι ότι θα συνεχίσει να διεκδικεί θέματα στρατηγικής ασφάλειας, αλλά θα υπάρχουν διακυμάνσεις: ούτε πολύ υψηλές, ούτε πολύ χαμηλές. Κανένας δεν θέλει να έρθει σε σύγκρουση με έναν παλιό σύμμαχο, αλλά και κανένας δεν θέλει να αλλάξει τελείως τις ισορροπίες στον κόσμο.
Ωστόσο, προσωπικά εκτιμώ ότι εντός του 2026 ο πόλεμος στην Ουκρανία θα σταματήσει: Θα υπάρξει μια ειρήνευση -ίσως εύθραυστη. Και από εκεί πέρα η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να δει την επόμενη μέρα, ήτοι ποιες ισορροπίες υπάρχουν απέναντι στη Ρωσία, ποιοι είναι οι πιθανοί κίνδυνοι, και εκεί θα υπάρξει και όλο το «ζουμί» -ο πυρήνας της συζήτησης- για το αν η ΕΕ πρέπει να ανεξαρτητοποιηθεί στρατιωτικά από τις ΗΠΑ. Δηλαδή, με δική της στρατιωτική θωράκιση και αγορά οπλικών συστημάτων ή/και δημιουργία νέων οπλικών συστημάτων, σε ευρύτερο πλαίσιο, όσον αφορά την εξασφάλιση της εθνικής ασφάλειας.
Από την άλλη, πιστεύω ότι οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν την επεκτατική τους στρατηγική, με βασικό στόχο τόσο τον έλεγχο της δικής τους «πίσω αυλής» - π.χ. στη Λατινική Αμερική - όσο και την εξασφάλιση της εθνικής ασφάλειας.
* Ο Δρ. Αθανάσιος Η. Μποζίνης είναι Επίκουρος Καθηγητής «Παγκόσμιας Πολιτικής Οικονομίας και Νέων Τεχνολογιών - Βιοασφάλειας», Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και Μέλος Επιστημονικού Συμβούλιου Ανάλυσης Υβριδικών Απειλών στην Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας - Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης.
