Η Μαρία Καρυστιανού είναι μητέρα θύματος της τραγωδίας των Τεμπών. Αυτό της δίνει το πλήρες ηθικό δικαίωμα να απαιτεί δικαιοσύνη. Της δίνει καλή προαίρεση στα μάτια της κοινωνίας. Και φυσικά δεν της αφαιρεί το δικαίωμα να πολιτευτεί.
Αλλά άλλο η διεκδίκηση δικαιοσύνης και άλλο η ίδρυση κόμματος. Σήμερα μιλά ως πρόσωπο που κουβαλά μια πληγή που κανείς μας δεν μπορεί να φανταστεί. Αύριο, αν μπει στην κομματική αρένα, θα μιλά ως αρχηγός ή ως σύμβολο ενός μηχανισμού. Και ο μηχανισμός, στην Ελλάδα, δεν έχει συνείδηση. Έχει ένστικτο επιβίωσης.
Το βλέπουμε ήδη. Η δημόσια συζήτηση γύρω από την απόφασή της να προχωρήσει σε νέο πολιτικό φορέα άναψε φωτιά και μέσα στον ίδιο τον Σύλλογο, με αιτήματα παραίτησης και ανοιχτή σύγκρουση για το αν συνάδει η ιδιότητα της προέδρου με την ιδιότητα της πολιτικού. Στο μεταξύ, η ίδια δηλώνει ότι θα πάει στις επόμενες εκλογές και ότι το κόμμα θα ανακοινωθεί όταν υπάρξει «πραγματικά ολοκληρωμένο πρόγραμμα».
Εδώ είναι το πρόβλημα. Ένα κόμμα που γεννιέται από ένα αίτημα δικαιοσύνης για μια τραγωδία, γεννιέται ως κόμμα διαμαρτυρίας. Και το κόμμα διαμαρτυρίας μαγνητίζει ψήφους θυμού. Δεν χτίζει ιδεολογικό κορμό. Δεν χτίζει οικονομικό σχέδιο. Δεν χτίζει διοικητική επάρκεια. Χτίζει προσδοκία κάθαρσης. Και η πολιτική τιμωρεί όποιον πουλά κάθαρση, γιατί δεν μπορεί να την παραδώσει.
Στην αρχαία Αθήνα, οι δημαγωγοί ήξεραν το κόλπο. Δεν χρειάζεται πρόγραμμα όταν έχεις οργή. Χρειάζεται σκηνή. Χρειάζεται εχθρός. Χρειάζεται μια αφήγηση που σε τοποθετεί ως τιμωρό. Μόνο που ο τιμωρός, όταν μπει στη Βουλή, πρέπει να ψηφίσει για φόρους, για άδειες, για επιδόματα, για διορισμούς, για συμφωνίες, για συμβιβασμούς. Και τότε το πένθος γίνεται συναλλαγή.
Δεν ισχυρίζομαι ότι η κα Καρυστιανού έχει κακές προθέσεις. Το αντίθετο. Αλλά οι άνθρωποι που θα την πλησιάσουν θα την τραβήξουν προς την πιο εύκολη λεωφόρο της εξουσίας. Θα της φέρουν έτοιμους μηχανισμούς, έτοιμα «στελέχη», έτοιμες «λύσεις». Και οι πιο έμπειροι σε αυτά δεν είναι οι καλύτεροι. Είναι οι πιο καιροσκόποι.
Το έργο το έχουμε ξαναδεί, ειδικά όταν ένα ζήτημα πολώνει τόσο ώστε να μετατρέπεται σε πολιτικό καύσιμο. Η οργή είναι πραγματική. Η δυσπιστία προς τους θεσμούς είναι πραγματική. Και αυτό ακριβώς κάνει την κατάσταση επικίνδυνη. Όχι επειδή οι πολίτες διαμαρτύρονται, αλλά επειδή το κενό εμπιστοσύνης γίνεται πρόσκληση για χειραγώγηση.
Η φιλελεύθερη δημοκρατία απεχθάνεται τη «δικαίωση» μέσω κάλπης. Υπόσχεται κράτος δικαίου. Υπόσχεται θεσμούς που λειτουργούν χωρίς να χρειάζεται να ιδρυθεί κόμμα για να κινηθεί η Δικαιοσύνη. Αν για να αποδοθεί δικαιοσύνη πρέπει να φτιαχτεί πολιτικός φορέας, τότε το πρόβλημα δεν είναι τα Τέμπη μόνο. Είναι η ίδια η κατάρρευση της θεσμικής μας αυτοπεποίθησης.
Και εδώ βρίσκεται η προσωπική παγίδα για την κα Καρυστιανού. Σήμερα βρίσκεται, και δικαίως, σε ένα προστατευμένο ηθικό περιβάλλον. Αύριο, με το που θα μπει στην κομματική αρένα, θα χάσει αυτή την προστασία. Θα κριθεί για κάθε ατάκα, για κάθε υποψήφιο, για κάθε χρηματοδότη, για κάθε συμμαχία, για κάθε εσωτερική ίντριγκα. Και όταν έρθει η πρώτη μεγάλη στραβή, οι επιβάτες του άρματος θα πηδήξουν πρώτοι.
Φοβάμαι ότι αυτή η διαδρομή δεν μπορεί να παράξει κάτι αντάξιο του αρχικού κινήτρου. Η πληγή δεν θεραπεύεται με κομματική σημαία. Θεραπεύεται μόνο με αλήθεια, ευθύνες, καταδίκες όπου πρέπει, και με ένα κράτος που δεν χρειάζεται μάρτυρες για να λειτουργήσει. Και οι υπόλοιποι, όσοι ονειρεύονται να «καβαλήσουν» το κύμα για όσο αντέξει, θα περάσουν όντως υπέροχα. Αλλά όχι για το καλό της ίδιας. Και σίγουρα όχι για το καλό της χώρας.
