Η στάση των ελληνικών πολιτικών κομμάτων απέναντι στη Ρωσία αποτυπώνεται με ιδιαίτερη σαφήνεια στα ψηφίσματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που αφορούν την επίθεση της Ρωσίας στην Ουκρανία. Τα ψηφίσματα αυτά αποτελούν κρίσιμες πολιτικές στιγμές, καθώς συμπυκνώνουν βασικές επιλογές εξωτερικής πολιτικής, ασφάλειας και αξιακού προσανατολισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συμμετέχουν όλα τα ελληνικά κοινοβουλευτικά κόμματα, καθώς και η Φωνή της Λογικής. Ωστόσο, η επιρροή τους δεν είναι ισότιμη, καθώς διαμορφώνεται σε μεγάλο βαθμό από την ένταξή τους - ή μη - σε ευρωπαϊκές πολιτικές ομάδες, οι οποίες λειτουργούν ως βασικοί μηχανισμοί πολιτικού συντονισμού, ιδίως σε ζητήματα υψηλής πολιτικής όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία.
Συγκεκριμένα, η Νέα Δημοκρατία συμμετέχει στο Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (PPE), το ΠΑΣΟΚ στην ομάδα των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών (S&D), ο ΣΥΡΙΖΑ στην Ευρωπαϊκή Αριστερά (GUE/NGL), η Ελληνική Λύση στους Ευρωπαίους Συντηρητικούς και Μεταρρυθμιστές (ECR), ενώ η Φωνή της Λογικής εντάσσεται στον ευρύτερο χώρο της άκρας δεξιάς. Αντίθετα, τα κόμματα ΚΚΕ, Πλεύση Ελευθερίας και ΝΙΚΗ δεν συμμετέχουν σε καμία πολιτική ομάδα, γεγονός που περιορίζει ουσιαστικά τη δυνατότητά τους να επηρεάζουν τη διαμόρφωση των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Για την αποτύπωση των συγκλίσεων και αποκλίσεων χρησιμοποιήθηκε η μεθοδολογία της μελέτης του ΕΛΙΑΜΕΠ «Οι Πολιτικές Ομάδες του νέου Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου: Πολιτικές Συγκλίσεις και Διαιρέσεις», η οποία επιτρέπει τη μέτρηση της σχετικής απόστασης κάθε κόμματος από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο, βάσει πραγματικών ψηφοφοριών και όχι δηλωμένων θέσεων. Συνολικά εξετάστηκαν 16 ψηφίσματα που αφορούσαν άμεσα την επίθεση της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Η ανάλυση των ψηφοφοριών της ελληνικής αντιπροσωπείας αποτυπώνεται συνοπτικά στον Πίνακα 1, όπου παρουσιάζεται η κατάταξη των ελληνικών πολιτικών κομμάτων με βάση τη σχετική τους απόσταση από τον μέσο όρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ανάμεσα σε 220 πολιτικά κόμματα.
Πίνακας 1: Κατάταξη ελληνικών πολιτικών κομμάτων με βάση τη σχετική απόσταση από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο
(16 ψηφίσματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την επίθεση της Ρωσίας στην Ουκρανία)
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η Νέα Δημοκρατία και το ΠΑΣΟΚ συγκαταλέγονται στα κόμματα με τη μικρότερη απόσταση από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο, γεγονός που υποδηλώνει υψηλό βαθμό ευθυγράμμισης με την κυρίαρχη γραμμή της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς την καταδίκη της ρωσικής επιθετικότητας και τη στήριξη της Ουκρανίας. Αντίθετα, όλα τα υπόλοιπα ελληνικά κόμματα κατατάσσονται στο 25% των πιο απομακρυσμένων κομμάτων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο είναι πόσο κοντά ή πόσο μακρυά είναι τα ελληνικά κόμματα στο θέμα της Ρωσίας. Το παρακάτω γράφημα κάνει τις ομαδοποιήσεις με βάση τις αποστάσεις. Δείχνει τις αποστάσεις πού έχουν μεταξύ τους τα κόμματα.
Τι δείχνει η ομαδοποίηση
Η ανάλυση αποκάλυψε συστάδες κομμάτων που εμφανίζουν μεγαλύτερη μεταξύ τους εγγύτητα ως προς τις ψήφους τους στο Ευρωκοινοβούλιο:
🔹 Ομάδα 1: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΥΣΗ - KKE - ΠΛΕΥΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ - ΝΙΚΗ
Αυτά τα κόμματα εμφανίζουν μικρές μεταξύ τους αποστάσεις, υποδηλώνοντας συγκλίσεις σε αρκετά ψηφίσματα. Παρότι ανήκουν σε διαφορετικούς ιδεολογικούς χώρους, η στάση τους στο θέμα της Ουκρανίας φαίνεται να έχει κοινά σημεία.
🔹 Ομάδα 2: ΣΥΡΙΖΑ - ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ
Ο ΣΥΡΙΖΑ και η Φωνή της Λογικής δείχνουν σχετική εγγύτητα, με μικρές αποστάσεις και παρόμοιες ψήφους σε αρκετά θέματα.
🔹 Ομάδα 3: ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ - ΠΑΣΟΚ
Η Νέα Δημοκρατία και το ΠΑΣΟΚ εμφανίζονται ως οι πιο κοντινοί μεταξύ τους, με ελάχιστη απόσταση (1.78), γεγονός που υποδηλώνει υψηλό βαθμό σύγκλισης στα ευρωπαϊκά ψηφίσματα.
Συνολικά, η εικόνα που προκύπτει από τη συμπεριφορά των ελληνικών κομμάτων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δείχνει ότι το ελληνικό πολιτικό φάσμα δεν κινείται ενιαία ως προς τη στάση του απέναντι στη Ρωσία και τον πόλεμο στην Ουκρανία. Με εξαίρεση τη Νέα Δημοκρατία και το ΠΑΣΟΚ, τα οποία ευθυγραμμίζονται σταθερά με την κυρίαρχη ευρωπαϊκή γραμμή, τα υπόλοιπα κόμματα εμφανίζουν - σε διαφορετικό βαθμό - μια φιλορωσική ή πιο ανεκτική στάση.
Το ΚΚΕ διατηρεί μια σταθερή, ιδεολογικά συνεπή αντι-ΝΑΤΟϊκή και αντι-δυτική θέση, η οποία το οδηγεί συστηματικά σε καταψήφιση ψηφισμάτων που καταδικάζουν τη Ρωσία. Η στάση αυτή δεν αποτελεί συγκυριακή επιλογή, αλλά συνέχεια μιας μακράς πολιτικής παράδοσης.
Η ΝΙΚΗ και η Πλεύση Ελευθερίας κινούνται επίσης σε τροχιά αποστασιοποίησης από την ευρωπαϊκή πλειοψηφία. Η ΝΙΚΗ εμφανίζει σημαντική εγγύτητα με κόμματα που υιοθετούν φιλορωσική ρητορική, ενώ η Πλεύση Ελευθερίας καταγράφει συχνά θέσεις που την απομακρύνουν από το ευρωπαϊκό mainstream, αν και με λιγότερο συστηματικό τρόπο σε σχέση με το ΚΚΕ.
Μέσα σε αυτό το τοπίο, η Ελληνική Λύση αποτελεί ίσως την πιο χαρακτηριστική περίπτωση απόκλισης: Ενώ οργανωτικά ανήκει στην ομάδα ECR, η πραγματική της ψήφος την τοποθετεί πολύ πιο κοντά σε ομάδες που ακολουθούν φιλορωσική γραμμή. Η απόσταση από την ECR είναι πολλαπλάσια σε σχέση με την εγγύτητά της προς την ESN και την PfE, γεγονός που δείχνει ότι κινείται εκτός γραμμής της πολιτικής οικογένειας στην οποία έχει ενταχθεί.
Έτσι, η συνολική εικόνα δείχνει ένα πολιτικό σύστημα όπου η στάση απέναντι στη Ρωσία λειτουργεί ως διαχωριστική γραμμή: από τη μία πλευρά, ΝΔ και ΠΑΣΟΚ, που ευθυγραμμίζονται με την ευρωπαϊκή πολιτική. Από την άλλη, ΚΚΕ, ΣΥΡΙΖΑ, ΝΙΚΗ, Πλεύση Ελευθερίας, Φωνή της Λογικής και Ελληνική Λύση, που σε διαφορετικές εντάσεις αποκλίνουν από αυτήν. Η διαφοροποίηση αυτή δεν είναι μόνο ιδεολογική. Είναι και στρατηγική, καθώς αποτυπώνει διαφορετικές αντιλήψεις για τη θέση της Ελλάδας στο διεθνές σύστημα.
Ίσως, εδώ ταιριάζει και το γνωστό απόφθεγμα: «Οι πράξεις μιλούν δυνατότερα από τα λόγια». Γιατί, όπως δείχνουν τα δεδομένα, η πραγματική πολιτική ταυτότητα των κομμάτων δεν καθορίζεται από τις δηλώσεις τους, αλλά από τις επιλογές τους όταν έρχεται η ώρα της ψηφοφορίας.
