Στον χώρο της ακαδημαϊκής κοινότητας θα γινόταν λόγος για λογοκλοπή ή οικειοποίηση αλλότριου πνευματικού κεφαλαίου! Πλην όμως βρισκόμαστε στον χώρο της πολιτικής. Ας γίνω όμως πιο συγκεκριμένος…
Από πολύ νωρίς, όταν -προκειμένου να γίνω μισθοσυντήρητος δάσκαλος αυτού που με ενδιέφερε- εγκατέλειψα τη νομική επιστήμη (παρά το 1ο αριστείο της Νομικής Αθηνών από το πρώτο έτος έως το πτυχίο), στον χώρο της οποίας είχα προοπτική λαμπρής και προσοδοφόρου επαγγελματικής σταδιοδρόμησης, η Πολιτική έγινε ο λόγος ζωής μου. Όχι όμως η άσκησή της, για την οποία πολλά προσόντα μού έλλειπαν, κυρίως φυσικές αντοχές και «στομάχι», αλλά η μελέτη της: Ίσως δεν υπάρχει άλλος Έλληνας πολιτειολόγος/πολιτικός επιστήμονας με τόσο ευρύ συγγραφικό έργο. Οπωσδήποτε, δε, δεν υπάρχει άλλος Έλληνας πολιτειολόγος/πολιτικός επιστήμονας με τόσες παρεμβάσεις και προτάσεις στα θέματα λειτουργίας των θεσμών. Ειδικότερα…
Πρώτος, εκτός δε κάθε πολιτικής επικαιρότητας, απλώς προβλέποντας και φοβούμενος τι θα μπορούσε να συμβεί στο μέλλον, το 2008 πρότεινα την αποσύνδεση της αδυναμίας διασφάλισης αυξημένης πλειοψηφίας για ανάδειξη νέου ΠτΔ από τη -διαταρακτική της οικονομικοπολιτικής σταθερότητας της χώρας- προκήρυξη πρόωρων εκλογών. Τόνιζα μάλιστα πως η αποσύνδεση αυτή δεν έπρεπε επ’ ουδενί να οδηγεί σε μονοκομματική ανάδειξη του φορέα ενός πολιτειακού αξιώματος φύσει υπερκομματικού. Προς τούτο εισηγούμην την παροχή στην απλή, δηλαδή την κυβερνητική, πλειοψηφία στο κοινοβούλιο της δυνατότητας να επιμηκύνει κατά ένα ή ενάμιση έτος τη θητεία του ήδη υπηρετούντος ΠτΔ, αρχικά βέβαια εκλεγμένου με διευρυμένη/διακομματική πλειοψηφία. (Βλ. Μαρίνος-Διαμαντόπουλος-Εφρέμογλου-Καζάκος-Τήνιος, Συνταγματική Αναθεώρηση, Για ανταγωνιστική οικονομία σε ένα κοινωνικό κράτος δικαίου, εκδ. Σιδέρη, 2008, βιβλίο που παρουσίασε ο σημερινός πρωθυπουργός, πρβλ. δε, Θανάσης Διαμαντόπουλος, Τα πολιτικά καθεστώτα, εκδ. Παπαζήση, 2008.)
Σε μεταγενέστερα βιβλία μου -π.χ. Θεσμοί, κρίση και ρήξη, εκδ. Πατάκη, 2016, όπου οι προτάσεις μου σχολιάζονται και από κορυφαία σήμερα στελέχη του ΠΑΣΟΚ, όπως η Άννα Διαμαντοπούλου- και σε αναρίθμητες αρθρογραφικές παρεμβάσεις σε πλήθος εφημερίδων και ιστότοπων προσθέτω πολλές ακόμη θεσμικές προτάσεις: Π.χ. η ηγεσία της Δικαιοσύνης να μην επιλέγεται από την εκτελεστική εξουσία αλλά -προκειμένου αυτή να αποκτά εμμέσως δημοκρατική νομιμοποίηση από αιρετό θεσμικό παράγοντα της πολιτείας- από την Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής, με πλειοψηφία των 3/5. Όσο δε δεν επιτυγχάνεται η συγκεκριμένη αυξημένη πλειοψηφία να ασκούν προεδρικά καθήκοντα στα ανώτατα δικαστήρια οι αρχαιότεροι αντιπρόεδροι και να προεδρεύουν των τμημάτων οι αρχαιότεροι αρεοπαγίτες ή σύμβουλοι του ΣτΕ.
Ή, προκειμένου να διευκολύνεται τόσο η απαραίτητη συναίνεση, αφού άλλως μεταξύ των κομμάτων υπάρχει θεσμική καχυποψία, όσο και η δημοκρατική νομιμοποίηση των συνταγματικών αναθεωρήσεων, προτείνω εδώ και καιρό να αλλάξει το άρθρο 110: η πρώτη βουλή να καταλήγει σε οριστική διατύπωση του υπό αναθεώρηση άρθρου, η δεύτερη δε να μπορεί μόνο να την αποδεχθεί ή να την απορρίψει ως έχει. Πολλές ακόμη ανάλογες προτάσεις έχω προβάλει και επεξεργαστεί κατά καιρούς.
Τέλος, επίσης πρώτος ζήτησα συνταγματική απαγόρευση διορισμού δικαστών σε χρυσοαμειβόμενες προεδρίες ανεξαρτήτων αρχών και άλλες ανάλογες θέσεις, επί μερικά χρόνια από την αφυπηρέτησή τους…
Όλες αυτές τις προτάσεις τις έχω επαναλάβει και σε αναρίθμητες τηλεοπτικές ή ραδιοφωνικές παρεμβάσεις, επανειλημμένα δε τις συζήτησα και ανέλυσα σε ιδιωτικές συζητήσεις στον συνταγματολόγο και βουλευτή του ΠΑΣΟΚ Παναγιώτη Δουδωνή. Μάλιστα του ανέφερα πως ευχαρίστως θα μετείχα σε μια μικτή επιτροπή πολιτικών και επιστημόνων για επεξεργασία μιας ολοκληρωμένης αναθεωρητικής πρότασης.
Διαβάζω λοιπόν στην Καθημερινή της 18.2.2026 τις συνταγματικές θέσεις του ΠΑΣΟΚ. Δεν διαφέρουν των προτάσεών μου σχεδόν ούτε τελεία. Πιο συγκεκριμένα διαφέρουν μόνο στο ότι, ενώ η δική μου εισήγηση είναι, όπως, προανέφερα, η επιλογή των δικαστικών ηγεσιών να γίνεται από την Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής, με πλειοψηφία των 3/5, αυτοί προτείνουν ως όργανο επιλογής, πάντα με πλειοψηφία των 3/5, τη συνδιάσκεψη των προέδρων της Βουλής (την οποία, όμως, μπορεί η εκάστοτε κυβέρνηση να διαμορφώνει κατά βούληση προσθέτοντας κι άλλους προέδρους…)
Τούτων λοιπόν διαπιστούμενων, έχω να πω…
Ως πολιτειολόγος/πολιτικός επιστήμονας, εγώ νιώθω ικανοποίηση για την απήχηση των θέσεων μου. Αυτοί όμως τσίπα δεν έχουν, για να παρασιωπούν απόλυτα την πνευματική πηγή όλης σχεδόν της αναθεωρητικής φιλοσοφίας τους;
ΥΓ. Πάντως, προτιμώ την υιοθέτηση, έστω με οικειοποίησή τους, των προτάσεών μου από το ΠΑΣΟΚ, σε σχέση με την ολοσχερή παραγνώρισή τους από την ΝΔ στην εν πολλοίς αφελή πρόταση της. (Π.χ. ανάδειξη των δικαστικών ηγεσιών από τους ίδιους τους δικαστές, που αποτελεί την ασφαλέστερη συνταγή για ενίσχυση του πελατειασμού και του φατριασμού εντός του δικαστικού σώματος, κοκ…)
