Ο μετριασμός των επιπτώσεων ακραίων φαινομένων «ξεκινά από την υπεύθυνη στάση όλων μας απέναντι στις προειδοποιήσεις του 112 και ολοκληρώνεται με θεσμούς, σχέδια και υποδομές», αναφέρει μεταξύ άλλων ο υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Γιάννης Κεφαλογιάννης σε συνέντευξή του στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων.
Με αφορμή την πρόσφατη μεγάλη κακοκαιρία και τα πλημμυρικά φαινόμενα που έπληξαν πολλές περιοχές της χώρας και ιδιαίτερα την Αττική, με τραγικό απολογισμό δύο νεκρούς και εκτεταμένες ζημιές σε υποδομές, ο κ. Κεφαλογιάννης επισημαίνει ότι «στην Πολιτική Προστασία, οι αποφάσεις λαμβάνονται πριν από το φαινόμενο, όχι εκ των υστέρων», αφήνοντας αιχμές για όσους αμφισβητούν τα μηνύματα του 112 και τις προληπτικές αποφάσεις, όπως το προσωρινό κλείσιμο σχολείων κατά την εκδήλωση ακραίων καιρικών φαινομένων.
Μιλώντας για «ένα πλέγμα παρεμβάσεων και όχι ένα μόνο μέτρο», για την αντιμετώπιση ακραίων υδρομετεωρολογικών φαινομένων ο υπουργός αναφέρεται στη συγκρότηση της Ειδικής Επιτροπής Εκτίμησης Πλημμυρικού Κινδύνου, καθώς και στα masterplans πλημμυρικών φαινομένων του προγράμματος «ΑΙΓΙΣ» για τα οποία σημειώνει ότι «εργαζόμαστε έτσι ώστε άμεσα να βγει η προκήρυξη», με τμηματική υλοποίηση και προτεραιότητα στις περιοχές υψηλού κινδύνου. Παράλληλα, αναφέρεται στην εγκατάσταση δικτύου επτά υπερσύγχρονων μετεωρολογικών ραντάρ.
Εκτενή αναφορά κάνει και στο νομοσχέδιο του υπουργείου με τίτλο «Ενεργή Μάχη», σημειώνοντας ότι στόχος είναι η οικοδόμηση ενός συστήματος για τη δύσκολη μέρα και όχι για την τέλεια. Σε ό,τι αφορά τα υποχρεωτικά τοπικά σχέδια πρόληψης των δήμων, ξεκαθαρίζει ότι «το κράτος δεν έρχεται να τιμωρήσει», ωστόσο τονίζει ότι η συμμόρφωση θα λαμβάνεται υπόψη σε χρηματοδοτήσεις αποκατάστασης και ένταξη σε χρηματοδοτικά εργαλεία.
Επιπλέον ο κ. Κεφαλογιάννης με αφορμή την ολοκλήρωση του προγράμματος «ANTINERO» επισημαίνει ότι δράσεις όπως ο καθαρισμός δασικών εκτάσεων και η συντήρηση αντιπυρικών ζωνών «θα συνεχιστούν στο μέλλον μέσω άλλων χρηματοδοτικών εργαλείων».
Σχετικά με τη φετινή αντιπυρική περίοδο αναφέρεται στις διατάξεις του νομοσχεδίου που μπορεί να εφαρμοστούν άμεσα καθώς και στις παραλαβές μέσων και εξοπλισμού που αναμένονται το 2026. Τέλος σχετικά με τον Εθνικό Μηχανισμό Εναέριας Διάσωσης και Αεροδιακομιδών ο υπουργός σημειώνει ότι «φιλοδοξούμε εντός του 2026 να τεθεί σε λειτουργία».
Ακολουθεί η συνέντευξη του υπουργού Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Γιάννη Κεφαλογιάννη στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων και στη δημοσιογράφο Ιωάννα Καρδάρα.
ΕΡ. Κύριε υπουργέ, η κακοκαιρία των προηγούμενων ημερών άφησε πίσω της δύο νεκρούς και εκτεταμένες ζημιές και καταστροφές σε υποδομές ειδικά στο λεκανοπέδιο της Αττικής. Πώς και με τι εργαλεία μπορούν να μετριαστούν οι επιπτώσεις αυτών των φαινομένων που συναντάμε όλο και συχνότερα; Στο πρόγραμμα ΑΙΓΙΣ προβλέπονται masterplans πλημμυρικών φαινομένων σε όλη την επικράτεια καθώς και η προμήθεια ραντάρ και μετεωρολογικών σταθμών. Πότε θα είναι έτοιμα τα masterplans και πότε θα παραληφθούν τα ραντάρ και οι μετεωρολογικοί σταθμοί;
ΑΠ. Το πρώτο και πιο κρίσιμο εργαλείο σε κάθε ακραίο καιρικό φαινόμενο είναι η έγκαιρη προειδοποίηση και η συμμόρφωση των πολιτών στις οδηγίες της Πολιτικής Προστασίας. Τα μηνύματα του 112 δεν είναι τυπικές ειδοποιήσεις ούτε επικοινωνιακές παρεμβάσεις· είναι προειδοποιήσεις κινδύνου που βασίζονται σε πραγματικά δεδομένα.
Όταν λαμβάνονται σοβαρά και ακολουθούνται, μπορούν να αποτρέψουν ανθρώπινες απώλειες ακόμη και σε εξαιρετικά δυσμενείς συνθήκες. Αντιθέτως, η υποτίμησή τους ή η ειρωνική αντιμετώπισή τους, όπως και η αμφισβήτηση προληπτικών αποφάσεων -για παράδειγμα το προσωρινό κλείσιμο σχολείων- δεν συνιστούν απλώς διαφορετική άποψη. Συνιστούν στάση που αυξάνει τον κίνδυνο. Στην Πολιτική Προστασία, οι αποφάσεις λαμβάνονται πριν από το φαινόμενο, όχι εκ των υστέρων, όταν είναι πια αργά.
Από εκεί και πέρα, τα ακραία υδρομετεωρολογικά φαινόμενα δεν αντιμετωπίζονται με ένα μόνο μέτρο, αλλά με ένα πλέγμα παρεμβάσεων που ξεκινά από την πρόγνωση και την έγκαιρη προειδοποίηση, περνά στην ιεράρχηση του κινδύνου και τον προληπτικό σχεδιασμό και καταλήγει στην επιχειρησιακή ετοιμότητα και την ανθεκτικότητα των υποδομών.
Σε θεσμικό επίπεδο, με το νέο νομοσχέδιο συγκροτείται για πρώτη φορά Ειδική Επιτροπή Εκτίμησης Πλημμυρικού Κινδύνου, ένα εξειδικευμένο επιστημονικό όργανο που αξιολογεί και ιεραρχεί τον κίνδυνο πλημμύρας και υποστηρίζει τη δημόσια διοίκηση ώστε οι αποφάσεις να βασίζονται σε τεκμηριωμένα δεδομένα και όχι σε αποσπασματικές αντιδράσεις μετά το γεγονός.
Παράλληλα, στο πρόγραμμα ΑΙΓΙΣ προβλέπονται masterplans πλημμυρικών φαινομένων για όλη την επικράτεια. Οι τεχνικές προδιαγραφές του έργου ετοιμάζονται από το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος και εργαζόμαστε έτσι ώστε άμεσα να βγει η προκήρυξη. Τα σχέδια αυτά μετατρέπουν τη γενική συζήτηση περί αντιπλημμυρικών έργων σε συγκεκριμένο επιχειρησιακό σχέδιο: χαρτογράφηση επικινδυνότητας, σενάρια, ιεράρχηση παρεμβάσεων και σαφείς ρόλοι φορέων. Η υλοποίησή τους θα γίνει τμηματικά, με προτεραιότητα στις περιοχές υψηλού κινδύνου.
Στο πλαίσιο της υλοποίησης του έργου της Εθνικής Βάσης Δεδομένων δουλεύουμε σε σχέδια προσομοίωσης πλημμυρικών φαινομένων με τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης ώστε να μπορούμε να εξετάζουμε σενάρια εξέλιξης πλημμυρικών φαινομένων σε πραγματικές συνθήκες, λαμβάνοντας υπόψη δεδομένα βροχόπτωσης, υδρολογίας, εδαφικών χαρακτηριστικών και αστικής ανάπτυξης, και να εκτιμούμε εκ των προτέρων τις πιθανές επιπτώσεις σε ανθρώπους, υποδομές και κρίσιμες λειτουργίες.
Σε επίπεδο πρόγνωσης και άμεσης επιχειρησιακής εικόνας, προχωρά η προμήθεια νέων, σύγχρονων συστημάτων μετεωρολογικών ραντάρ μεσαίας και μεγάλης εμβέλειας, τόσο για την αντικατάσταση απαρχαιωμένου εξοπλισμού όσο και για την επέκταση του εθνικού δικτύου. Παράλληλα, αναπτύσσεται υποδομή Nowcasting, μέσω της οποίας θα παράγονται αναλυτικοί χάρτες επικινδυνότητας με χρωματική κωδικοποίηση και τυποποιημένες προγνώσεις υψηλής χωροχρονικής ακρίβειας, με έμφαση στα έντονα καιρικά φαινόμενα. Η υψηλή διαθεσιμότητα αξιόπιστων δεδομένων είναι κρίσιμη για την έκδοση έγκαιρων και στοχευμένων προειδοποιήσεων και αναβαθμίζει ουσιαστικά τη μετεωρολογική υποστήριξη της ΕΜΥ, με τους μετεωρολογικούς σταθμούς να λειτουργούν συμπληρωματικά στο πεδίο.
Το συμπέρασμα είναι σαφές: ο μετριασμός των επιπτώσεων τέτοιων φαινομένων ξεκινά από την υπεύθυνη στάση όλων μας απέναντι στις προειδοποιήσεις του 112 και ολοκληρώνεται με θεσμούς, σχέδια και υποδομές που επιτρέπουν στο κράτος να προβλέπει καλύτερα, να προειδοποιεί νωρίτερα και να παρεμβαίνει πιο στοχευμένα.
ΕΡ. Το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας ”Ενεργή Μάχη” έχει τεθεί σε διαβούλευση εδώ και δύο εβδομάδες. Ποιοι είναι οι στόχοι του και ποιες αρρυθμίες και κενά εντοπίσατε σε σχέση με τον ν. 4662/20;
ΑΠ. Ο Εθνικός Μηχανισμός Διαχείρισης Κρίσεων και Αντιμετώπισης Κινδύνων, που θεσπίστηκε το 2020 ως σημαντική καινοτομία για τη χώρα, λειτούργησε τα τελευταία χρόνια ως ένα πολύτιμο πεδίο άντλησης διδαγμάτων. Διδάγματα, καταρχάς, από τις «δύσκολες μέρες», εκείνες όπου ένα οργανωμένο σύστημα φτάνει στα όριά του. Οι συνθήκες αυτές ανέδειξαν την ανάγκη για ακόμη πιο συνεκτικό συντονισμό και για ένα σαφές πλαίσιο συνεργασίας, χωρίς επικαλύψεις και «διπλές ενέργειες».
Παράλληλα, η εμπειρία κατέδειξε ότι η αποτελεσματική διαχείριση κρίσεων προϋποθέτει κοινή επιχειρησιακή γλώσσα, τυποποιημένες διαδικασίες και μια πραγματικά διαμοιραζόμενη επιχειρησιακή εικόνα, ώστε όλοι οι εμπλεκόμενοι να επιχειρούν με κοινή κατανόηση της κατάστασης και σαφή ιεράρχηση προτεραιοτήτων. Σε ακραίες συνθήκες, ειδικά, η πιστή εφαρμογή αυτών των κανόνων κάνει τη διαφορά, σώζοντας ανθρώπινες ζωές και μετριάζοντας τις επιπτώσεις των καταστροφών.
Από αυτή τη σκοπιά, δεν επιδιώκουμε απλώς να χτίσουμε ένα σύστημα για την τέλεια μέρα, αλλά για τη δύσκολη. Για τις στιγμές όπου οι κρίσεις συμπίπτουν, ο χρόνος είναι περιορισμένος και τα περιθώρια λάθους ελάχιστα. Σε αυτές τις απρόβλεπτες συνθήκες, απαιτείται ένα σύστημα απολύτως προβλέψιμο, που έχει προετοιμαστεί εκ των προτέρων, επενδύει στην πρόληψη και την εκπαίδευση, αξιοποιεί συστηματικά την επιστημονική γνώση και λειτουργεί με σαφείς ρόλους, ενιαίους κανόνες και διαρκή αξιολόγηση.
ΕΡ. Στη διαβούλευση που ολοκληρώνεται αύριο, ήδη αρκετές διατάξεις συγκεντρώνουν σχόλια, όπως αυτή της αναβάθμισης της Πυροσβεστικής Ακαδημίας. Έχετε αρχίσει να επεξεργάζεστε κάποιες από τις ρυθμίσεις λαμβάνοντας υπόψη σας τη διαβούλευση κι αν ναι ποιες είναι αυτές; Τι αλλαγές να περιμένουμε;
ΑΠ. Επιτρέψτε μου, καταρχάς, να επισημάνω ότι το νομοσχέδιο δεν προέκυψε ως θεωρητική άσκηση. Προηγήθηκε μια ουσιαστική περίοδος ανταλλαγής απόψεων με επιχειρησιακούς φορείς, την επιστημονική κοινότητα και όσους συμμετέχουν καθημερινά στον μηχανισμό πολιτικής προστασίας. Αυτή η προεργασία ήταν κρίσιμη, γιατί επέτρεψε οι βασικές επιλογές να εδράζονται, όχι σε κάποιες αφηρημένες παραδοχές, αλλά στην εμπειρία και στη σύγχρονη επιστημονική γνώση.
Πιστεύω ότι αυτός είναι και ο λόγος που οι βασικές ρυθμίσεις του νομοσχεδίου συναντούν σήμερα ευρεία αποδοχή. Τα σχόλια που κατατίθενται δεν αμφισβητούν τον πυρήνα της φιλοσοφίας του, αλλά εστιάζουν κυρίως στη βελτίωση επιμέρους ρυθμίσεων και στην αποτελεσματικότερη εφαρμογή τους. Αυτό για εμάς δείχνει ότι υπάρχει πλέον μια συναντίληψη για το τι πρέπει να αλλάξει. Με αυτή τη διάθεση αλληλοκατανόησης επεξεργαζόμαστε ήδη παρατηρήσεις που αφορούν τη σαφήνεια και τη λειτουργικότητα επιμέρους διατάξεων. Πρόκειται για αλλαγές που δεν θα αλλοιώσουν τις στρατηγικές στοχεύσεις του νομοσχεδίου· αντίθετα, θα τις βελτιώσουν, καθιστώντας τις επιλογές που προκρίνει πιο ανθεκτικές στον χρόνο.
ΕΡ. Για πρώτη φορά καθίστανται υποχρεωτικά τα τοπικά σχέδια πρόληψης στους δήμους. Τι θα συμβεί όμως αν ένας δήμος δεν τα καταθέσει ή τα καταθέσει προσχηματικά; Θα υπάρχουν κυρώσεις ή χρηματοδοτικές συνέπειες;
ΑΠ. Στην Ελλάδα όλοι αναγνωρίζουμε τη σημασία της πρόληψης, ιδίως εκ των υστέρων, όταν μια κρίση έχει ήδη εκδηλωθεί. Αυτό που λείπει, όμως, είναι η μετάφραση αυτής της γενικής παραδοχής σε συγκεκριμένες υποχρεώσεις, με σαφές περιεχόμενο και πραγματική εφαρμογή. Τα τοπικά σχέδια πρόληψης έρχονται ακριβώς να καλύψουν αυτό το κενό. Δεν έχουμε στόχο να γεμίσουμε συρτάρια με σχέδια, αλλά δράσεις που μειώνουν πραγματικά τον κίνδυνο για τους πολίτες και το περιβάλλον. Έχουμε πλήρη επίγνωση ότι οι δήμοι δεν ξεκινούν όλοι από το ίδιο σημείο και γι’ αυτό προβλέπεται ξεκάθαρη μεταβατική περίοδος, με συγκεκριμένους χρόνους, υποστήριξη και εργαλεία.
Για να απαντήσω, όμως, στην ουσία του ερωτήματός σας, η μη συμμόρφωση των ΟΤΑ ή έστω η προσχηματική κατάθεση σχεδίων δεν οδηγεί σε αυτόματη επιβολή ποινών. Το κράτος δεν έρχεται να τιμωρήσει, αλλά να χτίσει μια κουλτούρα πρόληψης. Εδώ, όμως, εισάγουμε για πρώτη φορά ένα καθαρό μήνυμα ευθύνης: η συμμόρφωση στον σχεδιασμό πρόληψης λαμβάνεται υπόψη όταν συζητάμε, π.χ., για χρηματοδοτήσεις αποκατάστασης μετά από φυσικές καταστροφές ή για την ένταξή τους σε χρηματοδοτικά εργαλεία. Δεν υπάρχει, επομένως, τιμωρητική λογική, αλλά κίνητρο σοβαρής προετοιμασίας.
ΕΡ. Το σχέδιο νόμου εισάγει εργαλεία πρόληψης, όπως η προδιαγεγραμμένη καύση, η ελεγχόμενη βόσκηση. Όπως αναφέρατε κατά την παρουσίαση του νομοσχεδίου κάποια απ’ αυτά τα εργαλεία θα έρθουν να υποκαταστήσουν το πρόγραμμα ”ANTINERO” το οποίο δεν θα συνεχιστεί. Υπάρχει πρόβλεψη για κάποιο αντίστοιχο πρόγραμμα, δεδομένου ότι το ”ANTINERO” περιελάμβανε έργα -εκτός του καθαρισμού των δασών και της απομάκρυνσης της καύσιμης ύλης- που αφορούν τη διάνοιξη και συντήρηση αντιπυρικών ζωνών και δασικού οδικού δικτύου;
ΑΠ. Τα νέα εργαλεία πρόληψης που εισάγει το νομοσχέδιο μεταφέρουν το βάρος της πολιτικής προστασίας πριν από την εκδήλωση της κρίσης, εκεί όπου η παρέμβαση μπορεί να είναι πιο αποτελεσματική και λιγότερο απαιτητική επιχειρησιακά σε ανθρώπινους και υλικούς πόρους. Η προδιαγεγραμμένη καύση, λόγου χάρη, αποτελεί εργαλείο συστηματικής διαχείρισης της καύσιμης ύλης, βασισμένο στη γνώση τής συμπεριφοράς της φωτιάς και στη διεθνή εμπειρία. Στόχος της δεν είναι να αντιμετωπίσει μια πυρκαγιά όταν έχει ήδη ξεφύγει, αλλά να διαμορφώσει εκ των προτέρων συνθήκες που περιορίζουν την ένταση και τη δυναμική της επόμενης πυρκαγιάς. Η σημασία αυτών των εργαλείων έγκειται στο ότι δεν λειτουργούν αυτόνομα, αλλά εντάσσονται σε σαφές θεσμικό πλαίσιο, με επιστημονική τεκμηρίωση, εκπαίδευση και κανόνες εφαρμογής.
Σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να ιδωθεί και η εξέλιξη του προγράμματος ANTINERO. Δράσεις όπως ο καθαρισμός δασικών εκτάσεων, η συντήρηση αντιπυρικών ζωνών και η βελτίωση της προσβασιμότητας δεν εγκαταλείπονται. Θα συνεχιστούν στο μέλλον μέσω άλλων χρηματοδοτικών εργαλείων, αλλά ενταγμένες πλέον σε έναν συνολικό προληπτικό σχεδιασμό. Η ουσιαστική αλλαγή είναι ότι τα έργα υποδομής και τα σύγχρονα εργαλεία πρόληψης συνδυάζονται και λειτουργούν συμπληρωματικά. Έτσι, η πρόληψη δεν αντιμετωπίζεται ως άθροισμα έργων, αλλά ως συνεκτική στρατηγική διαχείρισης κινδύνου, προσαρμοσμένη στις τοπικές συνθήκες και στις πραγματικές ανάγκες του πεδίου.
ΕΡ. Κατά την παρουσίαση του νομοσχεδίου αναφέρατε ότι κάποιες από τις προωθούμενες ρυθμίσεις όπως η προδιαγεγραμμένη καύση και το αντιπύρ θα εφαρμοστούν τη φετινή αντιπυρική περίοδο. Μπορεί να υπάρξουν κι άλλες διατάξεις που θα μπορούσαν να υλοποιηθούν στην αντιπυρική περίοδο του 2026;
ΑΠ. Ορισμένες ρυθμίσεις του νομοσχεδίου μπορούν πράγματι να εφαρμοστούν ήδη από την αντιπυρική περίοδο του 2026, κυρίως εκείνες που δεν απαιτούν μακρά θεσμική ωρίμανση, αλλά ενίσχυση υφιστάμενων επιχειρησιακών δυνατοτήτων και καλύτερο συντονισμό. Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερη σημασία έχει η ενίσχυση της επιχειρησιακής μετεωρολογίας μέσω της δημιουργίας εξειδικευμένης επιχειρησιακής μονάδας, του λεγόμενου Unit 7, που θα λειτουργεί στο ΕΣΚΕΔΙΚ. Πρόκειται για μια παρέμβαση που μπορεί να αποδώσει άμεσα, καθώς βελτιώνει τη σύνδεση των μετεωρολογικών δεδομένων και την επιστημονική ανάλυση με τις επιχειρησιακές αποφάσεις στο πεδίο.
Παράλληλα, το νομοσχέδιο ενισχύει τον ρόλο της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού. Οι σχετικές διατάξεις μπορούν να τεθούν σε εφαρμογή σχετικά άμεσα, ενισχύοντας την αποτρεπτική διάσταση του συστήματος και τη δυνατότητα ταχύτερης διερεύνησης περιστατικών, ιδίως σε περιόδους αυξημένου κινδύνου.
Τέλος, ήδη από την επόμενη αντιπυρική περίοδο μπορεί να εφαρμοστεί το νέο, πιο σαφές και λειτουργικό πλαίσιο για τον καθαρισμό ακινήτων. Εδώ η στόχευση είναι διπλή: από τη μία να αποσαφηνιστούν υποχρεώσεις και διαδικασίες, ώστε να αποφεύγονται παρερμηνείες και προσχηματικές συμμορφώσεις, και από την άλλη να ενισχυθεί η πρόληψη στις ζώνες όπου ο κίνδυνος για ανθρώπινες ζωές και περιουσίες είναι αυξημένος.
ΕΡ. Μία από τις ρυθμίσεις που προωθούνται επίσης είναι η θεσμοθέτηση έκθεσης για τον ετήσιο απολογισμό της αντιπυρικής περιόδου στη Βουλή. Αν ο απολογισμός δείχνει σοβαρές αστοχίες, τι αλλάζει πρακτικά;
ΑΠ. Καμία σύγχρονη δημόσια διοίκηση δεν μπορεί να λειτουργεί αποτελεσματικά χωρίς διαδικασίες που συγκεντρώνουν δεδομένα, αξιολογούν επιδόσεις και επιβάλλουν διορθωτικές κινήσεις. Η θεσμοθέτηση ετήσιου απολογισμού της αντιπυρικής περιόδου απαντά σε ένα πραγματικό ρυθμιστικό κενό που υπήρχε μέχρι σήμερα: την απουσία υποχρέωσης για συστηματική, επίσημη αποτίμηση της αντιπυρικής περιόδου και για οργανωμένη διερεύνηση, ιδιαίτερα των μεγάλων πυρκαγιών.
Ο απολογισμός δεν συνίσταται σε μια γενική περιγραφή γεγονότων, αλλά σε μια δομημένη διαδικασία άντλησης διδαγμάτων. Συγκεντρώνει δεδομένα, αποτυπώνει επιχειρησιακές επιδόσεις, αναλύει αποφάσεις, χρόνους απόκρισης και αποτελέσματα, και εντοπίζει τόσο τις επιτυχίες όσο και τις αστοχίες τού συστήματος. Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι τα συμπεράσματα αυτά δεν μένουν στο επίπεδο της διαπίστωσης, αλλά ενσωματώνονται στον επόμενο κύκλο σχεδιασμού, εκπαίδευσης και επιχειρησιακής προετοιμασίας. Δημιουργείται έτσι ένα πλαίσιο διαρκούς βελτίωσης, όπου τα λάθη δεν αποκρύπτονται ούτε εργαλειοποιούνται για μικροκομματικούς σκοπούς, αλλά αναλύονται με τεχνικά και αντικειμενικά κριτήρια, ώστε να μην επαναληφθούν.
ΕΡ. Το υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας υλοποιεί το πρόγραμμα ”ΑΙΓΙΣ”, ύψους 2,1 δισ. ευρώ. Τι παραλαβές αναμένονται μέσα στο 2026;
ΑΠ. Το 2026 αποτελεί κρίσιμο έτος, καθώς συμπυκνώνει παραλαβές που ενισχύουν τόσο την επιχειρησιακή δράση όσο και τον συντονισμό και την επίγνωση της κατάστασης στο πεδίο. Καταρχάς, συνεχίζονται οι παραλαβές νέων οχημάτων για το Πυροσβεστικό Σώμα, με στόχο την ανανέωση του στόλου και τη βελτίωση της αξιοπιστίας και της ασφάλειας των δυνάμεων πρώτης γραμμής. Πρόκειται για μέσα που αξιοποιούνται καθημερινά και κάνουν άμεσα αισθητή τη διαφορά στην επιχειρησιακή ανταπόκριση.
Στα εναέρια μέσα, μετά την παραλαβή των τριών αεροσκαφών εναέριας επιτήρησης, ακολουθεί τον Μάιο η παραλαβή τριών ελικοπτέρων Leonardo. Τα μέσα αυτά δεν περιορίζονται σε μία μόνο αποστολή: καλύπτουν φάσμα επιχειρήσεων από έρευνα και διάσωση έως μεταφορά προσωπικού και υποστήριξη δασοπυρόσβεσης. Παράλληλα, θα παραληφθούν τα δύο πρώτα ελικόπτερα τύπου Super Puma, τα οποία, σε συνδυασμό με την αναβάθμιση των υφιστάμενων Super Puma, θα ενισχύσουν τις δυνατότητες εναέριας δασοπυρόσβεσης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ενίσχυση του επιτελικού και συντονιστικού σκέλους του συστήματος.
Μέσα στο 2026 θα τεθούν στη διάθεση της πολιτικής προστασίας δεκατρία κινητά κέντρα επιχειρήσεων, πλήρως εξοπλισμένα για τον συντονισμό σύνθετων επιχειρήσεων σε φυσικές καταστροφές. Πρόκειται για υποδομές που μεταφέρουν το κέντρο λήψης αποφάσεων κοντά στο πεδίο, εκεί όπου η πληροφορία και ο χρόνος είναι κρίσιμοι.
Ακόμη, θα ενισχυθεί η ικανότητα έγκαιρης πρόγνωσης και επιχειρησιακής εποπτείας των καιρικών συνθηκών, μέσω της εγκατάστασης ενός δικτύου επτά υπερσύγχρονων μετεωρολογικών ραντάρ, το οποίο θα βελτιώσει την ακρίβεια των εκτιμήσεων και θα υποστηρίζει άμεσα τη λήψη κρίσιμων αποφάσεων σε συνθήκες αυξημένου κινδύνου.
Συνολικά, οι παραλαβές του 2026 αποτυπώνουν τη φιλοσοφία του ΑΙΓΙΣ: όχι απλώς περισσότερα μέσα, αλλά καλύτερα συνδεδεμένα μέσα, με σαφή ρόλο στον επιχειρησιακό σχεδιασμό. Είναι μια μετάβαση από την αποσπασματική ενίσχυση σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα πολιτικής προστασίας, πιο ανθεκτικό, πιο ευέλικτο και πιο αξιόπιστο στις πιο απαιτητικές συνθήκες.
ΕΡ. Παρότι έχει θεσμοθετηθεί ο Εθνικός Μηχανισμός Εναέριας Διάσωσης και Αεροδιακομιδών και υπάρχει εγκεκριμένο Εθνικό Σχέδιο με ορίζοντα πλήρους υλοποίησης το 2027, στο μεσοδιάστημα έχουν καταγραφεί περιστατικά σε ορεινές περιοχές με απώλεια ανθρώπινων ζωών, όπου η έγκαιρη εναέρια διάσωση θεωρείται κρίσιμη. Ποιες μεταβατικές λύσεις προκρίνει το υπουργείο μέχρι την πλήρη εφαρμογή του Σχεδίου; Υπάρχει η δυνατότητα αυτή να επισπευσθεί;
ΑΠ. Στο μεσοδιάστημα έως την πλήρη εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου, έχουμε κινηθεί σε τρεις παράλληλους άξονες ώστε να επιταχυνθεί η επιχειρησιακή ωρίμανση του Μηχανισμού. Πρώτον, έχει ολοκληρωθεί η δευτερογενής νομοθεσία -μια εξαιρετικά σύνθετη διαδικασία- που αποτελεί τη βασική προϋπόθεση για την πλήρη ενεργοποίηση του πλαισίου.
Δεύτερον, έχει ενεργοποιηθεί η διακρατική οδός συνεργασίας μέσω του NATO/NSPA, με σκοπό τη διερεύνηση μίσθωσης προσωπικού και εναέριων μέσων, βάσει διασφαλισμένων προτύπων ασφάλειας και πιστοποίησης.
Οι σχετικές επιχειρησιακές συνομιλίες και διαπραγματεύσεις βρίσκονται σε εξέλιξη και διεξάγονται με εντατικούς ρυθμούς, ώστε να εξασφαλιστούν αξιόπιστες λύσεις που μπορούν να υποστηρίξουν μεταβατικά τις ανάγκες εναέριας διάσωσης, ιδίως σε δύσβατες και ορεινές περιοχές.
Τρίτον, βρίσκεται σε εξέλιξη συστηματική έρευνα αγοράς, με στόχο την ανάλυση κόστους και αποτελεσματικότητας των διαθέσιμων λύσεων. Ήδη αξιολογούνται οι πρώτες απαντήσεις που έχουν ληφθεί από βασικούς παρόχους στον συγκεκριμένο τομέα, ενώ παράλληλα εξετάζεται κάθε δυνατή θεσμικά και επιχειρησιακά επιλογή, ώστε οι αποφάσεις που θα ληφθούν να είναι τεκμηριωμένες, ρεαλιστικές και βιώσιμες στον χρόνο. Φιλοδοξούμε εντός του 2026 να τεθεί σε λειτουργία ο μηχανισμός, δίνοντας οριστική λύση σε ένα χρόνιο επιχειρησιακό έλλειμμα της χώρας στον τομέα της εναέριας διάσωσης, με ένα σύστημα οργανωμένο, αξιόπιστο και επιχειρησιακά ασφαλές.
