Ήταν το 1961 όταν η Εθνική Λυρική Σκηνή ανέβασε στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου τη «Μήδεια» του Κερουμπίνι με τη Μαρία Κάλλας στον πρωταγωνιστικό χρόνο. Εξήντα πέντε χρόνια μετά και έπειτα από το κλείσιμο του Ωδείου Ηρώδου Αττικού για εργασίες αναστήλωσης, η ΕΛΣ αναβιώνει στο αργολικό θέατρο τη θρυλική παραγωγή του ’61.
Η αναβίωση της όπερας θα λάβει χώρα για μία και μοναδική παράσταση, στις 20 Ιουνίου 2026, οπότε και ξεκινούν τα φετινά Επιδαύρια τα οποία παρουσιάζουν «σύγχρονες δραματουργίες και νέες, πολύπτυχες προσεγγίσεις του Αρχαίου Δράματος, με σκοπό τη γονιμοποίησή του μέσα από τη συνάντηση με άλλες παραστατικές μορφές και τέχνες, ενισχύοντας τη διαχρονική του ουσία στο ταραγμένο παρόν και τη δυναμική του στη διεθνή σκηνή», όπως αναφέρει ο νέος καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, Μιχαήλ Μαρμαρινός, στο σημείωμά του.
Το καλλιτεχνικό πρόγραμμα που μέχρι στιγμής έχει ανακοινωθεί για το αργολικό θέατρο περιλαμβάνει, εκτός από τη «Μήδεια», τις τραγωδίες «Πέρσες» του Αισχύλου, «Άλκηστις», «Τρωάδες» και «Ίων» του Ευριπίδη, «Αντιγόνη» του Σοφοκλή, και τις κωμωδίες «Ειρήνη» και «Λυσιστράτη» του Αριστοφάνη. Πρόκειται για έργα που πραγματεύονται τα διαχρονικά ζητήματα της απώλειας, του πένθους και της ταυτότητας, συχνά με φόντο τον πόλεμο που «παίρνει τη βάναυση μορφή όλων των φόβων, [...] εισβάλλει στον ατάραχο ύπνο των αθώων, [...] είναι η απόλυτη κατάληξη όλων των συμφορών μας» (Χοσέ Ζόρζε Λέτρια).
Από το ανέβασμα της «Μήδειας» στην Επίδαυρο, το 1961. @Greek National Opera Archive. Πηγή φωτ.: ΕΛΣ
Θέτοντας επί τάπητος αυτά τα ζητήματα – τραγικά επίκαιρα ειδεμή τα τελευταία χρόνια λόγω των γεωπολιτικών εξελίξεων και της απουσίας χρόνου για τη σωστή διαχείριση του πένθους – ο Μιχαήλ Μαρμαρινός βάζει δυνατά τη σφραγίδα του από το πρώτο έτος της θητείας του στο «τιμόνι» του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, καταδεικνύοντας ότι πρόκειται για έναν καλλιτέχνη με γρήγορα αντανακλαστικά στα όσα διαδραματίζονται. Πολλώ δε μάλλον όταν ο χώρος αυτός είναι το αργολικό θέατρο.
«Στην Επίδαυρο, ένα πεδίο συνάντησης, το κοινό θα έχει την ευκαιρία να έρθει σε επαφή με ιδιαίτερες αναγνώσεις Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών, σε γνωστά αλλά και ορισμένα σπανίως παρουσιαζόμενα έργα. Διαφορετικά πεδία των παραστατικών τεχνών – όπως το θέατρο, ο χορός και η όπερα – συνυφαίνουν το φετινό πρόγραμμα, με στόχο την ανάδειξη της διαχρονικής αξίας και της δυναμικής της αρχαίας δραματουργίας», διευκρινίζει ο Μιχαήλ Μαρμαρινός για το φετινό πρόγραμμα των Επιδαυρίων.
Το εν λόγω πρόγραμμα – όπως αναφέρει – αποτελεί «ένα μέρος από το Όλον» καθώς πρόκειται για την πρώτη από τις διαδοχικές εκδόσεις του (2026/ 2027/ 2028). «Κάθε έκδοση είναι αυθύπαρκτη, λειτουργεί αυτόνομα ως ενότητα, ενώ ταυτόχρονα επαναπροσδιορίζεται από τη διαδοχή, τη διάδραση και την πληρότητα των υπολοίπων», διευκρινίζει.
Από τη «Μήδεια» στις «Τρωάδες»
Το άνοιγμα των Επιδαυρίων με τη «Μήδεια» του 1961 γίνεται από την Εθνική Λυρική Σκηνή με τα υλικά του σήμερα, καθώς η νέα παραγωγή ανεβαίνει στο πλαίσιο του θεματικού άξονα της ΕΛΣ για την καλλιτεχνική περίοδο 2025/26, ο οποίος διερευνά την έννοια «της όπερας του μέλλοντος μέσα από τη μήτρα του παρελθόντος». Η ανασύνθεση της παράστασης επιχειρείται μέσα από τα βιβλία σκηνοθεσίας του Μινωτή, τα σχέδια του Τσαρούχη και το πλούσιο φωτογραφικό υλικό που σώζεται από τις παραστάσεις της Κάλλας στην Επίδαυρο.
Χάριν του εμπλουτισμού του Ιστορικού Αρχείου της ΕΛΣ με νέες συλλογές, φωτογραφικά αρχεία και σπάνια ντοκουμέντα, της αποκατάστασης μεγάλου αριθμού των κοστουμιών του Τσαρούχη από το Ενδυματολογικό Τμήμα της ΕΛΣ και με δεδομένη τη συνεργασία με το ΜΙΕΤ/ΕΛΙΑ και το Αρχείο Μινωτή - Παξινού, ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής της ΕΛΣ, Γιώργος Κουμεντάκης, στελεχώνει μια νέα δημιουργική ομάδα, αποτελούμενη από τους Παναγή Παγουλάτο (σκηνοθεσία), Λίλη Πεζανού (σκηνικά), Τότα Πρίτσα (κοστούμια) και Χρήστο Τζιόγκα (φωτισμοί).
Τον ρόλο του τίτλου ερμηνεύει η Ιταλίδα δραματική υψίφωνος Άννα Πιρότσι, ενώ στο πλάι της εμφανίζονται οι Ζαν-Φρανσουά Μπορράς (Ιάσων), Τάσης Χριστογιαννόπουλος (Κρέων), Αλίσα Κολόσοβα (Νέρις) και Δανάη Κοντόρα (Γλαύκη).
Οι Αλέξης Μινωτής, Μαρία Κάλλας και Κωστής Μπασκιάς @Kleisthenis GNO Archive. Πηγή φωτ.: ΕΛΣ
Το πρόγραμμα συνεχίζεται (3 και 4 Ιουλίου) με τους «Πέρσες» (472 π. Χ.) υπό τη σκηνοθετική ματιά του Χρήστου Θεοδωρίδη. Στην πρώτη του κάθοδο στην Επίδαυρο επικεντρώνεται στο αντιπολεμικό έργο του Αισχύλου για να τονίσει τον διαρκή και επαναλαμβανόμενο θρήνο για όσους χάθηκαν, συνεχίζοντας τη νοητή πορεία που έχει σχηματίσει τα τελευταία χρόνια με έργα πολιτικά φορτισμένα και ιδιαίτερα επίκαιρα (λ.χ. «Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη).
Μεθεπόμενος σταθμός (το πρόγραμμα για τις 10-11 Ιουλίου θα ανακοινωθεί προσεχώς) το μοναδικό σωζόμενο έργο της αρχαίας τραγωδίας που φέρνει επί σκηνής τον θάνατο και την ανάσταση, θέτοντας ερωτήματα για τη ζωή και τη σιωπή. Ο λόγος για την τραγωδία «Άλκηστις» (17-18 Ιουλίου) από το Εθνικό Θέατρο, με την Ηρώ Μπέζου στον πρωταγωνιστικό ρόλο. Μία τραγωδία που ενορχηστρώνεται από τον Δημήτρη Καραντζά ως σκηνικό πείραμα, όπου η μουσική, ο ήχος, η κίνηση και η ακροβασία του θεατρικού ύφους συνυπάρχουν οργανικά, δημιουργώντας έναν κόσμο διαρκώς μεταβαλλόμενο.
Μία πολυαναμενόμενη παράσταση με σημαντικούς συντελεστές και ηθοποιούς: Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης (Φέρης), Δήμητρα Βλαγκοπούλου (Υπηρέτρια), Γιώργος Ζυγούρης (Ηρακλής), Γιάννης Νιάρρος (Άδμητος), Κώστας Νικούλι (Απόλλων), Αινείας Τσαμάτης (Υπηρέτης), Θεοδώρα Τζήμου (Θάνατος).
«Διάλειμμα» στις τραγωδίες κάνει η αριστοφανική «Ειρήνη» (421 π.Χ.) από τους Νίκο Καραθάνο (σκηνοθεσία-σύλληψη), Φοίβο Δεληβοριά (διασκευή- πρωτότυπο κείμενο-τραγούδια) και Άγγελο Τριανταφύλλου (συνεργασία στη σκηνοθεσία). Διαχρονικά επίκαιρη, αντανακλά την έντονη κοινωνική κόπωση από τον Πελοποννησιακό Πόλεμο και πραγματεύεται την παράλογη εμμονή στον πόλεμο και τις καταστροφικές συνέπειές του σε κάθε πτυχή της ζωής των ανθρώπων.
Ανεβαίνει το διήμερο 24 και 25 Ιουλίου, παίζουν οι Γαλήνη Χατζηπασχάλη, Θανάσης Αλευράς, Πάνος Παπαδόπουλος, Γιάννης Κότσιφας, Ιωάννα Μαυρέα, Βάσω Καβαλιεράτου, Φοίβος Δεληβοριάς, Νίκος Καραθάνος, Άγγελος Τριανταφύλλου, Γιλμάζ Χουσμέν, Άλκης Μπακογιάννης, Κωνσταντίνος Κοντογεωργόπουλος, Κωνσταντίνος Ζωγράφος, Βασίλης Παπαδόπουλος, Γιάννης Σαμψαλάκης, Σπύρος Μπόσγας, Αντώνης Χρήστου.
Για την παράσταση «Ειρήνη» ©Dimitris Makris. Πηγή φωτ.: Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου
Ο Ιούλιος ολοκληρώνεται και υποδέχεται τον Αύγουστο με τις «Τρωάδες» από το Εθνικό Θέατρο. Το κατεξοχήν αντιπολεμικό έργο του Ευριπίδη ανεβαίνει (31/07-31/08) υπό τη σκηνοθετική ματιά της Ελένης Ευθυμίου, η οποία επικεντρώνεται στα σώματα των Τρωάδων, για να τονίσει ότι δεν είναι μόνο τα όμορφα, υγιή κορμιά των προνομοιούχων γυναικών της βασιλικής οικογένειας αλλά ότι τα σώματά τους αποτελούν και αυτά μέρος του πολέμου και η εξουσία επιλέγει πώς θα τα διαχειριστεί.
Το πρόγραμμα της Επιδαύρου περιλαμβάνει και φέτος την «Αντιγόνη». Ο Νορβηγός χορογράφος, συγγραφέας και σκηνοθέτης Άλαν Λουσιέν Όγεν, εμπνέεται από την σοφόκλεια τραγωδία και παρουσιάζει (7-8 Αυγούστου) μια νέα, ριζοσπαστική ερμηνεία της Αντιγόνης, μια παράσταση που ενώνει την ποίηση της κίνησης με την ποίηση του κειμένου και του προφορικού λόγου.
Η παράσταση ανεβαίνει από την καλλιτεχνική ομάδα παραστατικών τεχνών winter guests, που ο Όγεν ίδρυσε πριν από είκοσι χρόνια και αποτελείται από χορευτές, ηθοποιούς, συγγραφείς και σχεδιαστές. Μαζί τους, σημαντικοί συνεργάτες-χορευτές του Tanztheater Wuppertal της Pina Bausch.
Από την «Αντιγόνη» ©Mats Backer. Πηγή φωτ.: Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου
Προτελευταία παράσταση (21-22 Αυγούστου) η «Λυσιστράτη» του Αριστοφάνη από το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, υπό τη σκηνοθετική ματιά του Αστέριου Πελτέκη. Μία κωμωδία πέραν του πολέμου και του έρωτα, που επιμένει σε ένα βαθύτατα πολιτικό, ανθρωποκεντρικό έργο που εστιάζει στη στιγμή κατά την οποία μια κοινωνία, εξαντλημένη από τη φθορά, αναζητά επειγόντως έναν νέο τρόπο οργάνωσης.
Τα φετινά Επιδαύρια ολοκληρώνονται (28-29 Αυγούστου) με την τραγωδία «Ίων», ένα από τα πιο αινιγματικά έργα του αρχαίου δράματος καθώς κινείται στο μεταίχμιο μεταξύ τραγικού και κωμικού, μύθου και ρεαλισμού. Ανεβαίνει από τον Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου, σε σκηνοθεσία Θωμά Μοσχόπουλου και αναφέρεται στον νεαρό Ίωνα που μεγαλώνει δίχως όνομα και επίγνωση της καταγωγής του. Τίθεται το ζήτημα της ταυτότητας το οποίο πρωταγωνιστεί επίσης στο σήμερα – μία εποχή ρευστή. Γι' αυτό και το δράμα, εν προκειμένω το αρχαίο δράμα, συμβάλει στη «βουτιά» προς τον εσώτερο εαυτό.
Τμήμα του Αρχαίου Θεάτρου Επιδαύρου. Πηγή φωτ.: Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου
Οι επιπλέον παραγωγές και δράσεις του Φεστιβάλ Επιδαύρου καθώς και το πρόγραμμα των παραγωγών που θα ανεβούν στους χώρους στην Αθήνα, θα ανακοινωθούν προσεχώς. Εισιτήρια για τις παραγωγέςπου έχουν ανακοινωθεί προπωλούνται από το δίκτυο της more.
Το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου επιχορηγείται από το υπουργείο Πολιτισμού.
Κεντρικη φωτ.: Λήψη του Αρχαίου Θεάτρου Επιδαύρου. Πηγή φωτ.: Shutterstock
