Η πρόληψη της τύφλωσης και η καθολική πρόσβαση σε υπηρεσίες οφθαλμικής υγείας, αποτελεί ειδικότερη έκφανση του δικαιώματος στην υγεία, ενισχύοντας την ουσιαστική ισότητα και προάγοντας την κοινωνική συνοχή.
Σε μια εποχή όπου η επιστημονική γνώση και οι θεραπευτικές δυνατότητες έχουν εξελιχθεί σημαντικά, η απώλεια όρασης δεν είναι πλέον αναπόφευκτη, αλλά πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πεδίο στοχευμένης πολιτικής παρέμβασης.
Η πρόληψη της τύφλωσης οφείλει να αποτελεί κρίσιμη προτεραιότητα για ένα σύγχρονο Κράτος, δεδομένου ότι ένα σημαντικό ποσοστό περιπτώσεων μπορεί να προληφθεί ή να επιβραδυνθεί η εξέλιξη της νόσου, εφόσον υπάρχει έγκαιρη ανίχνευση, συστηματικός έλεγχος και η ενδεδειγμένη ιατρική παρακολούθηση.
Οφθαλμικές παθήσεις όπως το γλαύκωμα, η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας και η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια συγκαταλέγονται στις κυριότερες αιτίες απώλειας όρασης παγκοσμίως.
Πρόκειται για νοσήματα που συχνά εξελίσσονται σιωπηρά, χωρίς εμφανή συμπτώματα στα αρχικά τους στάδια, γεγονός που καθιστά κρίσιμη την αξία του προληπτικού ελέγχου.
Παράλληλα, οι κληρονομικές εκφυλιστικές παθήσεις του αμφιβληστροειδούς, αν και λιγότερο συχνές, επηρεάζουν σοβαρά τις ζωές των πασχόντων και των οικογενειών τους, καθιστώντας άμεση την ανάγκη για εξειδικευμένη υποστήριξη και μακροπρόθεσμη στρατηγική αντιμετώπισης.
Η πρόληψη δεν αφορά μόνο την έγκαιρη ανίχνευση πιθανών ασθενειών που μπορεί να οδηγήσουν σε απώλεια όρασης, αλλά και τη συνεχή παρακολούθηση των χρονίως πασχόντων, την ενημέρωση του πληθυσμού και την ενίσχυση της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας με σαφείς κατευθυντήριες γραμμές.
Πιο συγκεκριμένα, σε διεθνές επίπεδο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει αναγνωρίσει την οφθαλμική υγεία ως βασικό πυλώνα καθολικής υγειονομικής κάλυψης και έχει υιοθετήσει παγκόσμιους στόχους για τη μείωση της τύφλωσης που μπορεί να αποφευχθεί. Μέσα από διεθνή πλαίσια δράσης για την οφθαλμική φροντίδα, τίθεται ως κεντρικός στόχος η ενίσχυση της πρόληψης, η έγκαιρη διάγνωση, η ισότιμη πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες οφθαλμικής υγείας και η ενσωμάτωση της φροντίδας όρασης στα εθνικά συστήματα υγείας.
Οι κατευθύνσεις αυτές συνέχονται άμεσα με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών και ιδίως με το Στόχο 3 για τη διασφάλιση της καλής υγείας και την προαγωγή της ευημερίας για όλες τις ηλικίες.
Στην Ευρώπη, η πρόληψη και διατήρηση της υγείας των ματιών, αναγνωρίζονται όλο και περισσότερο ως πεδίο δημόσιας υγείας που χρήζει συνεκτικών και στοχευμένων παρεμβάσεων. Φορείς όπως η Ευρωπαϊκή Συμμαχία για την Όραση (European Coalition for Vision), η Ευρωπαϊκή Ένωση Τυφλών (European Blind Union), το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Οπτομετρών και Οπτικών (European Council of Optometry and Optics) έχουν καλέσει τις ευρωπαϊκές Αρχές να εντάξουν την οφθαλμική υγεία στις πολιτικές δημόσιας υγείας και κοινωνικής μέριμνας, υπογραμμίζοντας ότι η έγκαιρη πρόληψη και η ισότιμη πρόσβαση σε υπηρεσίες οφθαλμικής φροντίδας έχουν κομβική σημασία για τη μείωση των περιπτώσεων απώλειας όρασης.
Στην Ευρωπαϊκή Περιφέρεια του ΠΟΥ, περίπου ένας στους δέκα ανθρώπους, έχει πρόβλημα όρασης σε κάποιο βαθμό. Τα κράτη – μέλη ενθαρρύνονται να ενσωματώσουν την οφθαλμική φροντίδα στα εθνικά συστήματα υγείας και να βελτιώσουν το εύρος και την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών, σύμφωνα με τις κατευθύνσεις του ΠΟΥ.
Ιδιαίτερη δυναμική για την επένδυση στην πρόληψη, προσδίδει και η σημαντικότατη πρόοδος της ιατρικής έρευνας. Η ταυτοποίηση περισσότερων από 300 γονιδίων που σχετίζονται με εκφυλιστικές παθήσεις της όρασης, δημιουργεί νέες δυνατότητες για πρώιμη διάγνωση και καινοτόμες θεραπευτικές προσεγγίσεις.
Υπό το πρίσμα αυτό, είναι πλέον ώριμες οι συνθήκες για τη θέσπιση ενός ολοκληρωμένου εθνικού σχεδίου δράσης για την πρόληψη της τύφλωσης, βασισμένου σε μια συνεκτική προσέγγιση, το οποίο θα εναρμονίζεται με τις κατευθύνσεις και τους στόχους του ΠΟΥ.
Σε αυτό το πλαίσιο, κομβικό ρόλο κατέχει η ανάπτυξη ενός προγράμματος προληπτικού ελέγχου, καθώς και η κάλυψη του γονιδιακού ελέγχου για τις κληρονομικές οφθαλμικές παθήσεις σε συγκεκριμένες ομάδες πληθυσμού, όπως σε άτομα με σακχαρώδη διαβήτη ή οικογενειακό ιστορικό εκφυλιστικών οφθαλμικών ασθενειών.
Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η ενίσχυση της έρευνας και της καινοτομίας στον τομέα της οφθαλμικής υγείας, αλλά και η διασφάλιση της ισότιμης πρόσβασης στη διάγνωση και θεραπεία για όλους χωρίς διακρίσεις.
Ο σχεδιασμός πολιτικών για την πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση ασθενειών που μπορεί να οδηγήσουν σε σοβαρό πρόβλημα ή ακόμη και σε απώλεια όρασης, αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για μια κοινωνία που επενδύει στην υγεία των πολιτών της, με όρους ισότητας και κοινωνικής δικαιοσύνης.
* Ο Γιώργος Σταμάτης είναι Βουλευτής Επικρατείας της ΝΔ
