Νησί - σύμβολο της νοσταλγίας για την πατρίδα, η Ιθάκη ξεπηδά, σε κάθε παρόν, μέσα από λέξεις και εικόνες, υπενθυμίζοντάς μάς τη βαθιά ανάγκη σύνδεσης του ανθρώπου με έναν τόπο, με μία σταθερά – κυριολεκτικά και μεταφορικά. Το συναντάμε στον τίτλο ποιήματος του Αλεξανδρινού ποιητή, Κ. Π. Καβάφη, το έχει τιμήσει το σινεμά με τίτλους όπως η «Οδύσσεια» (1997) του Αντρέι Κοντσαλόφσκι, η διαφορετικής ματιάς «Επιστροφή» (2024) του Ουμπέρτο Παζολίνι με τους Ρέιφ Φάινς και Ζιλιέτ Μπινός στους πρωταγωνιστικούς ρόλους, ενώ τον Ιούλιο αναμένεται να κυκλοφορήσει στις ΗΠΑ η ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν, «Οδύσσεια» (2026).
Πρόκειται για ορισμένες μόνο αναφορές μορφών τέχνης στον ομηρικό ήρωα και το απαράμιλλης ομορφιάς νησί του Ιονίου Πελάγους. Από την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού έως και την Ύστερη Αρχαιότητα, προβάλλεται ως τόπος αναχώρησης και επιστροφής, ως σημείο αναφοράς της Οδύσσειας, αλλά και ως χώρος δημιουργικής αφομοίωσης επιρροών, με ακμαία και διακριτή τοπική παράδοση.
Χάριν αυτής της προβολής και το παρόν σημείωμα. Το ιστορικό παρελθόν του νησιού φυλάσσεται στον χώρο που του πρέπει, το Αρχαιολογικό Μουσείο Ιθάκης, το οποίο γυρίζει σελίδα χάριν της πλήρους αναβάθμισης και του εκσυγχρονισμού του. Οι ενέργειες αυτές στις οποίες προχωρά το υπουργείο Πολιτισμού αποτελούν καθοριστικό βήμα για την επαναλειτουργία του μουσείου.
Pρόκειται για ισόγειο κτίριο (εμβαδού 410 τ.μ.) που βρίσκεται εντός του παραδοσιακού οικισμού στο Βαθύ Ιθάκης, σε μικρή απόσταση από την πλατεία και τον παραλιακό δρόμο, και ιδρύθηκε τη δεκαετία 1960-1970, σε οικόπεδο που είχε παραχωρήσει ο Δήμος Ιθάκης στο υπουργείο Πολιτισμού.
Το Αρχαιολογικό Μουσείο Ιθάκης και η προσωρινή έκθεση «Στα ίχνη του Ομήρου». Πηγή φωτ.: ΥΠΠΟ
«Έπειτα από αυτοψία που πραγματοποιήσαμε στο νησί κρίθηκαν αναγκαία τα έργα της κτιριακής αναβάθμισης, της βελτίωσης της προσβασιμότητας και της επανέκθεσης της συλλογής του Μουσείου, με στόχο τη βελτίωση της λειτουργίας του, της πρόσβασης στους χώρους του αλλά και την ορθότερη ανάδειξη και κατανόηση των εκθεμάτων του», όπως αναφέρει η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη.
Διευκρινίζοντας ότι «στην επανέκθεση της αρχαιολογικής συλλογής – με σύγχρονους, διεθνώς αποδεκτούς μουσειολογικούς όρους – επιτυγχάνεται η ανάδειξη της ιστορικής και συμβολικής σημασίας της Ιθάκης, καθώς και η παροχή μιας ολοκληρωμένης, προσβάσιμης και υψηλού επιπέδου μουσειακής εμπειρίας, στο κοινό».
Κεντρικός άξονας της επανέκθεσης αποτελεί η θεματική «Ιθάκη: Το παγκόσμιο σύμβολο», που αναδεικνύει τον νησιωτικό χαρακτήρα της, τη διαχρονική σχέση της Ιθάκης με τη θάλασσα και τη γεωγραφική της θέση στο αρχιπέλαγος του Ιονίου.
Φωτορεαλιστική απεικόνιση εκθεσιακού χώρου. Πηγή φωτ.: ΥΠΠΟ
Υπενθυμίζεται ότι το Μουσείο επαναλειτούργησε, τον Αύγουστο του 2023 με ελεύθερη είσοδο, μετά την ολοκλήρωση των έργων κτιριακής αποκατάστασης, φιλοξενώντας την προσωρινή έκθεση «Στα ίχνη του Ομήρου: Ο Αετός στην Ιθάκη και η Ελληνική Αναγέννηση», όπου, με επιλεγμένες αρχαιότητες και εποπτικό υλικό αναδείχθηκε η σημασία του ιερού του Αετού και η σύνδεσή του με την ομηρική παράδοση.
Εκθεσιακή αφήγηση και μουσειογραφικός σχεδιασμός
Σύμφωνα το υπουργείο Πολιτισμού, η μόνιμη έκθεση του Αρχαιολογικού Μουσείου Ιθάκης οργανώνεται σε έξι ενότητες, από το χρονολόγιο έως την πολιτειακή οργάνωση της Ιθάκης και το ιερό του Οδυσσέα, καταλαμβάνοντας εμβαδόν 185 τ.μ. περίπου. Οι ενότητες είναι οι εξής: «Εισαγωγή - Χρονολόγιο», «Ιθάκη, νήσος ''ευδείελος''», «Η οδυσσειακή παράδοση», «Η αυγή του πολιτισμού», «Η γένεση ενός παγκόσμιου συμβόλου», «Ιθακησίων Πολιτεία: Η Πόλη μέχρι το τέλος της Αρχαιότητας».
Εκθέματα ενότητας «Ιθακησίων Πολιτεία». Πηγή φωτ.: ΥΠΠΟ
Η εκθεσιακή πορεία εκκινεί με την εισαγωγική ενότητα στον χώρο υποδοχής του κτιρίου, συνεχίζεται ακολουθώντας τη διάταξη των αιθουσών της ανατολικής πτέρυγας και ολοκληρώνεται με την τελευταία ενότητα που αναπτύσσεται γραμμικά επί του διαδρόμου.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην προσβασιμότητα, με εξασφάλιση πλήρους πρόσβασης σε άτομα με αναπηρία μέσω αναβατορίου, συνεπίπεδη κίνηση σε όλους τους εκθεσιακούς χώρους και διαμόρφωση κατάλληλων χώρων υγιεινής. Ο μουσειογραφικός σχεδιασμός επιδιώκει τη δημιουργία μιας ενιαίας μορφολογικής ταυτότητας, προκειμένου να αρθούν λειτουργικές και αισθητικές αστοχίες του κτιρίου και να αξιοποιηθούν σύγχρονα εκθεσιακά μέσα, φωτισμός και ψηφιακές εφαρμογές.
Φωτορεαλιστική απεικόνιση εκθεσιακού χώρου. Πηγή φωτ.: ΥΠΠΟ
Όσο για το έργο της επανέκθεσης του Μουσείου, εντάσσεται στο συνολικό έργο βελτίωσης των μουσειακών υποδομών στο νησί, τη συντήρηση των τοιχογραφιών στους μεταβυζαντινούς ναούς Εισοδίων της Παναγίας Μαρουλάτικης, στον οικισμό Περαχώρι, και στους ναούς της Θεοτόκου Ευαγγελίστριας και του Αγίου Γερασίμου, στον οικισμό Εξωγής.
Το έργο, το οποίο θα εκτελεστεί από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κεφαλληνίας και Ιθάκης, είναι συνολικού προϋπολογισμού άνω των 450.000 ευρώ. Χρηματοδοτείται από εθνικούς πόρους του Υπουργείου Πολιτισμού και από το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ιόνια Νησιά - ΕΣΠΑ 2014–2020 και 2021-2027».
Κεντρική φωτ.: «Ο Οδυσσέας και οι Σειρήνες» (1909, λάδι σε καμβά) φιλοτεχνημένος από τον Χέρμπερτ Τζέιμς Ντρέιπερ. Πηγή φωτ.: Wikipedia/ Creative Commons
