Τις μέρες αυτές της Μεγάλης Εβδομάδας, όταν αναφερόμαστε στο σταυρό του μαρτυρίου εννοούμε τον σταυρό που κουβάλησε ο Χριστός μέχρι τον Γολγοθά της σταύρωσής του. Ωστόσο, φέτος η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται κυρίως στον σταυρό του αθάνατου πελατειακού - βαθύ το αποκάλεσε ο Πρωθυπουργός - κράτους που δεν γνωρίζει κόμματα και χρώματα και με το οποίο δεν τόλμησε να τα βάλει ούτε και η παντοδύναμη σημερινή κυβέρνηση παρά τη δεσμευσή της όπως άλλωστε παραδέχτηκε και ο ίδιος ο Πρωθυπουργός. Σε μια χώρα όπου το ρουσφέτι έχει ριζώσει στην κοινωνική συνείδηση, το πολιτικό κόστος του ξεριζώματος αποδείχτηκε, για μια ακόμα φορά, αξεπέραστο.
Τη συζήτηση άνοιξε ο ίδιος ο Κυριάκος Μητσοτάκης αντιδρώντας στο περιεχόμενο της δεύτερης δικογραφίας της Ευρωπαϊκής εισαγγελίας η οποία δεν έφτασε στη Βουλή και στην πιο κατάλληλη στιγμή για τη ΝΔ. Το περιεχόμενο του διαγγέλματός του απευθυνόταν τόσο στο εσωτερικό του κυβερνώντος κόμματος για να καθησυχάσει τους βουλευτές του ότι δεν θα ανεχθεί να στερηθούν το κατοχυρωμένο τεκμήριο της αθωότητας όσο και προς τα έξω για να δηλώσει ότι είναι αποφασισμένος να προτείνει μετεκλογικά ριζικές θεσμικές αλλαγές ικανές να αλλάξουν μια νοοτροπία που κυριαρχεί στη δημόσια ζωή «από συστάσεως του ελληνικού κράτους».
Η ενδεικτική της αποφασιστικότητας του Πρωθυπουργού πρόταση για την καθιέρωση του μερικού ασυμβίβαστου της υπουργικής και της βουλευτικής ιδιότητας με εναλλαγές στη σύνθεση του υπουργικού συμβουλίου και της κοινοβουλευτικής ομάδας του εκάστοτε κυβερνώντος κόμματος μόνο ως συμβολική των προθέσεών του μπορεί να θεωρηθεί, όπως άλλωστε σημείωσαν και πολλά στελέχη της ΝΔ. Οι απαιτούμενες αλλαγές και μεταρρυθμίσεις για ένα τόσο τολμηρό εγχείρημα απαιτούν ειλικρινή και ανοιχτό διακομματικό διάλογο με την υποστήριξη μιας ευρείας επιστημονικής ομάδας ώστε να συγκροτηθεί μια ολοκληρωμένη και άρτια πρόταση αναθεώρησης του Συντάγματος σε μια σειρά κρίσιμα ζητήματα.
Τα ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν είναι πολλά και σύνθετα. Και οι απαντήσεις-προτάσεις που θα προκύψουν θα πρέπει να στοχεύουν στην βελτίωση της λειτουργίας της δημοκρατίας στο σύνολό της και όχι στην επικοινωνιακή και πρόσκαιρη αποκόμιση κομματικών και παραταξιακών οφελών. Το πιο σημαντικό είναι οι αλλαγές που θα γίνουν να έχουν μακροπρόθεσμο ορίζοντα οχυρώνοντας θεσμικά τη χώρα απέναντι στη μάστιγα του ρουσφετιού αλλά και τις σύγχρονες απειλές και προκλήσεις που πολλαπλασιάζονται δραματικά. Την ανάγκη της ψήφισης ενός σύγχρονου συντάγματος πρέπει να λάβουν σοβαρά υπ’ όψη τους οι πολίτες, ιδιαίτερα εκείνοι που προσανατολίζονται προς τα λεγόμενα αντισυστημικά κόμματα.
Το πρώτο ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί αφορά στο αν η χώρα θα συνεχίσει να έχει ΠτΔ με τις συμβολικές αρμοδιότητες, δηλαδή αν το σύστημα θα συνεχίσει να είναι πρωθυπουργοκεντρικό. Σε αντίθετη περίπτωση προκύπτουν τα ζητήματα της απ’ ευθείας εκλογής του ΠτΔ και της ανάγκης πιθανών «συγκατοικήσεων» για τις οποίες δεν φαίνεται να είναι έτοιμο το πολιτικό σύστημα όπου ακόμα και η προοπτική της συγκυβέρνησης κομμάτων με αμοιβαίες υποχωρήσεις και συμβιβασμούς φαντάζει πολύ δύσκολη υπόθεση. Παρ´ όλα αυτά, η παράδοση που έχει καθιερωθεί, με εξαίρεση την τελευταία φορά, για την εκλογή στο αξίωμα του ΠτΔ προσωπικότητας εκτός της κυβερνώσας παράταξης εξέφραζε, έστω και συμβολικά, την ενότητα του λαού και των πολιτικών δυνάμεων της χώρας και πρέπει να ισχύσει στο μέλλον.
Το δεύτερο ερώτημα που αφορά και στο ομόφωνα καταδικαζόμενο ρουσφέτι είναι η σχέση της βουλευτικής με την υπουργική ιδιότητα αλλά και η σχέση του βουλευτή με τον ψηφοφόρο του. Οι δύο ιδιότητες πρέπει να ξεχωρίσουν χωρίς μετακομίσεις και πισωγυρίσματα. Η αρμοδιότητα των εξουσιών πρέπει να είναι απολύτως διακριτή. Η Βουλή νομοθετεί, η κυβέρνηση εκτελεί και η δικαστική δικάζει. Δεν μπορεί ο ίδιος πολιτικός να νομοθετεί για ένα διάστημα και να εκτελεί για κάποιο άλλο. Ούτε και καταργείται αναγκαστικά το ρουσφέτι, όταν κάποιος βουλευτής Υπουργός που θέλει να χρησιμοποιήσει καταχρηστικά το αξίωμά του γνωρίζει ότι, στη χειρότερη περίπτωση, θα ξαναγίνει βουλευτής. Ή παπάς παπάς ή ζευγάς ζευγάς.
Το τρίτο κρίσιμο ερώτημα αφορά στον εκλογικό νόμο. Κατ´αρχήν ο εκλογικός νόμος πρέπει να είναι συνταγματικά κατοχυρωμένος και να μην αλλάζει - ή να μπορεί να αλλάξει - κατά το δοκούν της κάθε κυβερνητικής πλειοψηφίας. Οι όροι και τα όρια του πιο πολύτιμου δικαιώματος των πολιτών σε μια δημοκρατία πρέπει να είναι δεδομένοι. Και το κυριότερο ο εκλογικός νόμος θα πρέπει να αποκλείει κατά το δυνατόν την προεκλογική συναλλαγή υποψηφίων και ψηφοφόρων. Αξίζει να μελετηθούν οι εμπειρίες άλλων ευρωπαϊκών χωρών στο θέμα αυτό. Το γερμανικό μεικτό σύστημα, οι γαλλικές μονοεδρικές περιφέρειες, οι βρετανικές μονοεδρικές περιφέρειες με απλή πλειοψηφία κλπ. Ο σταθερός εκλογικός νόμος είναι προϋπόθεση για τη σταθερή λειτουργία της δημοκρατίας.
Το τέταρτο και πιο ακανθώδες ερώτημα αφορά στον σταυρό προτίμησης. Η απάντηση φαίνεται κατ’ αρχήν εύκολη και προφανής. Ο βουλευτής πρέπει να είναι ανεξάρτητος και να εκλέγεται απ’ ευθείας από τον λαό και όχι από λίστες που καταρτίζονται από τον αρχηγό - κυρίως - και τα κομματικά επιτελεία. Είναι όμως έτσι; Πόσο ανεξάρτητοι ήταν οι βουλευτές που διεγράφησαν γιατί δεν ακολούθησαν την κομματική γραμμή; Κι ακόμα, η εκλογή γίνεται απ’ ευθείας από τους πολίτες μεταξύ των ονομάτων του ψηφοδελτίου του κάθε κόμματος τα οποία επέλεξαν οι αρχηγοί. Ούτε βέβαια όλοι οι υποψήφιοι έχουν τις ίδιες οικονομικές δυνατότητες, κληρονομικές παρακαταθήκες και πολιτικές διασυνδέσεις ώστε να ανταποκριθούν ισότιμα στις προεκλογικές ανάγκες.
Η ελληνική κοινωνία δεν είναι έτοιμη σήμερα για την κατάργηση του σταυρού προτίμησης που θα κόψει και τον ομφάλιο λώρο του ρουσφετιού και θα αλλάξει σταδιακά τη νοοτροπία των επόμενων γενιών των Ελλήνων πολιτών. Άλλωστε η αλλαγή της νοοτροπίας δεν είναι μόνο θέμα των αναγκαίων θεσμικών αλλαγών και της διαδικτυακής οργάνωσης του κράτους. Είναι θέμα παιδείας και κουλτούρας από την οποία απέχουμε ακόμα πολύ. Ένα τέτοιο ριζικό μέτρο απαιτεί και ένα διαφορετικό πολιτικό σύστημα με μαζικά και δημοκρατικά οργανωμένα κόμματα όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται από τα ενεργά τους μέλη και όχι από συγκυριακούς ψηφοφόρους του δίευρου. Μέχρι τότε οι βουλευτές θα συνεχίσουν να εξαρτώνται από το σταυρό του μαρτυρίου τους και την αποτελεσματική εξυπηρέτηση των ψηφοφόρων τους ελπίζοντας να τον εξασφαλίσουν και για την επόμενη τετραετία.
