Μπορούμε να μάθουμε ιστορία από τη φωτογραφία και το σινεμά; Η απάντηση είναι καταφατική κι αυτό καταδεικνύεται (και) μέσα από τη δουλειά της σκηνοθέτη και σεναριογράφου Μαρίας Ηλιού. Αναφέρομαι στα ιστορικά της ντοκιμαντέρ που αφορούν στην Αθήνα από την έκρηξη της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 και εντεύθεν· συνάδουν με ποιήματα λόγω της άρτιας σύνδεσης εικόνας, αφήγησης και μουσικής, και καταδεικνύουν ότι δεν είναι μόνο δουλειά του ιστορικού να «ζωντανεύει» τους νεκρούς, αλλά και του/ της σκηνοθέτη που τους προβάλλει στην οθόνη.
Το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών μας δίνει την ευκαιρία να ξαναδούμε τα τρία πρώτα ντοκιμαντέρ της Ηλιού που αφηγούνται την πορεία της Αθήνας από την Επανάσταση του ’21 έως τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τα εν λόγω ντοκιμαντέρ έχουν ήδη προβληθεί την εντός της τελευταίας πενταετίας και αποτελούν την πρώτη ενότητα μιας σειράς έξι ντοκιμαντέρ, η οποία θα ολοκληρωθεί στα επόμενα χρόνια με τα τρία επόμενα ντοκιμαντέρ που καλύπτουν την περίοδο 1940-2021.
Αξίζει να σημειωθεί ότι στα εν λόγω ντοκιμαντέρ της, η Ηλιού δεν «ξετυλίγει» απλώς γεγονότα: οι ιστορίες της λένε άλλες ιστορίες και δεν διδάσκουν απλά, δίνουν στο κοινό το ερέθισμα να αναζητήσει ενώ η θέαση καθενός εκ των ντοκιμαντέρ είναι τόσο ευχάριστη που ο χρόνος κυλά γρήγορα και με το πέρας εκάστου γεννιέται η επιθυμία για την παρακολούθηση του επόμενου.
Όπως και συνέβη κατά την παρακολούθηση των τριών πρώτων. Το πρώτο με τίτλο «Η Αθήνα από την Ανατολή στη Δύση, 1821-1896» περιγράφει πώς «μεταμορφώθηκε» η Αθήνα από μία μικρή οθωμανική πόλη των παραμονών της Επανάστασης του 1821 σε μία νεοκλασσική, ευρωπαϊκή πόλη που φιλοξένησε με επιτυχία τους πρώτους Ολυμπιακούς Αγώνες της σύγχρονης εποχής το 1896.
Ένας τσολιάς κι ένας αστός συζητούν μπροστά στους στύλους του Ολυμπίου Διός. Φωτογράφος: W.S. Smith, Standard Scene Company. Ευγενική παραχώρηση: Library of Congress
Ακολουθεί «Η Αθήνα και η Μεγάλη Ιδέα, 1896-1922» όπου αναβιώνονται τα γεγονότα από το 1896, όταν η Αθήνα φιλοξένησε τους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες, έως το 1922 που η Αθήνα υποδέχτηκε τους Μικρασιάτες πρόσφυγες, ενώ το άρτιο αποτέλεσμα εστιάζει στις μεταβολές της Αθήνας με πρωταγωνιστές τους ανθρώπους της.
Οι Αθηναίοι περιμένουν τα νέα από το μέτωπο, 1897. Ευγενική παραχώρηση / Courtesy © Library of Congress. Φωτ. από Μουσείο Μπενάκη
Όσο για το τρίτο κατά σειρά ντοκιμαντέρ «Η Αθήνα του Μεσοπολέμου 1922-1940», ξετυλίγει την Αθήνα του Μεσοπολέμου εστιάζοντας στις ιστορίες των ανθρώπων της ελληνικής πρωτεύουσας με έμφαση στην κοινωνική και πολιτισμική ζωή και φόντο τις πολιτικές εξελίξεις της περιόδου εκείνης: την επάνοδο της μοναρχίας και τη δικτατορία του Μεταξά.
O Ελευθέριος Βενιζέλος με τη σύζυγο του Έλενα, ο δήμαρχος Αθηνών Σπύρος Μερκούρης με την εγγονή του Μελίνα και ο Αντώνης Μπενάκης ανάμεσα στον κόσμο στις Δελφικές Γιορτές του Άγγελου Σικελιανού και της Εύας Πάλμερ. Ευγενική παραχώρηση, National Archives, Washington DC. Φωτ. από Μέγαρο Μουσικής Αθηνών
Μεταξύ άλλων, η γοητεία τους έγκειται στο σπάνιο και αρχειακό υλικό με το οποίο «χτίζεται» η ιστορία – σχέδια, γκραβούρες, φωτογραφίες και φιλμ που εντοπίστηκαν και συντηρήθηκαν στην Αμερική, τον Καναδά, την Αυστραλία, την Ευρώπη και την Ελλάδα. Μαζί με τη σκηνοθέτη Μαρία Ηλιού, την πολυκύμαντη ιστορία της πόλης «ξεδιπλώνουν» ο ιστορικός σύμβουλος Αλέξανδρος Κιτροέφ μαζί με τους συνεργάτες τους.
Η μουσική της εποχής, αναδημιουργημένη από τον Νίκο Πλατύραχο (και στο τρίτο ντοκιμαντέρ από την Κατερίνα Πολέμη), σε συνδυασμό με την πρωτότυπη μουσική, τις αφηγήσεις και το σπάνιο οπτικό υλικό, σε μοντάζ της Αλίκης Παναγή, ζωντανεύουν τις περιόδους κατά τις οποίες η Αθήνα μεταμορφώθηκε από μια μικρή οθωμανική πόλη σε μια σύγχρονη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα.
Τουρίστες στην Ακρόπολη, αρχές δεκαετίας 1930. © Harvard University, Fine Arts Library. Φωτ. από Μέγαρο Μουσικής Αθηνών
Τα τρία αυτά ντοκιμαντέρ θα προβληθούν διαδοχικά στην Αίθουσα «Αλεξάνδρα Τριάντη» του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών: «Η Αθήνα από την Ανατολή στη Δύση (1821–1896)» την Παρασκευή 27 Φεβρουαρίου 2026 (20:00), «Η Αθήνα και η Μεγάλη Ιδέα (1896–1922)» (πρώτη παρουσίαση στο Μέγαρο - είχε πρωτοπροβληθεί το 2023 στο Μουσείο Μπενάκη) το Σάββατο 28 Φεβρουαρίου 2026 (20:00) και «Η Αθήνα του Μεσοπολέμου (1922–1940)» την Κυριακή 1 Μαρτίου 2026 (20:00).
Η προπώληση έχει αρχίσει. Τιμή εισιτηρίων ανά προβολή: 10 ευρώ (Γενική Είσοδος). Πληροφορίες-εισιτήρια: 210 7282333 και www.megaron.gr
Κεντρική φωτ.: Λήψη της Αθήνας κατά τη δεκαετία του 1930. Ευγενική παραχώρηση, Library of Congress. Φωτ. από Μέγαρο Μουσικής Αθηνών
