Στις Ευρωεκλογές του 1984, δόθηκε για πρώτη φορά η δυνατότητα στους εκλογείς που μένουν στην τότε ΕΟΚ να ψηφίσουν από τον τόπο κατοικίας. Συνολικά, 50.328 εκλογείς ψήφισαν από το εξωτερικό.
Σαράντα δύο χρόνια μετά, στον πολιτικό διάλογο μπαίνει πλέον η πρόταση για τη σύσταση ειδικής περιφέρειας για τους Έλληνες του εξωτερικού, αλλά και η δυνατότητα καθιέρωσης επιστολικής ψήφου για εκείνους και στις εθνικές εκλογές. Η αναζήτηση της απαιτούμενης συναίνεσης για την εξεύρεση των 200 βουλευτών, που χρειάζεται να υπερψηφίσουν για να εφαρμοστεί η ρύθμιση από την επόμενη εκλογική αναμέτρηση, άρχισε σε μια πρώτη, ενημερωτική συνάντηση, στο υπουργείο Εσωτερικών προς τους εκπροσώπους των κοινοβουλευτικών κομμάτων, με εξαίρεση το ΚΚΕ που δεν προσήλθε.
Σύμφωνα με πληροφορίες, η συνεδρίαση πραγματοποιήθηκε σε πολύ καλό κλίμα, ωστόσο τα κόμματα δεν άνοιξαν τα «χαρτιά» τους, με τη διακομματική να συνεδριάζει εκ νέου την ερχόμενη Πέμπτη, προκειμένου η αντιπολίτευση να καταθέσει τις παρατηρήσεις και προτάσεις της.
Με τη θεσμική μεταρρύθμιση που προωθεί η κυβέρνηση, προτείνονται δύο παρεμβάσεις. Πρώτον, η καθιέρωση επιστολικής ψήφου, για τις εθνικές εκλογές για όλους όσοι βρίσκονται στο εξωτερικό την ημέρα των εκλογών, με τη διαδικασία να είναι όμοια με αυτή που εφαρμόστηκε στην Ευρωεκλογές του 2024.
Η υποβολή της αίτησης θα είναι δυνατή έως την επόμενη ημέρα από την προκήρυξη των εκλογών, δηλαδή τη δημοσίευση του Προεδρικού Διατάγματος διάλυσης της Βουλής. Στη συνέχεια, θα παραλάβουν τους φακέλους ψηφοφορίας, τους οποίους οφείλουν να επιστρέψουν δωρεάν στο Κέντρο Διαλογής Επιστολικής Ψήφου. Ο φάκελος πρέπει να φτάσει έως και την παραμονή των εκλογών για να καταμετρηθεί.
Δεύτερον, προτείνεται η δημιουργία νέα εκλογική περιφέρειας απόδημου ελληνισμού, η οποία θα αντιπροσωπεύεται στη Βουλή με 3 βουλευτές. Κάθε κόμμα που έχει συνδυασμούς στα ¾ της επικράτειας θα μπορεί να έχει έως 5 υποψήφιους, οι οποίοι είναι εγγεγραμμένοι στον εκλογικό κατάλογο εκλογέων εξωτερικού. Ο εκλογέας θα βάζει «σταυρό» σε έναν υποψήφιο του κόμματος που επιλέγει.
Μετά από την καθιέρωση της τριεδρικής περιφέρειας απόδημου ελληνισμού, το ψηφοδέλτιο επικρατείας επανέρχεται στις 12 από τις 15 έδρες, όπως ακριβώς ίσχυε έως και τις εκλογές του 2019. Η κατανομή των εδρών στην εκλογική περιφέρεια απόδημου ελληνισμού, θα γίνεται ακριβώς όπως γίνεται η κατανομή σε οποιαδήποτε άλλη τριεδρική περιφέρεια, όπως για παράδειγμα η Αρκαδία, η Αργολίδα, το Κιλκίς και η Βοιωτία.
Το υπουργείο Εσωτερικών διευκρινίζει ότι δεν μεταβάλλεται ο αριθμός των εδρών σε καμία άλλη εκλογική περιφέρεια, δεν χορηγείται κανένα εκλογικό δικαίωμα σε κανέναν με την επιστολική ψήφο, δηλαδή όσοι και μόνο όσοι έχουν εκλογικό δικαίωμα, έχουν δικαίωμα και επιστολικής ψήφου.
Ειδικά για την επιστολική ψήφο, σημειώνεται ότι αφορά τους Έλληνες πολίτες που βρίσκονται στο εξωτερικό, όχι μόνο την Ελληνική ομογένεια, που είναι πολύ ευρύτερη έννοια και δεν ταυτίζεται με τους Έλληνες πολίτες που ζουν στο εξωτερικό και δεν αφορά τους εκλογείς εντός Ελλάδας, οι οποίοι δεν μπορούν να αιτηθούν την άσκηση του εκλογικού τους δικαιώματος για τις βουλευτικές εκλογές με επιστολική ψήφο, όπως συμβαίνει με τις ευρωεκλογές.
Στις ευρωεκλογές του 2019, 11.792 εκλογείς ψήφισαν στις χώρες της Ε.Ε., στην τελευταία φορά που διεξήχθη η ψηφοφορία στο εξωτερικό με φυσική παρουσία στα εκλογικά τμήματα για τις ευρωεκλογές.
Η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη έθεσε εξαρχής σε προτεραιότητα την προώθηση ρυθμίσεων για τη συμμετοχή στις εκλογές όσων κατοικούν στο εξωτερικό, στον απόηχο, μάλιστα, και του «κύματος» εξόδου από τη χώρα, που καταγράφηκε στα χρόνια της οικονομικής κρίσης.
Έτσι, με την ανάληψη της διακυβέρνησης το 2019, ψηφίζεται με πολύ μεγάλη πλειοψηφία 288 βουλευτών, ο νόμος για τη διευκόλυνση άσκησης του εκλογικού δικαιώματος εκτός επικρατείας εκλογέων, που προέβλεπε τη δυνατότητα ψηφοφορίας με φυσική παρουσία στο εξωτερικό αν ο εκλογέας αποδείξει ότι τα τελευταία 35 έτη έχει ζήσει 2 χρόνια στην Ελλάδα και έχει υποβάλλει φορολογική δήλωση κατά το τρέχον ή προηγούμενο έτος.
Οι εκλογείς δηλώσαν την προτίμηση τους προς κόμμα ψηφίζοντας «συμβολικά» το ψηφοδέλτιο Επικρατείας που έχει αυτό καταρτίσει. Τα κόμματα ήταν υποχρεωμένα στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας να συμπεριλάβουν κατά το 1/5 υποψηφίους από το εξωτερικό, εκ των οποίων ο ένας υποχρεωτικά θα έπρεπε να τοποθετηθεί στις 3 πρώτες θέσεις. Ο νόμος 4648/2019 εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στις εκλογές του Μαΐου και Ιουνίου του 2023, με τη σύσταση 99 εκλογικών τμημάτων σε 33 χώρες.
Στις εθνικές εκλογές το 2023, οι ψηφίσαντες έφθασαν τους 18.203, με την κυβέρνηση να εκτιμά ότι υπάρχουν ακόμη περιθώρια βελτίωσης των προϋποθέσεων. Έτσι, αμέσως μετά τις εκλογές του 2023, το πρώτο νομοσχέδιο της δεύτερης θητείας του Κ. Μητσοτάκη ήταν η άρση των περιορισμών για την εγγραφή στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους. Το σχέδιο νόμου ψηφίστηκε από 208 βουλευτές και στις ευρωεκλογές του 2024, οι ψηφίσαντες έφθασαν τους 36.645.
Στις Ευρωεκλογές του 2024, εφαρμόστηκε για πρώτη φορά και η επιστολική ψήφος για όποιον το επιθυμούσε ανεξαρτήτως του τρόπου κατοικίας του. Συνολικά 202.000 εκλογείς εντός και εκτός Ελλάδας γράφτηκαν να ασκήσουν το εκλογικό τους δικαίωμα, εκ των οποίων 50.204 από το εξωτερικό.
Η νέα θερμική παρέμβαση της κυβέρνησης έρχεται να “διορθώσει” δυσλειτουργίες, που καταγράφηκαν στις τελευταίες εκλογικές αναμετρήσεις, όπου παρά την κατάργηση των κριτηρίων, η προϋπόθεση να έχουν εγγραφεί 40 εκλογείς για να συσταθεί ένα εκλογικό τμήμα, είχε ως αποτέλεσμα σε πολλές περιπτώσεις, τα εκλογικά τμήματα να απέχουν πολλές ώρες οδικώς ή ακόμα και αεροπορικώς.
Συχνά, δε, οι εκλογείς είχαν ενταχθεί σε εκλογικό κατάλογο άλλου κράτους από αυτό που διέμεναν. Για παράδειγμα, οι ψηφοφόροι της Νότιας Αμερικής εντάχθηκαν στο εκλογικό τμήμα στο Χιούστον και οι ψηφοφόροι που ζουν στην Ιαπωνία, ψήφιζαν στη Νότια Κορέα. Το κυβερνητικό επιτελείο έκρινε ακόμη ότι η μη δυνατότητα επιλογής υποψηφίου βουλευτή από τους εκτός επικρατείας εκλογείς, μείωσε τον ενδιαφέρον συμμετοχής και την κινητοποίηση των εκλογέων για την εγγραφή στους εκλογικούς καταλόγους.
Με την προωθούμενη ρύθμιση επιχειρείται να διαμορφωθούν συνθήκες κατάλληλες ώστε να επιτρέπεται η απρόσκοπτη συμμετοχή και στις βουλευτικές εκλογές όσων βρίσκονται στο εξωτερικό, με τον Κυριάκο Μητσοτάκη να μιλά για ολοκλήρωση της θεσμικής μεταρρύθμισης, που έχει ήδη ξεκινήσει, χαρακτηρίζοντας ως «αυτονόητο» ότι οι 200 ψήφοι θα διασφαλιστούν και σημειώνοντας ότι «σε εποχές που η δημοκρατία δοκιμάζεται με πολλούς τρόπους πρόκειται για μία επιλογή πέρα και πάνω από κομματικά τείχη».
