Στο στρατιωτικό επίπεδο η έκβαση έχει ήδη κριθεί, ωστόσο η καθεστωτική αλλαγή δεν βρίσκεται στον άμεσο ορίζοντα: Ο Διδάκτωρ Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Αφεντούλης Λαγγίδης μιλά στο Liberal και την Ευαγγελία Μπίφη για την επόμενη πράξη του πολέμου στο Ιράν και τα όρια της αντίδρασης του θεοκρατικού καθεστώτος του υιού Χαμενεΐ πλέον, ενώ παράλληλα αποκωδικοποιεί το μήνυμα που ήλθε να εκπέμψει η τριμερής συνάντηση Μητσοτάκη-Μακρόν-Χριστοδουλίδη στην Πάφο.
Οι πολεμικές επιχειρήσεις ΗΠΑ και Ισραήλ εστιάζουν πλέον στην εξουδετέρωση του βαλλιστικού οπλοστασίου, με τις ιρανικές δυνατότητες -μολονότι δεν είναι αμελητέες- να εξασθενούν και την Τεχεράνη να αδυνατεί σε κάθε περίπτωση να επηρεάσει την έκβαση του πολέμου, αναφέρει ο κ. Λαγγίδης. Παραθέτει ταυτόχρονα το ιστορικό προηγούμενο καθεστωτικών ανατροπών στο Ιράν, στη βάση του οποίου αναλύει γιατί παραμένει απομακρυσμένη, μεσοπρόθεσμα έστω, η κατάρρευση της θεοκρατίας - το σύστημα εξουσίας διατηρεί τους μηχανισμούς καταστολής και δεν υφίσταται ενιαία αντιπολίτευση.
Η σύγκρουση έχει οδηγήσει σε συνθήκες πετρελαϊκής κρίσης, και το ζήτημα είναι πόσο θα διαρκέσει και ποιες θα είναι οι παράπλευρες επιπτώσεις στην υπόλοιπη οικονομία, δηλώνει ο Αφεντούλης Λαγγίδης, εξηγώντας και τη στάση των κρατών του Κόλπου στο γενικότερο αυτό πλαίσιο. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αστάθειας, ιδιαίτερη σημασία αποκτούν και οι κινήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Η τριμερής Ελλάδας, Γαλλίας και Κύπρου στέλνει, σύμφωνα με τον ίδιο, ένα σαφές μήνυμα αποτροπής και σταθερότητας στην περιοχή, ενώ ειδικά για την Ελλάδα αναδεικνύει τη στρατηγική σημασία της «επιστροφής» της, ακόμη και αν η παρουσία των ναυτικών μονάδων και των αεροσκαφών είναι προσωρινή και συνδέεται με την ανάγκη παροχής αμυντικής συνδρομής στην Κύπρο έναντι πυραύλων και drones από την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν ή πληρεξουσίους της.
Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της συνέντευξης:
Κύριε Λαγγίδη, βρισκόμαστε πλέον στη δεύτερη εβδομάδα του πολέμου. Ποια εικόνα διαμορφώνεται σε επίπεδο στρατιωτικών επιχειρήσεων, καθώς και σε πολιτικό επίπεδο και όσον αφορά τις οικονομικές προεκτάσεις διεθνώς; Μέσα στις πολλές αβεβαιότητες, τι μπορούμε να πούμε με σχετική βεβαιότητα;
Ξεκινώντας από το στρατιωτικό επίπεδο, τόσο από τις ανακοινώσεις των Ηνωμένων Πολιτειών όσο και από πλευράς Ισραήλ και τις τελευταίες δηλώσεις του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, διαφαίνεται ότι βρισκόμαστε πλέον σε μία νέα φάση του πολέμου. Αποσαφηνίζω ότι νέα φάση δεν σημαίνει διαφορετική υπό την έννοια ότι οι σταματούν τα πλήγματα κατά συγκεκριμένων στόχων, αλλά τώρα οι επιχειρήσεις κινούνται παράλληλα σε δύο κατευθύνσεις.
Τα πλήγματα συνεχίζονται, αν και ίσως με μικρότερη σφοδρότητα και συχνότητα σε σχέση με την αρχική φάση και τις επιθέσεις σε πολιτική ηγεσία, εγκαταστάσεις και, φυσικά, οτιδήποτε σχετιζόταν με το πυρηνικό πρόγραμμα. Συνεχίζεται το «κυνήγι» πολιτικών προσώπων, όπως έγινε στην περίπτωση του Χαμενεΐ του πρεσβύτερου, αλλά το κύριο σημείο έμφασης μετατοπίζεται από το πυρηνικό πρόγραμμα -που φυσικά παραμένει στόχος- προς τις πυραυλικές δυνατότητες του Ιράν. Το βαλλιστικό οπλοστάσιο, σύμφωνα με πληροφορίες, έχει ήδη μειωθεί σε σημαντικό βαθμό. Γίνεται λόγος για απόθεμα περίπου 2.000-3.000 πυραύλων, το οποίο βεβαίως δεν είναι καθόλου αμελητέο. Παρ’ όλα αυτά, φαίνεται και από τον αριθμό των επιθέσεων έναντι των υπολοίπων ότι η ικανότητα του Ιράν να πλήττει στόχους έχει μειωθεί.
Οι επιθέσεις είναι πλέον λιγότερες, τόσο σε ένταση όσο και σε επικοινωνιακό περιεχόμενο. Και εδώ είναι ένα μεγάλο κομμάτι του «παιχνιδιού» που παίζεται. Τι θέλω να πω με αυτό; Σε τέτοιου είδους συγκρούσεις δεν αρκεί μόνο η στρατιωτική πραγματικότητα· παίζει ρόλο και η εικόνα που εκπέμπεται προς τα έξω. Για να διατηρήσεις την εντύπωση ότι εξακολουθείς να είσαι ενεργός και ισχυρός παίκτης, πρέπει να δώσεις την έμφαση σε ηχηρά πλήγματα που θα έχουν και επικοινωνιακό αντίκτυπο, δηλαδή πλήγματα που θα «εντυπωσιάζουν» για να θέσω διαφορετικά.
Όμως, επιθέσεις όπως εκείνες που είδαμε στην αρχή κατά κρατών του Κόλπου -με ιδιαίτερα «εντυπωσιακό» χαρακτήρα- δεν έχουν πλέον το ίδιο νόημα διότι πολύ απλά το Ιράν διακινδυνεύει να στρέψει την κοινή γνώμη εναντίον του, ενώ στην αρχή υπήρχε μια στάση ουδέτερη ή ακόμη και σε ορισμένες περιπτώσεις και φίλα προσκείμενη. Όλα αυτά αλλάζουν σταδιακά. Το επικοινωνιακό στοιχείο, όμως, παραμένει σημαντικός στόχος. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι αρκετοί Ιρανοί αξιωματούχοι -ακόμη και ο ίδιος ο πρόεδρος Πεζεσκιάν, αν δεν απατώμαι- είχαν δηλώσει ότι δεν αποκλείονται ακόμη και ευρωπαϊκοί στόχοι. Πρόκειται για μια προσπάθεια να σταλεί το μήνυμα ότι το Ιράν παραμένει ενεργό στο παιχνίδι. Όχι με την έννοια πληγμάτων που θα επιφέρουν καταστροφές ή απώλειες, αλλά κυρίως επικοινωνιακά: να δείξει το Ιράν ότι είναι «ακόμα εδώ» και δεν υποκύπτει τουλάχιστον σε σύντομο χρονικό διάστημα. Τα περί δυνατότητας του Ιράν να παραμείνει στο ίδιο επίπεδο στρατιωτικών ανταλλαγών για έξι μήνες κινούνται βέβαια στη σφαίρα του φανταστικού.
Οι αριθμοί είναι αμείλικτοι. Η μία πλευρά έχει δυνατότητα αναπλήρωσης - έστω και πιο αργά. Η άλλη δεν έχει ουσιαστικά καμία δυνατότητα αναπλήρωσης. Ό,τι διαθέτει σήμερα είναι αυτό που έχει. Κατά συνέπεια, το Ιράν έχει δύο επιλογές: πρώτον, να μειώσει δραστικά τον αριθμό των επιθέσεων· και δεύτερον, να σταματήσει να πλήττει στόχους που δεν έχουν ουσιαστική στρατιωτική σημασία. Αυτό έγκειται στο πολιτικό επίπεδο. Στο στρατιωτικό επίπεδο θα έλεγα ότι η κατάσταση έχει ήδη κριθεί. Μιλώντας για χρονικά περιθώρια, διότι αυτό είναι από πολλούς το ζητούμενο, το γεγονός ότι το Ιράν εξακολουθεί να εκτοξεύει πυραύλους δεν σημαίνει ότι μπορεί στην ουσία να μεταβάλλει οτιδήποτε στην πράξη. Άλλο ζήτημα είναι τα πλήγματα με επικοινωνιακή αξία και άλλο τα πλήγματα που μπορούν πραγματικά να επηρεάσουν τον αντίπαλο.
Ως προς τις βεβαιότητες μέσα στις αβεβαιότητες που με ρωτήσατε, το σίγουρο είναι ότι αυτή η κρίση, είτε αλλάξει πλήρως η πολιτική κατάσταση στο Ιράν είτε όχι, θα έλθει να διαμορφώσει τις νέες ισορροπίες στη Μέση Ανατολή.
Συνεπώς, για να το συνοψίσουμε, από την πλευρά των ΗΠΑ και του Ισραήλ η έμφαση έχει πλέον μεταφερθεί κυρίως στο βαλλιστικό οπλοστάσιο του Ιράν, ενώ το ίδιο το καθεστώς δεν δύναται ούτε να επηρεάσει την έκβαση, ούτε να επιταχύνει το τέλος των επιχειρήσεων
Ναι. Ο στόχος είναι ό,τι έχει απομείνει από το πυραυλικό οπλοστάσιο. Δεν είναι αμελητέο, όπως προανέφερα, αλλά η απειλή έχει ήδη συρρικνωθεί σημαντικά. Από την πλευρά του Ιράν, τα πλήγματα εκτιμώ πως θα συνεχιστούν, αλλά κυρίως με συμβολικό χαρακτήρα. Δηλαδή θα πρόκειται για πλήγματα που θα έχουν κυρίως επικοινωνιακό αντίκτυπο και όχι ουσιαστική στρατιωτική σημασία. Δεν μπορούν να επηρεάσουν τη συνέχεια των επιχειρήσεων.
Δεν πλήττουν αμερικανικούς στρατιωτικούς στόχους ούτε στόχους που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τις επιχειρήσεις. Διοχετεύουν πληροφορίες περί δήθεν πληγμάτων σε αεροπλανοφόρα ή ακόμη και περί συλλήψεων Αμερικανών στρατιωτών μέσα στο Ιράν. Αυτά προφανώς απέχουν από την πραγματικότητα, αλλά έχουμε μία κοινή συνισταμένη: τη δημιουργία ενός επικοινωνιακά ευνοϊκού κλίματος.
Μια σύντομη παρένθεση: πόσο πιθανό θεωρείτε το ενδεχόμενο χερσαίας επιχείρησης ειδικών δυνάμεων των ΗΠΑ και του Ισραήλ σε εγκαταστάσεις όπως στο Ισφαχάν, όπου υπάρχουν αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου;
Θα μπορούσε ίσως να συμβεί σε ένα απομακρυσμένο από σήμερα χρονικό στάδιο και μόνο εάν υπάρξουν οι κατάλληλες επιχειρησιακές συνθήκες. Δεν μπορείς απλώς να αποβιβάσεις μικρές ομάδες κομάντος για να αναζητήσουν θαμμένο ουράνιο. Αυτό απαιτεί πολύ διαφορετικές συνθήκες στο πεδίο. Δεν μπορώ να το αποκλείσω. Ίσως σε μεταγενέστερη φάση. Σίγουρα, όχι τώρα.
Επιστρέφοντας στην παρούσα εικόνα στο πεδίο, εκτός από το ίδιο το Ιράν, υπάρχει και η διάσταση των πληρεξουσίων του στην περιοχή
Η πτυχή των proxies του Ιράν -η Χεζμπολάχ του Λιβάνου ειδικά- δεν μπορεί φυσικά να αγνοηθεί. Δεν είναι κάτι ξεχωριστό αλλά στενότατα συνυφασμένο με την ιρανική στρατηγική. Ό,τι δεν μπορεί να κάνει το Ιράν απευθείας, το επιχειρεί για μία ακόμη φορά μέσω τρίτων. Παραμένει επίσης, αν και σήμερα φαίνεται πιο απομακρυσμένο, το ενδεχόμενο εμπλοκής των Χούθι. Προσωπικά δεν το θεωρώ πιθανό αυτή τη στιγμή. Οι σχετικές δηλώσεις που γίνονται από πλευράς τους περί «κατάλληλης στιγμής» και ότι βρίσκονται με το «χέρι στη σκανδάλη» είναι επίσης κυρίως επικοινωνιακού χαρακτήρα.
Τα στρατιωτικά μέσα τείνουν να ευθυγραμμίζονται με πολιτική στόχευση. Στην προκειμένη περίπτωση ποια είναι αυτή εκ μέρους των Ηνωμένων Πολιτειών;
Κατά τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Ντόναλντ Τραμπ όταν ξεκίνησαν οι επιχειρήσεις, οι στόχοι ήταν τρεις. Ο πρώτος ήταν η πλήρης εξάλειψη του πυρηνικού προγράμματος. Μετά τον «πόλεμο των 12 ημερών», το καλοκαίρι του 2025, υποστηρίχθηκε ότι είχε ήδη καταστραφεί, αλλά στη συνέχεια το αφήγημα άλλαξε και επαναλαμβάνονται πλήγματα σε στόχους με πυρηνικό ενδιαφέρον, όπως στο Ισφαχάν. Ο δεύτερος στόχος ήταν το πυραυλικό οπλοστάσιο, για το οποίο μιλήσαμε ήδη. Και ο τρίτος ήταν το λεγόμενο «regime change», δηλαδή η αλλαγή καθεστώτος.
Σε αυτό το τρίτο επίπεδο, έχουμε μία κατάσταση που διαφέρει κατά πολύ από τα δεδομένα και τον «καλπασμό» στο στρατιωτικό πεδίο. Το καθεστώς, παρά τις πολύ ισχυρές πιέσεις που δέχεται, εξακολουθεί να διαθέτει στο «οπλοστάσιό» του δύο βασικά εργαλεία: την καταστολή και την απουσία συντονισμένης αντιπολίτευσης. Αυτό παραμένει καθοριστικό.
Στην αρχή εμφανιζόταν συχνά ο Ρεζά Παχλαβί, αλλά τις τελευταίες ημέρες σχεδόν εξαφανίστηκε από το προσκήνιο. Ουσιαστικά τον απομάκρυναν και οι Αμερικανοί από το επίκεντρο. Ο ίδιος ο Τραμπ δεν τον έχει τοποθετήσει ως βασική επιλογή. Ο Αμερικανός πρόεδρος απλά μιλάει για μία διάδοχη κατάσταση λέγοντας ότι μπορεί να προτείνει και διαδόχους, αλλά στην πράξη δεν υπάρχει μία πολιτική φιγούρα ή ένα ενιαίο μέτωπο της αντιπολίτευσης που θα μπορούσε να κινητοποιήσει μαζικά τον πληθυσμό. Σε συνδυασμό με την παρουσία των μηχανισμών καταστολής -κυρίως των Φρουρών της Επανάστασης- δεν βλέπουμε σαφή σημάδια πολιτικής κατάρρευσης του καθεστώτος.
Δεν βλέπουμε δηλαδή τις ρωγμές εκείνες στους ίδιους τους Φρουρούς της Επανάστασης που θα μπορούσαν να υποδηλώνουν ότι μεσοπρόθεσμα επίκειται αλλαγή. Μάλλον, το αντίθετο δεδομένου ότι πέραν από «θεματοφύλακες» της Ισλαμικής Επανάστασης ελέγχουν και την οικονομία και έχουν τα πάντα να χάσουν. Σε αυτό το πλαίσιο, τι σηματοδοτεί η ανάδειξη του γιου του Χαμενεΐ ως διαδόχου;
Πρόκειται κυρίως για μια κίνηση του καθεστώτος να δείξει ότι υπάρχει συνέχεια του κράτους. Αν καθυστερούσε ακόμα περισσότερο η διαδοχή, θα μπορούσαν να εμφανιστούν αντιδράσεις. Συνεπώς, το καθεστώς επέλεξε ουσιαστικά να ξεκινήσει και να ολοκληρώσει τη διαδικασία πριν φανούν τα πρώτα δείγματα αντιδράσεων. Ήταν κατά κάποιο τρόπο μία κίνηση επιβίωσης. Ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ ήταν μια σχεδόν επιβεβλημένη λύση. Ουσιαστικά, το μόνο που μπορούσαν να κάνουν άμεσα για να φανεί ότι υπάρχει συνέχεια.
Τώρα, ως προς τη συζήτηση περί του ότι ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ είναι σκληροπυρηνικός, πρέπει να πούμε ότι όλοι οι υποψήφιοι που ακούγονταν πριν από την τελική απόφαση -ο Μοχαμαντμεντί Μιρμπακερί, πλέον ακραίος, ο Αλιρεζά Αραφί ακόμη και ο Σαντέκ Λαριτζανί, αδελφός του επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Άμυνας Αλί Λαριτζανί- θεωρούνταν επίσης σκληροπυρηνικοί. Έχουμε απλά και μόνο αποχρώσεις του σκληρού - αποχρώσεις μέσα στο ίδιο πολιτικό φάσμα. Αν κάποιος πιστεύει ότι υπήρχε πραγματική διάκριση ανάμεσα σε σκληροπυρηνικούς και μετριοπαθείς, κάνει σοβαρό λάθος.
Ως προς τους Φρουρούς της Επανάστασης, όσο και ευρύτερα για την αλλαγή καθεστώτος: Βρισκόμαστε, όπως πολλοί λένε, σε αχαρτογράφητα εδάφη. Δεν είναι ακριβώς έτσι. Στον 20ό αιώνα είχαμε δύο περιπτώσεις αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν.
Η τελευταία είναι η Ιρανική Επανάσταση του 1979, όταν έπεσε ο Σάχης και ανέλαβαν οι μουλάδες. Τότε ο ιρανικός στρατός που υπαγόταν στον Σάχη αποδείχθηκε ένας γίγαντας με πήλινα πόδια. Φαινόταν πανίσχυρος, αλλά κατέρρευσε μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα. Ακριβώς γι’ αυτό οι μουλάδες δημιούργησαν τους Φρουρούς της Επανάστασης: έναν δεύτερο στρατό, παράλληλο με τον κανονικό, αλλά απολύτως πιστό στο καθεστώς. Ο κανονικός στρατός θεωρούνταν λιγότερο αξιόπιστος. Οι Φρουροί της Επανάστασης δημιουργήθηκαν ως ο πυρήνας της πραγματικής στρατιωτικής ισχύος του καθεστώτος. Και φυσικά και έχουν βαθιά εμπλοκή και στην οικονομία, γι’ αυτό έχουν τεράστιο συμφέρον να μην καταρρεύσει το καθεστώς.
Είχε προηγηθεί αλλαγή καθεστώτος το 1953 όταν ανετράπη ο πρώην πρωθυπουργός Μοχάμεντ Μοσαντέκ, ο οποίος είχε προσπαθήσει να εθνικοποιήσει τα πετρέλαια του Ιράν. Η ανατροπή έγινε με εξωτερική παρέμβαση, κυρίως βρετανική και σε δεύτερο βαθμό αμερικανική. Εκείνη την περίοδο οργανώθηκαν μαζικές κινητοποιήσεις -ένα υπόδειγμα επανάστασης του τύπου «κατσαρόλας»- για να δημιουργηθεί κοινωνική πίεση. Με αυτόν τον τρόπο ανατράπηκε η κυβέρνηση και επανήλθε ο Σάχης, ο οποίος είχε καταφύγει στη Ρώμη. Αυτό δεν το βλέπουμε τώρα.
Τα ιστορικά παραδείγματα αυτά είναι χρήσιμα καθώς μας βοηθούν να κατανοήσουμε με ποιους τρόπους θα μπορούσε -ή δεν θα μπορούσε- να προκύψει σήμερα μια αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν - ποιες μορφές θα μπορούσαν να λάβουν οι λαϊκές αντιδράσεις, εάν υπάρξουν. Υποδεικνύουν γιατί δημιουργήθηκαν οι Φρουροί της Επανάστασης: για να αποτραπεί τόσο η εξωτερική όσο και η εσωτερική ανατροπή του καθεστώτος. Ο ρόλος των Φρουρών δεν είναι μόνο να απωθήσουν εξωτερικές απειλές. Έχουν και ρόλο εσωτερικής καταστολής, για να αποτρέπουν πιθανές λαϊκές εξεγέρσεις.
Να περάσουμε στους φόβους για την πετρελαϊκή κρίση που έχει αναδυθεί, αλλά και στο τι συμβαίνει με την οικονομία στο εσωτερικό του Ιράν;
Ξεκινώντας από την ιρανική οικονομία, οι ενδείξεις δεν είναι καθόλου ενθαρρυντικές για το εσωτερικό της χώρας. Ήδη έχουν επιβληθεί αλλαγές στο σύστημα κουπονιών που χρησιμοποιείται για τη διανομή καυσίμων στον πληθυσμό. Μέχρι πρόσφατα το όριο ήταν περίπου 30 λίτρα καυσίμου και τώρα έχει μειωθεί στα 20 λίτρα. Αν σκεφτεί κανείς πρακτικά τι σημαίνει αυτό, είναι ενδεικτικό της κατάστασης. Με 20 λίτρα καυσίμου δεν μπορείς ουσιαστικά να κινηθείς πουθενά. Είναι μια σοβαρή ένδειξη των συνεπειών που είχαν αυτές οι ημέρες πολέμου στην ιρανική οικονομία.
Όσον αφορά την παγκόσμια οικονομία, όποιος υποστηρίζει ότι όλα αυτά είναι απλώς προσωρινά γεγονότα της επικαιρότητας και ότι οι επιπτώσεις δεν είναι τόσο σοβαρές ή μπορούν εύκολα να απορροφηθούν, νομίζω ότι βρίσκεται αρκετά μακριά από την πραγματικότητα. Όταν η τιμή του πετρελαίου έχει ήδη αγγίξει τα 120 δολάρια το βαρέλι, δεν μπορούμε να μιλάμε για αμελητέες επιπτώσεις. Πρόκειται για σοβαρή εξέλιξη.
Βεβαίως, δεν είναι η πρώτη φορά που ο κόσμος βρίσκεται ενώπιον πετρελαϊκής κρίσης. Αυτό έχει συμβεί και στο παρελθόν. Όμως άλλο είναι να πούμε ότι έχουμε ξαναδεί παρόμοια φαινόμενα και άλλο να υποστηρίζουμε ότι δεν θα υπάρξουν συνέπειες.
Οι πετρελαϊκές κρίσεις ξεκίνησαν ουσιαστικά την περίοδο 1973-1974, με τον Πόλεμο του Γιομ Κιπούρ. Η δεύτερη μεγάλη κρίση συνδέθηκε και πάλι με το Ιράν, το 1979, με την Ισλαμική Επανάσταση. Ακολούθησε η περίοδος του πολέμου Ιράν-Ιράκ, από το 1980 έως το 1988. Υπήρξαν και άλλες συγκρούσεις που επηρέασαν την ενεργειακή ισορροπία και την παγκόσμια οικονομία. Όμως, ανεξάρτητα από το ιστορικό προηγούμενο, δεν μπορεί κανείς να υποστηρίξει ότι όσα βλέπουμε τώρα είναι αμελητέα.
Βρισκόμαστε σε πετρελαϊκή κρίση και το βασικό ζήτημα είναι πόσο διαρκέσει και ποιες θα είναι οι παράπλευρες επιπτώσεις στην υπόλοιπη οικονομία. Δεν επηρεάζονται μόνο το πετρέλαιο ή τα καύσιμα. Επηρεάζεται το κόστος μεταφορών, επηρεάζεται η παραγωγή και φυσικά επηρεάζονται έμμεσα οι τιμές των αγαθών και τροφίμων. Το βασικό ζήτημα, λοιπόν, είναι η διάρκεια. Αν θα είναι μια κρίση πιο σύντομη από τις προηγούμενες και αν οι συνέπειες θα αποκτήσουν παγκόσμια κλίμακα.
Θα μπορούσαμε να κάνουμε μια ιστορική σύγκριση με προηγούμενες πετρελαϊκές κρίσεις;
Βεβαίως. Να σας δώσω ένα παράδειγμα. Το 1974, στην πρώτη μεγάλη πετρελαϊκή κρίση, οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν παντελώς απροετοίμαστες. Όταν εξαντλήθηκαν τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου, δημιουργήθηκαν σοβαρά προβλήματα. Αν δει κανείς τις εικόνες της εποχής, θα διαπιστώσει ότι πολλά πρατήρια καυσίμων έκλειναν το ένα μετά το άλλο. Η αμερικανική οικονομία βρέθηκε πολύ κοντά σε πλήρη παράλυση. Παρόμοια φαινόμενα εμφανίστηκαν και στην Ευρώπη την ίδια περίοδο, το 1973. Σήμερα δεν θα έχουμε το ίδιο ακριβώς φαινόμενο. Ωστόσο, όλα εξαρτώνται από τη διάρκεια της κρίσης.
Γι’ αυτό ίσως βλέπουμε ότι και οι μοναρχίες του Κόλπου δεν αντιδρούν ιδιαίτερα έντονα μέχρι στιγμής;
Δεν αντιδρούν γιατί δεν είναι αυτές που επέβαλαν το εμπάργκο. Αντίθετα, καλύπτουν τη ζήτηση της αγοράς. Όσο αυξάνονται οι τιμές, τόσο αυξάνονται και τα έσοδά τους. Είναι απλή οικονομική λογική.
Αν υποθέσουμε ότι οι Ιρανοί βγαίνουν πρόσκαιρα ή και στη συνέχεια από την «εξίσωση» των εξαγωγών πετρελαίου, το πετρέλαιο δεν θα λείψει· απλώς θα γίνει ακριβότερο. Άλλοι παραγωγοί θα καλύψουν το κενό. Αν δούμε τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες της Αραβικής Χερσονήσου, μπορούν να αυξήσουν την παραγωγή τους για να καλύψουν μέρος της ζήτησης - και μαζί θα εκτοξευτούν και οι τιμές. Συνεπώς θα υπάρξουν επιπτώσεις.
Πώς κρίνετε τη μέχρι στιγμής αντίδραση των κρατών του Κόλπου στις επιθέσεις που έχουν δεχθεί από ένα Ιράν που έχει δείξει να «ποντάρει» στον κίνδυνο περιφερειακής ανάφλεξης;
Δεν θα έλεγα ότι αυτό είναι 100% αποτέλεσμα μίας προνοητικής πολιτικής εκ μέρους τους. Δηλαδή δεν θα έλεγα ότι είναι συγκρατημένοι επειδή δεν θέλουν να οξύνουν τα πνεύματα, αλλά είναι απλά και μόνο θέμα υπολογισμών. Πιστεύουν ότι θα γίνει η «δουλειά» και όσο παραμένουν εκτός της άμεσης σύγκρουσης, είναι λιγότερο πιθανό να δεχθούν σοβαρά πλήγματα και οι επιθέσεις θα συγκεντρώνονται κυρίως σε στόχους που σχετίζονται με το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Για ποιον λόγο λοιπόν να μπουν άμεσα στο «παιχνίδι» και να εκτεθούν σε, σοβαρά αυτή τη φορά, μαζικά πλήγματα;
Όσο τα πλήγματα που δέχονται είναι διαχειρίσιμα -για παράδειγμα σε επίπεδο κτηρίων ή άλλων στόχων που δεν επηρεάζουν τον πυρήνα της οικονομίας- αυτά δεν καταστρέφουν ένα κράτος. Δεν έχουν δεχθεί πλήγματα στην πετρελαϊκή τους παραγωγή. Αν συνέβαινε κάτι τέτοιο, τότε η αντίδρασή τους θα ήταν διαφορετική. Εφόσον όμως δεν έχουμε φτάσει σε αυτό το σημείο, δεν έχουν λόγο να εμπλακούν πιο ενεργά στη σύγκρουση.
Μπορούμε να περάσουμε στο μήνυμα που ήλθε να στείλει η συνάντηση Μητσοτάκη-Μακρόν-Χριστοδουλίδη στην Κύπρο τόσο ως προς αυτή καθαυτή την αμυντική συνδρομή όσο και για τη μεγαλύτερη γεωπολιτική εικόνα της Ανατολικής Μεσογείου;
Πρόκειται για μία εξαιρετικά σημαντική κίνηση. Ανεξαρτήτως του εάν αφορά την παρουσία των γαλλικών ναυτικών μονάδων αποκλειστικά και μόνο ή το ενδιαφέρον της Γαλλίας για την Ανατολική Μεσόγειο και την Εγγύς Ανατολή, για την ελληνική πλευρά -και όταν λέω ελληνική πλευρά δεν είναι μόνο ελλαδική αλλά είναι και κυπριακή καθότι κάποιοι παραδοσιακά δεν θεωρούν την Κύπρο κομμάτι του ελληνικού κορμού-, η σημασία είναι ιδιαίτερη. Ακόμη και αν η παρουσία των ναυτικών μονάδων και των αεροσκαφών είναι προσωρινή, σηματοδοτεί αυτό που θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε ως μια μορφή επιστροφής μετά από χρόνια απουσίας της ελληνικής στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή.
Παλαιότερα, πραγματοποιούνταν σε ετήσια βάση στην Κύπρο οι ασκήσεις «Νικηφόρος», οι οποίες και επί χρόνια «πάγωσαν». Τώρα, βλέπουμε μια επιστροφή της Ελλάδας, έστω και προσωρινή, με αφορμή την ανάγκη προστασίας της Κύπρου από πυραύλους και drones. Και μόνο το γεγονός ότι υπήρξε η αντίδραση της τουρκικής πλευράς δείχνει τη σημασία της κίνησης. Μπορεί να ακούγεται απλουστευτικό, αλλά όποιος δεν κατανοεί αυτή τη διάσταση, κατά τη γνώμη μου βρίσκεται μακριά από την πραγματικότητα.
Υπήρξε παράλληλα η δήλωση του Εμανουέλ Μακρόν ότι «όποιος επιτίθεται στην Κύπρο επιτίθεται στην Ευρώπη»
Αυτό ενισχύει ακόμη περισσότερο το μήνυμα που στέλνεται. Ανεξάρτητα από το αν η ελληνική παρουσία είναι προσωρινή και στη βάση της αντίληψης ότι αναπτύχθηκε για την προστασία της Κύπρου από πυραυλικές επιθέσεις ή drones, το μήνυμα είναι πολλαπλό. Αν στο μέλλον υπάρξει μια πιο σταθερή αντίληψη παρουσίας του ελλαδικού κράτους στην Ανατολική Μεσόγειο, τότε αυτό θα κάνει πολύ μεγάλη διαφορά.
Όσον αφορά δε την παρουσία των έξι τουρκικών F-16 ως αντίδραση, πρόκειται κυρίως για μια πολιτική και επικοινωνιακή κίνηση. «Και λοιπόν…;» θα σας έλεγα. Η απόσταση που χρειάζονται να καλύψουν τα τουρκικά μαχητικά από βάσεις στην ενδοχώρα -για παράδειγμα από το Ιντζιρλίκ- μέχρι την Κύπρο είναι ούτως ή άλλως ελάχιστη. Πρόκειται για θέμα λίγων λεπτών. Αντίθετα, τα ελληνικά αεροσκάφη, ακόμη και στην καλύτερη περίπτωση, πρέπει να απογειωθούν από τη Ρόδο και να καλύψουν πολύ μεγαλύτερη απόσταση για να φτάσουν στην περιοχή. Με άλλα λόγια, η τουρκική πλευρά έπρεπε απλώς να δείξει ότι «κάνει κάτι» ως αντίδραση στην παρουσία των ελληνικών αεροσκαφών. Και όσοι υποστηρίζουν ότι η Ελλάδα «προκαλεί» την Τουρκία με αυτές τις κινήσεις κάνουν, κατά τη γνώμη μου, σοβαρό λάθος. Η Τουρκία διαθέτει σώμα Στρατού στην Κύπρο. Το να παρουσιάζεται η ελληνική κίνηση ως πρόκληση είναι μια αντίληψη αδιανόητη που δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.
Το συνολικό μήνυμα της τριμερούς, εν μέσω αυτού του πολέμου, είναι μήνυμα αποτροπής και σταθερότητας και συνδρομής - προστασία ζωών και συμφερόντων.
Ορατή ταυτόχρονα η δυσκολία της Ευρώπης να διαχειριστεί την όλη κατάσταση και τις διαστάσεις αυτού του πολέμου
Φυσικά. Και πηγαίνοντας ένα βήμα παραπέρα, κάποια στιγμή αυτή η κρίση θα τελειώσει. Είτε διαρκέσει τρεις, τέσσερις ή πέντε εβδομάδες ακόμη -βρισκόμαστε τώρα στη δεύτερη-, είναι πολλά τα ερωτήματα για το μετά και το πιο μείζον είναι τι θα συμβεί με το ζήτημα της Ουκρανίας. Και να θέλει να συνεχίσει να βοηθά η Ευρώπη, τα ήδη στενά μέσα που διέθετε, τώρα πλέον -και μετά από μία τέτοια κρίση- ενδέχεται να βρεθούν ακόμη πιο κοντά στα όριά τους. Πρόκειται δηλαδή για μία κρίση αυτή στη Μέση Ανατολή που μοιραία θα επηρεάσει και τις προϋπάρχουσες κρίσεις και φυσικά και εκείνες που μπορεί να ακολουθήσουν.
Μπορούμε κύριε Λαγγίδη να κλείσουμε την εκτίμησή σας για τον δεύτερο πύραυλο με κατεύθυνση την Τουρκία που αναχαιτίστηκε από τα ΝΑΤΟϊκά αντιαεροπορικά συστήματα; Γιατί θα προχωρούσε το Ιράν σε μια τέτοια κίνηση;
Καταρχάς, και ασχέτως αν μπορούμε να το πιστέψουμε, πρέπει να πούμε ότι, σύμφωνα με το ίδιο το Ιράν, κανένα πλήγμα -είτε προς την Κύπρο είτε προς το Αζερμπαϊτζάν και το Ναχτσιβάν- δεν προέρχεται από το έδαφός του. Αν θεωρήσουμε ότι υπήρξε πύραυλος προς την Τουρκία που προήλθε από το Ιράν, τότε πρέπει να εξετάσουμε ορισμένα βασικά ερωτήματα.
Ένα από αυτά είναι ότι σε σχέση με τις αρχικές αναφορές για συντρίμμια στην περιοχή του Γκαζιαντέπ, στη νοτιοανατολική Τουρκία, τίθεται το ζήτημα αν τα συντρίμμια ανήκουν στον ίδιο τον πύραυλο ή στους αναχαιτιστικούς πυραύλους που εκτοξεύθηκαν για την κατάρριψή του. Αυτό έχει σημασία, γιατί δεν είχαμε άμεσα, ή έστω μέχρι τη στιγμή που συνομιλούμε, την πλήρη εικόνα των γεγονότων. Δεν γνωρίζουμε αν πρόκειται για συντρίμμια πυραύλου, για κάποιο drone ή για αποτέλεσμα της αναχαίτισης. Αν εκτοξευθεί αναχαιτιστικός πύραυλος, είναι προφανές ότι και αυτός στο τέλος θα πέσει στο έδαφος. Είναι απλή φυσική.
Αν δεχθούμε ότι είναι επιβεβαιωμένο ότι εισήλθε στον τουρκικό εναέριο χώρο, τότε προκύπτει το επόμενο ερώτημα: ποιος ήταν ο στόχος. Πρέπει να εξετάσουμε αν ο στόχος ήταν τουρκικός ή αν επρόκειτο για στόχο σε άλλη περιοχή, για παράδειγμα στην Ανατολική Μεσόγειο, στην Κύπρο ή κάπου αλλού. Ακόμη και αν υποθέσουμε ότι επρόκειτο για στόχο μέσα στην Τουρκία, τότε τίθεται το ερώτημα ποιος θα μπορούσε να είναι αυτός. Στην περιοχή του Γκαζιαντέπ, ο μόνος στόχος στρατηγικής σημασίας που βρίσκεται σχετικά κοντά είναι η βάση του Ιντζιρλίκ. Θα ήταν παράφρονες οι Ιρανοί εάν στόχευαν το Ιντζιρλίκ. Για να το πω απλά: θα ήταν σαν να υπογράφεις τη θανατική σου καταδίκη.
Οι συνέπειες θα ήταν τεράστιες και θα αφορούσαν όχι μόνο τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις αλλά συνολικά την ευρύτερη περιοχή. Γι’ αυτό και είμαι επιφυλακτικός ως προς την απάντηση, όσο δεν γνωρίζουμε μετά βεβαιότητας το ακριβές σημείο όπου σημειώθηκε η κατάρριψη και ποια ήταν η ακριβής κατεύθυνση και ο στόχος.
