Η υπόθεση του αρχείου των 262 ντοκουμέντων και φωτογραφιών της ναζιστικής θηριωδίας, που η Ελλάδα με κεραυνοβόλο τρόπο μόλις απέκτησε μέσω του υπουργείου Πολιτισμού, δεν έχει μόνο την ελληνική πτυχή με το αίσιο τέλος. Αναδεικνύει και την εκκωφαντική σιωπή της Γερμανίας. Μια συνωμοσία σιωπής που αποδεικνύει ότι η Γερμανία δεν έχει αναμετρηθεί σε βάθος με το ναζιστικό παρελθόν της. Αποδεικνύει επίσης ότι η δημόσια συγγνώμη δεν αρκεί. Γιατί δυστυχώς η Ιστορία εκδικείται…
Η Ελλάδα κέρδισε αυτόν τον κεραυνοβόλο πόλεμο (για να θυμηθούμε το Blitzkrieg) με ειρηνικά μέσα, αλλά τα ερωτηματικά για την στάση της Γερμανίας παραμένουν. Η αποκάλυψη της ύπαρξης φωτογραφιών από την πρωτομαγιάτικη μαζική εκτέλεση στην Καισαριανή απασχόλησε τον παγκόσμιο Τύπο, αν και όχι στην έκταση που θα ανέμενε κανείς. Στη Γερμανία, όμως, οι πολιτικοί όλων των χρωμάτων και των κομμάτων απέφυγαν κάθε δήλωση, ενώ ο Τύπος περιορίστηκε στο ειδησεογραφικό μέρος, μεταφέροντας (πολύ προσεκτικά και πολύ ουδέτερα) δημοσιεύματα από τον ελληνικό Τύπο, χωρίς καμιά σε βάθος έρευνα ή κάποια ανάλυση για την πιο σκοτεινή περίοδο της γερμανικής Ιστορίας και των ναζιστικών θηριωδιών. Και βέβαια, χωρίς σύνδεση με την σημερινή θεαματική άνοδο της γερμανικής ακροδεξιάς, με την οποία τα γερμανικά μέσα ασχολούνται συνήθως εκτενώς – αποφεύγοντας πάντως την σύνδεσή τους με το ιστορικό παρελθόν.
Δεν είδαμε πουθενά αναφορά στην εφιαλτική ναζιστική πρακτική των αντιποίνων, ούτε όσον αφορά στις μαζικές εκτελέσεις ομήρων κρατουμένων, που αποτελεί άλλο ένα έγκλημα πολέμου. Ούτε στις σφαγές αμάχων στα επίσημα αναγνωρισμένα ελληνικά ολοκαυτώματα, ούτε στους θανάτους από πείνα (η πατρίδα μας έχασε τότε το 11% του πληθυσμού της), ούτε σε όσα φριχτά συνέβαιναν στους χώρους βασανιστηρίων που είχαν στηθεί σε όλη την Ελλάδα.
Δεν αναφέρονται δηλαδή σε θανάτους που διατάχθηκαν εν ψυχρώ και όχι στο πλαίσιο μαχών με τις ανταρτικές ομάδες.
Καθίσταται έτσι σαφές ότι στον γερμανικό δημόσιο διάλογο αποφεύγονται όλα όσα θα μπορούσαν να υπενθυμίσουν ότι η Γερμανία δεν ανταποκρίθηκε, ούτε εννοεί να ανταποκριθεί στο χρέος της να καταβάλει τις αποζημιώσεις, που εκκρεμούν, παραμένουν απαράγραπτες και από τις οποίες η Ελλάδα ουδέποτε έχει παραιτηθεί.
Δεν ήταν μεμονωμένο περιστατικό
Αν και Γερμανοί πολιτικοί, πρόεδροι και πρέσβεις έχουν συχνά ζητήσει επίσημα συγγνώμη και έχουν επισκεφθεί τους ανά την Ελλάδα τόπους του μαρτυρίου, η Καισαριανή υπήρξε πάντα για την Γερμανία ένα ταμπού, διότι ακριβώς αποτέλεσε χώρο μαζικών εκτελέσεων, των οποίων δεν προηγήθηκε ούτε μια κατ’ επίφαση δίκη. Πολύ περισσότερο όταν εκτελούνταν άνθρωποι που βρίσκονταν ήδη στην φυλακή και επομένως δεν θα μπορούσαν να προβούν σε οποιαδήποτε αντιστασιακή πράξη.
Σύμφωνα με την γερμανική εφημερίδα Morgenpost - μια από τις ελάχιστες εξαιρέσεις, που δημοσίευσε άρθρο του freelancer ανταποκριτή από την Αθήνα Γκερντ Χέλερ - «η σφαγή της Πρωτομαγιάς του 1944 δεν ήταν μεμονωμένο περιστατικό: Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, οι Γερμανοί εκτέλεσαν περίπου 600 αγωνιστές της Αντίστασης στην Καισαριανή. Το νεότερο γνωστό θύμα ήταν ο 14χρονος Ανδρέας Λυκουρίνος, ο οποίος εκτελέστηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 1943».
Προφανώς, αυτοί οι 600 δεν ήταν όλοι κομμουνιστές – αλλά αυτά τα έχουμε ξαναπεί. Εις ώτα μη ακουόντων, βέβαια, αφού κατά το ΚΚΕ, στην μακραίωνη Ιστορία της Ελλάδας, ήρωες υπήρξαν μόνο όσοι «διαπαιδαγωγήθηκαν» από την «φωτισμένη» ηγεσία του! Οι υπόλοιποι ήταν… αστοί που, όπως προκύπτει από τις διατυπώσεις των ανακοινώσεων του ΚΚΕ, περίπου… απλώς βρέθηκαν στην περιοχή (των Θερμοπυλών, της Αλαμάνας, του Ζαλόγγου, των Δερβενακίων, των Βαλκανικών Πολέμων, του Μακεδονικού Αγώνα και σε όλους τους Αγώνες του Έθνους)!
Στο δημοσίευμα της εφημερίδας γίνεται ειδική αναφορά στο αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι «τα εγκλήματα της Βέρμαχτ και των SS στην Ελλάδα είχαν αποσιωπηθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα στη Γερμανία. Τοπωνύμια όπως η Καισαριανή, τα Καλάβρυτα ή το Δίστομο, τόποι σφαγών, παρέμειναν άγνωστα σε πολλούς. Μόνο από τη δεκαετία του 1980 ξεκίνησε μια ευρύτερη αναμέτρηση με το παρελθόν».
Φαίνεται πως ήταν αργά! Στην προσπάθειά της να μην φορτώσει με ενοχές τις επόμενες γενιές, η Γερμανία δεν φρόντισε εγκαίρως να μιλήσει στους νεότερους για τα εγκλήματα των προγόνων τους. Με αποτέλεσμα αυτή η απενοχοποίηση να μεταφερθεί και στο σύγχρονο πολιτικό σκηνικό, με την άνοδο του AfD.
Στο άρθρο του, ο Χέλερ αναφέρει ότι τον Ιούλιο του 2022, η Υπουργός Πολιτισμού Κλάουντια Ροτ τίμησε τη μνήμη των θυμάτων στην Καισαριανή, μιλώντας για ένα «τυφλό σημείο» στην κουλτούρα της μνήμης. Ήδη από το 1987, ο Ομοσπονδιακός Πρόεδρος Ρίχαρντ φον Βάιτσεκερ και ο Υπουργός Εξωτερικών Χανς-Ντίτριχ Γκένσερ είχαν επισκεφθεί το μνημείο. Ο φον Βάιτσεκερ είχε δηλώσει τότε: «Με βαριά καρδιά στέκομαι εδώ σήμερα».
Δεν έχει αντιμετωπιστεί το παρελθόν
Ωστόσο, γράφει ο Χέλερ, «το παρελθόν δεν έχει ακόμη αντιμετωπιστεί πλήρως. Οι ελληνικές αξιώσεις αποζημιώσεων για εγκλήματα που διαπράχθηκαν κατά τη διάρκεια της Κατοχής παραμένουν ανεπίλυτες. Το 1960, η Δυτική Γερμανία κατέβαλε 115 εκατομμύρια γερμανικά μάρκα ως αποζημίωση, θεωρώντας αυτή την πληρωμή ως μέσο διευθέτησης τυχόν περαιτέρω αξιώσεων. Η Αθήνα, ωστόσο, εξακολουθεί να θεωρεί το ζήτημα των αποζημιώσεων ανοιχτό. Μια έκθεση του Ελληνικού Ελεγκτικού Συνεδρίου του 2019 τοποθετεί τις αξιώσεις στα 309,5 δισεκατομμύρια ευρώ».
Στις 27 Φεβρουαρίου, η εφημερίδα Bild δημοσίευσε ένα εκτενέστερο ρεπορτάζ για τους 200 της Καισαριανής. Η εφημερίδα θέτει το σημαντικό ερώτημα σχετικά με το ποιος διέταξε τις εκτελέσεις, δηλαδή ποιος φέρει την ευθύνη. Αναφέρει τον στρατηγό Χέλμουτ Φέλμι, που μετά τον πόλεμο κάθισε στο εδώλιο του κατηγορουμένου της Νυρεμβέργης, αλλά καταδικάστηκε σε 15 μόνο χρόνια φυλάκισης.
Σύμφωνα με Γερμανό εισαγγελέα τον οποίο επικαλείται η εφημερίδα και ο οποίος έχει εντρυφήσει στα εγκλήματα των ναζί, το δικαστήριο της Νυρεμβέργης σε θάνατο καταδίκαζε μόνο όποιους ήταν παρόντες στα εγκλήματα. Και ο Φέλμι δεν ήταν παρών την Πρωτομαγιά του 1944 στην Καισαριανή. Φυσικά, εξέτισε μόνο τρία από τα χρόνια της ποινής του.
Οι φωτογραφίες από τη Γαλλία
Η ανακάλυψη των φωτογραφιών από την εκτέλεση της Καισαριανής, ξύπνησε μνήμες και σε άλλες χώρες. Ο γαλλικός Τύπος ανέφερε πως τέτοιες φωτογραφίες είναι σπάνιες – οι Γερμανοί απέφευγαν να φωτογραφίζουν μαζικές εκτελέσεις που επιβαρύνουν την θέση τους. Ωστόσο, υπάρχουν τα πειστήρια της εκτέλεσης του ψαρά Εμίλ Μασσόν, στην Αμιέν, στις 12 Ιανουαρίου 1940, που κατηγορήθηκε ότι συνελήφθη επ’ αυτοφώρω να προκαλεί σαμποτάζ στις τηλεφωνικές επικοινωνίες.
Η φωτογραφία είχε τραβηχτεί από έναν Γερμανό που ήταν παρών και βρέθηκε στα χέρια ενός τοπικού Γάλλου φωτογράφου που την παρέδωσε στην Γαλλική Αντίσταση. Από εκεί έφθασε στο Λονδίνο και σε όλον τον κόσμο.
Άλλες φωτογραφίες βρέθηκαν μετά την απελευθέρωση της Γαλλίας. Σε μια από αυτές εικονίζονται τέσσερις Γάλλοι συνεργάτες των κατακτητών που στέκουν πλάι στα πτώματα 18 Γάλλων μαχητών που εκτελέστηκαν στις 12 Ιουλίου 1944. Την είχε τραβήξει ένας Γερμανός στρατιώτης και τελικά βρέθηκε στα χέρια Βρετανού στρατιώτη ο οποίος την παρέδωσε στις γαλλικές Αρχές.
Το 2009, ο πολύ γνωστός κυνηγός ναζί Σερζ Κλάρσφελντ εντόπισε τις φωτογραφίες από την εκτέλεση Γάλλων αντιστασιακών, στις 21 Φεβρουαρίου 1944, στο Μον Βαλεριάν, που ήταν ο βασικός τόπος εκτελέσεων, κοντά στο Παρίσι.
Όταν αποκαλύπτονται τα καλά κρυμμένα μυστικά
Οι φωτογραφίες είχαν τραβηχτεί μυστικά από τον Γερμανό στρατιώτη Κλέμενς Ρούθερ, που τις κράτησε μακριά από την δημοσιότητα για 40 χρόνια. Λίγο πριν πεθάνει, εμπιστεύθηκε το μυστικό του σε έναν φίλο, ο οποίος τον έπεισε να τις παραδώσει στο Ίδρυμα Φραντς Στοκ, που δημιουργήθηκε στην μνήμη του καθολικού ιερέα, ο οποίος εξομολογούσε και συμπαραστεκόταν σε Γάλλους αντιστασιακούς κρατουμένους πριν από την εκτέλεσή τους.
Φαίνεται ότι τέτοιες φωτογραφίες υπάρχουν πολλές. Υπήρξαν Γερμανοί στρατιώτες που έστελναν στις οικογένειές τους τα πειστήρια της αφοσίωσής τους στον «φύρερ τους». Σε μερικές από αυτές φιγουράριζαν και οι ίδιοι στο μακάβριο έργο τους.
Όπως ανέφερε στο France24, ο καθηγητής της Σορβόννης Γκιγιώμ Πόλλακ «μπορεί να είναι σκληρό να ανακαλύπτεις τη δράση του παππού σου, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να πουλήσεις τα πειστήρια στο eBay. Οι άνθρωποι πρέπει να καταλάβουν ότι πρέπει να παραδίδουν το υλικό που βρίσκουν κρυμμένο στις σοφίτες των σπιτιών τους σε ιδρύματα που ασχολούνται με την διατήρηση της ιστορικής μνήμης».
Προσεκτικά βήματα στο μέλλον γιατί κάποιοι μπορεί να… γλυκαθούν!
Αυτό δείχνει και τον δρόμο που μπορεί στο μέλλον να ακολουθήσει η Ελλάδα: Το τίμημα, μπορεί να αφορά τις φωτογραφίες πόλεων, τοπίων ή παρουσίας των Γερμανών σε ιστορικούς τόπους, αλλά να εξαιρούνται από την καταβολή αντιτίμου οι φωτογραφίες που αφορούν ανθρώπους την ώρα της υπέρτατης θυσίας.
Γιατί άλλο τα πειστήρια της ναζιστικής παρουσίας στην Ελλάδα και άλλο τα πειστήρια των εγκλημάτων πολέμου.
Διαφορετικά, τι θα γίνει αν «γλυκαθούν» διάφοροι και βγάλουν από τις σκοτεινές καταπακτές της οικογενειακής τους ιστορίας φωτογραφίες από τις σφαγές σε Βιάννο, Κάνδανο, Καλάβρυτα, Ερυμάνθεια, Χορτιάτη, Δίστομο, Κομμένο, Δοξάτο, Λιγκιάδες, Δράκεια, Αετό, Αμφίπολη (Νέα Κερδύλλια), Άμφισσα, Γαλαξίδι, Σέρβια, Κεφαλονιά (Ελειός), Καστοριά, Λακωνία, Αρκαδία, Φλώρινα, Θεσπρωτία, Φθιώτιδα, Λάρισα, Μουσιωτίτσα, Νίκαια (Μπλόκο), Αίγιο, Χανιά (Κοντομαρί), Ανώγεια, Κοζάνη, Φωκίδα, Ηράκλειο, Κούρνοβο.
Τι θα γίνει αν βρεθούν φωτογραφίες με εκτελέσεις παιδιών, με ξεκοιλιάσματα γυναικών, με Γερμανούς να τρώνε και να πίνουν μπίρες δίπλα σε πεθαμένα από ασφυξία μωρά που τους είχαν γεμίσει το στόμα με βαμβάκι;
Τι θα γίνει αν ο περίφημος Βέλγος συλλέκτης γίνει μαγνήτης για όλους αυτούς που μπορεί να αποφασίσουν να αποκομίσουν οικονομικά οφέλη από τα εγκλήματα των προγόνων τους;
Ε όχι και να τους πληρώνουμε από πάνω αντί να πληρώσουν αυτοί τις γερμανικές αποζημιώσεις!
Τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητος δεν παραγράφονται
Η Γερμανία επανειλημμένα και με όλες τις κυβερνήσεις της ευθυγραμμισμένες, δηλώνει σε όλους τους τόνους ότι το ζήτημα είναι «νομικά και πολιτικά οριστικά ρυθμισμένο».
Η Ελλάδα, με όλες της τις κυβερνήσεις, υποστηρίζει το ακριβώς αντίθετο. Πάντοτε και κυρίως μετά την ρηματική διακοίνωση της 14ης Νοεμβρίου 1995, ουδέποτε Πρόεδρος Δημοκρατίας, πρωθυπουργός ή υπουργός των Εξωτερικών παρέλειψε σε κάθε επαφή με την γερμανική πλευρά να θέσει το θέμα, υπενθυμίζοντας ότι «τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητος δεν παραγράφονται» και ότι οι απαιτήσεις της Ελλάδας είναι νομικά ενεργές και δικαστικά επιδιώξιμες.
Είχε προηγηθεί, το 1990, η συμφωνία Κωνσταντίνου Μητσοτάκη και Χαρίλαου Φλωράκη, σύμφωνα με την οποία «από νομικής πλευράς οι απαιτήσεις μας, που δημιουργήθηκαν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο εξακολουθούν να υπάρχουν»,
Το 2012 ανατέθηκε στο Γενικό Λογιστήριο του Κράτους να ερευνήσει τα αρχεία του και να εντοπίσει τους φακέλους με τα αναγκαία στοιχεία. Η Επιτροπή παρέδωσε στις 8 Μαρτίου 2013 το υλικό στον τότε αναπληρωτή υπουργό Οικονομικών Χρήστο Σταϊκούρα.
Τον Απρίλιο της ίδιας χρονιάς, ο αποθανών υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, σε συνέντευξή του στην «Osnabruecker Zeitung», δήλωσε πως «δεν βλέπει καμιά ελπίδα», προσθέτοντας το καταπληκτικό: «Πολύ πιο σημαντικό από το να οδηγούνται οι άνθρωποι στην Ελλάδα σε εσφαλμένη κατεύθυνση, θα ήταν να τους εξηγήσει και να τους διαφωτίσει κανείς σχετικώς με τον δρόμο προς τις μεταρρυθμίσεις και να τους συνοδεύσει σε αυτή την πορεία. Σε ό,τι αφορά τις αξιώσεις για καταβολή αποζημιώσεων, δεν βλέπω καμιά ελπίδα, καθώς το ζήτημα αυτό έχει ξεκαθαριστεί από καιρό»!
Τον Ιούλιο του 2013, σε συνέντευξη Τύπου λίγο πριν από τις θερινές της διακοπές, η τότε καγκελάριος Άγγελα Μέρκελ είχε πει: «Η δική μας ερμηνεία του νόμου είναι διαφορετική. Αυτό δεν αλλάζει, παρά τις πρόσφατες αξιώσεις»!
Το ίδιο βιολί συνεχίστηκε. Τον Μάρτιο του 2014, μετά την επίσκεψη του τότε πρόεδρου Γιοάχιμ Γκάουκ, στην Ελλάδα και αφού ο αείμνηστος πρόεδρος Παπούλιας επίσης του είχε θέσει το θέμα, η γερμανική κυβέρνηση έσπευσε να ξανακλείσει το θέμα.
Η περιπέτεια των επιτροπών και ο ΣΥΡΙΖΑ
Η πρώτη επιτροπή της Βουλής για την διεκδίκηση των γερμανικών αποζημιώσεων συγκροτήθηκε στις 21 Μαρτίου 2014, με την ομόφωνη απόφαση της Βουλής της 27ης Φεβρουαρίου 2014 – άλλο που ο Τσίπρας έλεγε μετά πως συγκροτήθηκε επί ΣΥΡΙΖΑ.
Η προθεσμία για το πόρισμα της επιτροπής είχε οριστεί για τις 31 Δεκεμβρίου 2014, αλλά ως γνωστόν τότε το μέτωπο του λαϊκισμού προκάλεσε τις πρόωρες εκλογές. Η επιτροπή εκείνη, στην οποία συμμετείχε ο αείμνηστος Μανώλης Γλέζος και της οποίας υπήρξα μέλος, έλαβε στις 27 Νοεμβρίου 2014 την απόφαση για παράταση υποβολής πορίσματος ως τις 31 Μαρτίου 2015, λόγω έναρξης εκλογικών διαδικασιών. Μέχρι τότε είχαν διεξαχθεί 9 συνεδριάσεις και 18 ώρες συνεδριάσεων.
Στις 24 Απριλίου 2014, σε δηλώσεις του κατά την κατάθεση στεφάνου στο Ηρώο Πεσόντων στη Βιάννο, ο κ. Τσίπρας διακήρυξε: «Θεωρώ, λοιπόν, ιστορικό χρέος να δηλώσω εδώ, από τον τόπο της θυσίας στη Βιάννο, ότι πολύ σύντομα η ελληνική κυβέρνηση θα διεκδικήσει αυτό το ανεκπλήρωτο χρέος. Θα είναι η κυβέρνηση της Αριστεράς, αλλά θα είναι η κυβέρνηση όλων των Ελλήνων, θα είναι η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ»!
Σημειώστε ότι όταν, στις 12 Απριλίου 2014, κατά την επίσκεψη της κ. Μέρκελ, έγινε γνωστό ότι το ζήτημα ετέθη από τον κ. Σαμαρά, ο κ. Τσίπρας το αμφισβήτησε, με τον ΣΥΡΙΖΑ να μιλά για «επικοινωνιακά παιχνίδια» που «δεν μπορούν να συγκαλύψουν το μνημονιακό έγκλημα».
Τσίπρας: «Ηθική και όχι υλική αξία»…
Ναι, αλλά στην πρώτη του συνάντηση με την κ. Μέρκελ, τον Μάρτιο του 2015, ο κ. Τσίπρας είπε: «Θέλω να επαναλάβω ότι αυτή η πρωτοβουλία για την ανάδειξη εκ νέου του αιτήματος για πολεμικές επανορθώσεις και του θέματος του αναγκαστικού δανείου, δεν είναι κάτι καινούριο. Έγινε και από την προηγούμενη κυβέρνηση». Προσθέτοντας ότι «δεν αφορά κάποια υλική διεκδίκηση, για εμάς έχει πρωτίστως ηθική και όχι υλική αξία».
Παράλληλα, στις 10 Μαρτίου 2015 αποφασιζόταν συγκρότηση νέας επιτροπής, πάλι με ομόφωνη απόφαση της Βουλής. Η προθεσμία για το πόρισμα ήταν η 15η Ιουλίου 2015. Αλλά τότε ο ΣΥΡΙΖΑ έκανε τα ηρωικά του και τα δημοψηφίσματα, οπότε προκλήθηκε δεύτερη καθυστέρηση, με νέα παράταση για το πόρισμα, αυτή τη φορά για τις 30 Σεπτεμβρίου 2015. Πραγματοποιήθηκαν έξι συνεδριάσεις, συνολικής διάρκειας 17 ωρών.
Αλλά μετά, πάλι με ευθύνη ΣΥΡΙΖΑ πήγαμε στις εκλογές της 20ής Σεπτεμβρίου. Τρίτη καθυστέρηση! Για τρίτη φορά έληξαν οι εργασίες της επιτροπής χωρίς πόρισμα…
Οπότε, στις 4 Δεκεμβρίου 2015 ξανά μανά συστήθηκε επιτροπή, μετά από την -ξανά μανά - ομόφωνη απόφαση της Βουλής της 18ης Νοεμβρίου 2015. Και ξανά μανά νέα προθεσμία για πόρισμα για την 31η Μαρτίου 2016. Και ξανά μανά νέες παρατάσεις – για τις 30 Ιουνίου 2016 και 1 Αυγούστου 2016, μετά από 13 συνεδριάσεις και 28 ώρες συνεδριάσεων.
Και όλα αυτά, ενώ από τις 31 Ιανουαρίου 2014 είχε παραδοθεί το απόρρητο πόρισμα της Ομάδας Εργασίας του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους για τις νομικές δυνατότητες.
Καθυστέρησαν τρία χρόνια
Η έκθεση κατατέθηκε τελικά στις 28 Ιουλίου 2016. Αλλά η έκθεση αυτή ήλθε ουδέποτε ήλθε προς συζήτηση στη Βουλή τα επόμενα τρία χρόνια. Την έφεραν τον Απρίλιο του 2019, λίγο πριν από τις εκλογές.
Στο ενδιάμεσο διάστημα, ο κ. Τσίπρας μας ενημέρωνε – αν και τα ακριβώς αντίθετα έλεγε πριν από την έφοδό του στην εξουσία – ότι δεν ήθελε να συμψηφίσει παλιά με νέα χρέη. Προφανώς δεν ήθελε να δυσαρεστήσει την κ. Μέρκελ, που στα χρόνια της «αντίστασης» αποκαλούσε «νέα Φρειδερίκη».
Ωστόσο και πάλι είχαν ναρκοθετήσει το πεδίο, αφού η τότε πλειοψηφία του ΣΥΡΙΖΑ, ενέταξε ιδιωτικές υποθέσεις διεκδικήσεων, ενώ στο παρελθόν είχε αποφασιστεί να επικεντρωθούμε σε οφειλές κράτους προς κράτος και όχι σε υποθέσεις που εκκρεμούν σε δικαστήρια.
Με λίγα λόγια, ενώ δεν έγινε καμιά από τις δράσεις που είχε προτείνει η πρώτη επιτροπή – διεθνοποίηση του θέματος, διεθνές συνέδριο - ενώ δεν υπήρξε καμιά συνεργασία της επιτροπής με τα εμπλεκόμενα υπουργεία (με ευθύνη των υπουργείων), ακυρώθηκαν και οι προηγούμενες αποφάσεις σχετικά με τον τρόπο δράσης που έπρεπε να ακολουθηθεί.
Στις 16 Αυγούστου του 2016, μετά την κατάθεση της έκθεσης της επιτροπής, από το Κομμένο της Άρτας, ο κ. Τσίπρας μας είπε ότι η Ελληνική Δημοκρατία «θα πράξει ό,τι απαιτείται σε διπλωματικό πρωτίστως και αν χρειαστεί και σε νομικό επίπεδο, προκειμένου να εκπληρωθεί αυτό το ιστορικό χρέος».
Τα ίδια είπε και στη ΔΕΘ, τον Σεπτέμβριο του 2016.
Και όταν, πάλι στη ΔΕΘ, τον Σεπτέμβριο του 2017, ετέθη το θέμα στον κ. Τσίπρα από τον δημοσιογράφο του Spiegel, ο κ. Τσίπρας είχε απαντήσει πως «το ζήτημα δεν είναι να γίνει μια συζήτηση σε επίπεδο Ολομέλειας για να ειπωθούν ξανά τα ίδια. Είναι να προχωρήσει αυτή η διαδικασία».
Κι’ όταν στις 11 Οκτωβρίου 2018 μας επισκέφθηκε ο Γερμανός πρόεδρος Σταϊνμάγιερ, ο κ. Τσίπρας ψέλλισε κάτι του τύπου «δεν πρέπει να ξεχάσουμε ή να κρύψουμε κάτω από το χαλί όποιες διαφορές έρχονται από το μακρινό παρελθόν. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει, όποιες διαφορές έχουμε, να ορίσουμε από κοινού, και με αλληλοσεβασμό και αλληλοεκτίμηση, το πεδίο επίλυσής τους, με βάση πάντοτε το Διεθνές Δίκαιο, που όλοι σεβόμαστε».
Για να λάβει ως απάντηση από τον Γερμανό πρόεδρο τα συγχαρητήριά του για τη Συμφωνία των Πρεσπών!
Και ακολούθησε η επίσκεψη της κ. Μέρκελ , στις 10 Ιανουαρίου 2019, πάλι με συγχαρητήρια για τις Πρέσπες, με τον κ. Τσίπρα να μιλά για τις εξαιρετικές σχέσεις των δύο χωρών, προσθέτοντας πως «δεν ξεχνάμε και τις δύσκολες αλλά απαράγραπτες εκκρεμότητες που μας άφησε η ιστορία, όπως είναι οι επανορθώσεις ή το κατοχικό αναγκαστικό δάνειο, όμως είμαστε αποφασισμένοι να επικεντρωθούμε και θα επικεντρωθούμε παράλληλα και στο νέο πλαίσιο που έχουμε οικοδομήσει».
Με πρόσχημα τον… συμψηφισμό!
Τελικά, το πόρισμα εγκρίθηκε από την Βουλή στις 17 Απριλίου 2019, καθώς όπως μας ενημέρωσε ο ΣΥΡΙΖΑ «η συζήτηση αυτή γίνεται, δύο χρόνια μετά την έκδοση του πορίσματος της διακομματικής επιτροπής, γιατί το διάστημα που μεσολάβησε, δηλαδή κατά τη μνημονιακή περίοδο, δεν έπρεπε να επιχειρηθεί κανένας συμψηφισμός με το χρέος της Ελλάδας στη Γερμανία στο πλαίσιο του προγράμματος Στήριξης».
Η απόφαση, όπως αναφερόταν σαφώς, λάμβανε υπόψη «τις από 27 Φεβρουαρίου 2014, 10 Μαρτίου 2015 και 18 Νοεμβρίου 2015 ομόφωνες αποφάσεις της, κατά την ΙΕ΄, την ΙΣΤ΄ και την ΙΖ΄ Βουλευτική Περίοδο αντίστοιχα, για την σύσταση Διακομματικής Κοινοβουλευτικής Επιτροπής για τη διεκδίκηση των γερμανικών οφειλών. Η Διακομματική Επιτροπή αφού έλαβε υπόψη της τα Πορίσματα - Εκθέσεις του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους (Μάρτιος 2013, Δεκέμβριος 2014), του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους (Ιανουάριος 2014), καθώς και άλλων αρμόδιων κρατικών φορέων (Υπουργείο Πολιτισμού, Τράπεζα της Ελλάδος), υπέβαλε Πόρισμα - Έκθεση, όπου καταγράφονται και οι επιμέρους γνώμες των εκπροσώπων των κομμάτων που συμμετείχαν σε αυτήν».
Στις 5 Ιουνίου 2019, ήλθε και η απάντηση από την γερμανική πλευρά:
«Περισσότερα από 70 χρόνια μετά το τέλος του πολέμου και περισσότερα από 25 χρόνια μετά την συνθήκη 4+2 (για την εθνική κυριαρχία της επανενωμένης Γερμανίας), το ζήτημα των επανορθώσεων θεωρείται λήξαν τόσο από νομικής όσο και από πολιτικής απόψεως»…
Μέχρι σήμερα, η Γερμανία εξακολουθεί να αρνείται να καταβάλει τις γερμανικές επανορθώσεις ύψους 7,1 δις δολαρίων (αγοραστικής αξίας 1938, που επιδίκασε στην Ελλάδα η Διάσκεψη Ειρήνης των Παρισίων για τις καταστροφές που προκάλεσαν οι ναζί) και το αναγκαστικό δάνειο των 3,5 δις δολαρίων (επίσης αγοραστικής αξίας 1938).
Προκύπτει ξεκάθαρα ότι – σε αντίθεση με την Ιταλία και τη Βουλγαρία που ανταποκρίθηκαν στις υποχρεώσεις τους - η Γερμανία αρνείται να αντιμετωπίσει το παρελθόν της και οικονομικά και εκπαιδευτικά.
Έτσι γιγαντώνεται η γερμανική ακροδεξιά
Στο εσωτερικό γερμανικό μέτωπο αυτή η πρακτική έχει τις συνέπειές της:
Η «Εναλλακτική για τη Γερμανία», το Afd, προηγείται στις δημοσκοπήσεις και στα πέντε κρατίδια της ανατολικής Γερμανίας – συχνά σε όλη τη χώρα. Και το Συνέδριο του κόμματος θα οργανωθεί στη Θουριγγία στις 3 και 4 Ιουλίου 2026, 100 χρόνια μετά το πρώτο συνέδριο του ναζιστικού κόμματος (NSDAP), το 1926, στη Βαϊμάρη – γεγονός που έχει προκαλέσει έντονη πολιτική αντιπαράθεση, καθώς αποκλείεται να πρόκειται για… σύμπτωση! Παράλληλα, μέσα στο 2026 θα διεξαχθούν εκλογές σε οκτώ γερμανικά κρατίδια.
Ήταν αναμενόμενο να φθάσουν εκεί. Τον Ιανουάριο του 2025, το περιοδικό Stern και ο ιστότοπος «Frag den Staat» (ρωτήστε το κράτος), αποκάλυψαν ότι το γερμανικό κράτος εξακολουθούσε να καταβάλλει συντάξεις θυμάτων πολέμου σε πρώην στρατιώτες των SS. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, είχαν διασταυρωθεί οι πληροφορίες για τέσσερις περιπτώσεις πρώην στρατιωτών των SS. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, στο τέλος του 2023 ελάμβαναν σύνταξη θυμάτων πολέμου 8.305 άτομα, εκ των οποίων τα 657 στο εξωτερικό. Οι συγκεκριμένες παροχές αφορούν όσους υπέστησαν μόνιμο τραυματισμό κατά την διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. «Περίπου το 5% αυτών των δικαιούχων είναι εγκληματίες πολέμου και όχι θύματα», είχε δηλώσει στο Stern ο ιστορικός και εμπειρογνώμονας της ναζιστικής περιόδου Στέφαν Κλεμπ.
Κίνδυνος το κενό ιστορικής μνήμης
Και το χειρότερο: Πρόσφατη έρευνα της Διάσκεψης Εβραϊκών Αξιώσεων (Jewish Claims Conference), που διενεργήθηκε στις ΗΠΑ, στην Βρετανία, στην Γαλλία, στην Γερμανία, στην Πολωνία, στην Ουγγαρία και στην Ρουμανία, έδειξε ότι 80 χρόνια μετά το τέλος του πολέμου, οι νέοι γνωρίζουν όλο και λιγότερα για το Ολοκαύτωμα.
Στην Γαλλία το 46% των νέων 18-29 ετών δήλωσε ότι δεν είχε ακούσει ποτέ τον όρο «Σόα» (Shoah, Ολοκαύτωμα), στην Αυστρία το 14% και στην Ρουμανία το 15%. Στην Γερμανία το ίδιο δήλωσε το 12% της ίδιας ηλικιακής ομάδας, ενώ το 40% δήλωσε πως δεν γνώριζε ότι κατά την διάρκεια της ναζιστικής περιόδου δολοφονήθηκαν περίπου 6 εκατομμύρια Εβραίοι.
«Η ανησυχητική αύξηση της αντισημιτικής ρητορικής και σωματικής βίας που παρατηρούμε στην Γερμανία έχει τις ρίζες της σε μεγάλο βαθμό στην παραπληροφόρηση και στην ελλιπή ενημέρωση για το Ολοκαύτωμα», δήλωσε ο πρόεδρος του Γερμανικού Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου, Γιόζεφ Σούστερ, καλώντας τους πολίτικους και τα ΜΜΕ να δραστηριοποιηθούν για να καλυφθεί αυτό το κενό ιστορικής μνήμης.
Ο αγώνας του Μανώλη Βασιλάκη
Ένα κενό που δεν περιορίζεται, όπως φαίνεται στους πολύ νέους, αλλά και στην προηγούμενη γενιά. Ο διευθυντής της Athens Review of Books Μανώλης Βασιλάκης είχε καταγγείλει σε άρθρο του υπό τον τίτλο «Επαίσχυντα κέρδη» ότι τα Ομοσπονδιακά Αρχεία (Bundesarchiv) επιδίδονταν σε αθέμιτο εμπόριο φωτογραφικών και οπτικοακουστικών ντοκουμέντων της ναζιστικής περιόδου, χρεώνοντας με τέλη την εμπορική χρήση τους.
Το άρθρο αναδημοσιεύθηκε από τη New York Review of Books, με αποτέλεσμα, τον Φεβρουάριο του 2024, να τερματιστεί αυτό το εμπόριο, με απόφαση της Γερμανίδας Υπουργού Πολιτισμού και Μέσων Ενημέρωσης Κλάουντια Ροτ. Σε δήλωσή της, η εκπρόσωπός της ανέφερε:
«H Επίτροπος της Ομοσπονδιακής Κυβέρνησης για τον Πολιτισμό και τα Μέσα Ενημέρωσης (ΒΚΜ) έχει ήδη λάβει την απόφαση να διακόψει την προηγούμενη πρακτική και να καταργήσει τα τέλη για την χρήση εικόνων, αφισών, υλικού βίντεο και ταινιών από την περίοδο του Εθνικοσοσιαλισμού στο Bundesarchiv. Αυτό αφορά αποκλειστικά τα αιτήματα εμπορικής χρήσης, αφού μέχρι τώρα η μη εμπορική χρήση εξαιρούνταν από την υποχρέωση καταβολής τελών. Οι προετοιμασίες για την εφαρμογή της κατάργησης των τελών για την εμπορική χρήση οπτικοακουστικού υλικού από την περίοδο του εθνικοσοσιαλισμού βρίσκονται σε εξέλιξη. Η εφαρμογή (της άρσης των τελών) είναι προγραμματισμένη για τον Απρίλιο 2024».
Με λίγα λόγια, η κουλτούρα της λήθης απενοχοποίησε και τις πρακτικές αποκόμισης κέρδους – κάτι που εξηγεί και την ευκολία με την οποία κάποιοι θεώρησαν ότι μπορούν να κερδίσουν χρήματα από τις ναζιστικές θηριωδίες, βγάζοντας στην δημοπρασία το αρχείο Χόγιερ.
Μετά την απόκτηση του αρχείου από την Ελλάδα, αυτά τα ζητήματα πρέπει να ξεκαθαριστούν.
Γιατί όπως έχει δηλώσει ο ψυχοθεραπευτής Γιούρι Νέστερκο, «κανείς στη Γερμανία δεν πρέπει απλώς να υποθέτει ότι η οικογένειά του είναι αθώα. Τι έκαναν οι παππούδες σας; Ως απόγονος επιζώντων, έχω δικαίωμα σε μια απάντηση».
*Η Σοφία Βούλτεψη είναι Βουλευτής Β3 Νοτίου Τομέας Αθηνών, ΝΔ, δημοσιογράφος
